Münadanın Tabeləri

تَابِعُ اَلْمُنَادَى

فَصْلٌ: وَ يَجْرِي مَا أُفْرِدَ أَوْ أُضِيفَ مَقْرُونًا بِأَلْ مِنْ نَعْتِ الْمَبْنِيِّ وَ تَأْكِيدِهِ وَ بَيَانِهِ وَ نَسَقِهِ الْمَقْرُونِ بِأَلْ عَلَى لَفْظِهِ أَوْ مَحَلِّهِ، وَ مَا أُضِيفَ مُجَرَّدًا عَلَى مَحَلِّهِ. وَ نَعْتُ أَيٍّ عَلَى لَفْظِهِ. وَ الْبَدَلُ وَ النَّسَقُ الْمُجْرَّدُ كَالْمُنَادَى الْمُسْتَقِلِّ مُطْلَقًا. وَ لَكَ فِي نَحْوِ؛ يَا زَيْدُ زَيْدَ الْيَعْمَلاَتُ، فَتْحُهُمَا أَوْ ضَمُّ الْأَوَّلِ

فَصْلٌ münada'nın tabiləri haqqında bir fəsil, وَ يَجْرِي baş verir, vücuda gəlir, مَا أُفْرِدَ müfrəd edilmiş, أَوْ أُضِيفَ və ya izafə olunmuş, مَقْرُونًا birləşmiş halda, بِأَلْ əlif-lam ilə, مِنْ نَعْتِ الْمَبْنِيِّ münadanın mebni olan sifətindən, وَ تَأْكِيدِهِ münadanın tə'kidi, وَ بَيَانِهِ və münadanın atf-u bəyanı, وَ نَسَقِهِ və atf-u nəsəqi, الْمَقْرُونِ بِأَلْ əlif-lam ilə birləşmiş, عَلَى لَفْظِهِ أَوْ مَحَلِّهِ ləfz və məhəllə görə, وَ مَا أُضِيفَ مُجَرَّدًا əlif-lam olmadan muzaf, عَلَى مَحَلِّهِ məhəllə görə, وَ نَعْتُ أَيٍّ və أَيٌّ ləfzinin sifəti, عَلَى لَفْظِهِ ləfzə görə baş verir. وَ الْبَدَلُ və bədəl, وَ النَّسَقُ və atf-u nəsəq, الْمُجْرَّدُ əlif-lamdan mücərrəd olan, كَ kimi, الْمُنَادَى الْمُسْتَقِلِّ müstəqil münada kimi, مُطْلَقًا tam şəkildə, وَ لَكَ فِي نَحْوِ; sənin üçün bu nümunədə olduğu kimi; يَا زَيْدُ زَيْدَ الْيَعْمَلاَتُ "Ey çalışqan dəvələrin sahibi Zeyd" kimi, فَتْحُهُمَا ikinci Zeyd ləfzinin fətalı olması, أَوْ ضَمُّ الْأَوَّلِ birincinin isə dammalı olması.

Münadanın Tabiləri

Bu hissə münadaya tabe olanlar haqqında bir fəsildir. Münadanın mebni olan sifətindən, tə'kidindən, atf-u bəyanından və əlif-lam ilə birləşmiş olan atf-u nəsəqindən olan müfrəd və ya əlif-lam ilə birləşmiş olan mutlaq muzaf ləfz və məhəllə görə, əlif-lamdan mücərrəd olan mutlaq muzaf məhəllə görə, eyyun ləfzinin sifəti ləfzə görə baş verir. Əlif-lamdan mücərrəd olan bədəl və atf-u nəsəq tam şəkildə müstəqil münada kimidir. Sənin üçün bu nümunədə olduğu kimi;

يَا زَيْدُ زَيْدَ الْيَعْمَلاَتُ

"Ey çalışqan dəvələrin sahibi Zeyd" kimi. Bu tərkibdə زَيْدٌ müfrəd bir münadadır və muzaf olaraq təkrar olunmuşdur. Tərkibin əsli;

يَا زَيْدَ الْيَعْمَلاَتِ زَيْدَ الْيَعْمَلاَتِ

şəklindədir. Deməli, birinci Zeyd ləfzinin dammalı və fətalı olması caizdir. Əgər damma təqdir olunarsa (nümunədə olduğu kimi), o zaman birinci Zeyd ləfzini müfrəd münada adlandırırıq. Həmçinin, marifə olması dammanı qəbul etdirdi. Buna baxmayaraq, ikinci Zeyd ləfzini də nida hərfinin düşdüyü münada kimi qəbul edirik və ya atf-u bəyan, ya da أَعْنِي "nəzərdə tuturam" feilinin təqdiri ilə məf'ulun bih olur. Bu da onun mənsubluğunu və fətalı irablanmasını tələb edir. Əgər birinci Zeyd ləfzinin fətalı olması seçilərsə (tərkibin əsli kimi), tərkibin əsli nəzərdə tutulur. Burada da ixtilaflar var. Sibeveyhi, birinci Zeyd ikinci Zeydə dəlalət etdiyi üçün ikinci isimdən اليَعْمَلاَتِ ləfzini çıxarmışdır. Və ikinci Zeyd isə birinci Zeyd ilə muzafun ileyh olan اليَعْمَلاَتِ ləfzinin arasına gətirilmişdir. Yəni Sibeveyh يَا زَيْدَ زَيْدَ الْيَعْمَلاَتِ kimi bir tərkibi nəzərdə tutmuşdur. Müberrid isə ikinci Zeyd birinci Zeydə dəlalət etdiyi üçün birinci isimdən الْيَعْمَلاَتِ ləfzini hazf etmişdir. Təbii ki, bu iki fikir də ixtilaflıdır.