7-ci Növ | İki Muzari Feli Cəzm edənlər

النَّوْعُ السَّابِعُ

أَسْمَاءٌ تَجْزِمُ الْفِعْلَ الْمُضَارِعَ عَلَى مَعْنَى إِنْ، وَ هِيَ تِسْعَةٌ أَسْمَاءٍ: مَنْ، نَحْوُ؛ مَنْ تَضْرِبْ أَضْرِبْ، وَ أَيٌّ، نَحْوُ؛ أَيًّا تَضْرِبْ أَضْرِبْ، وَ مَا، نَحْوُ؛ مَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ، وَ مَتَى، نَحْوُ؛ مَتَى تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ، وَ مَهْمَا، نَحْوُ؛ مَهْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ، وَ أَيْنَ، نَحْوُ؛ أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ، وَ حَيْثُمَا، نَحْوُ؛ حَيْثُمَا تَجْلِسْ أَجْلِسْ، وَ إِذْمَا، نَحْوُ؛ إِذْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ، وَ أَنَّى، نَحْوُ؛ أَنَّى تَفْعَلْ أَفْعَلْ

أَسْمَاءٌ bəzi isimlərdir, تَجْزِمُ الْفِعْلَ الْمُضَارِعَ muzari feli cezm edir, عَلَى مَعْنَى إِنْ əvvəlki növdəki in-i şərtiyə kimi, yəni iki muzari feli cezm edən sayılan isimlər, birinci muzari felə şərt feli, ikinci muzari felə cəza feli deyilir, وَ هِيَ تِسْعَةٌ أَسْمَاءٍ iki muzari feli cezm edən isimlər doqquz ədəddir; مَنْ men "kim", Nümunəsi belədir; مَنْ تَضْرِبْ أَضْرِبْ "Kimə vursan, mən də vuraram" kimi, وَ أَيٌّ və eyyun "hansı", Nümunəsi belədir; أَيًّا تَضْرِبْ أَضْرِبْ "Hansına vursan, mən də ona vuraram" kimi, وَ مَا mâ "nə", Nümunəsi belədir; مَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ "Nə etsən, mən də onu edərəm" kimi, وَ مَتَى metâ "nə zaman", Nümunəsi belədir; مَتَى تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ "Nə zaman mənə gəlsən, sənə hörmət edərəm" kimi, وَ مَهْمَا mehma "hər nə, hər nə zaman", Nümunəsi belədir; مَهْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ "Hər nə zaman mənə gəlsən, sənə hörmət edərəm" kimi, وَ أَيْنَ eyne "harada", Nümunəsi belədir; أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ "Harada olsan, orada olaram" kimi, وَ حَيْثُمَا haysuma "Hər harada, hara", Nümunəsi belədir; حَيْثُمَا تَجْلِسْ أَجْلِسْ "Hara otursan, mən də oturaram" kimi, وَ إِذْمَا izmâ "Hər nə zaman", Nümunəsi belədir; إِذْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ "Hər nə zaman mənə gəlsən, sənə hörmət edərəm" kimi, وَ أَنَّى ennâ "Hər harada", أَنَّى تَفْعَلْ أَفْعَلْ "Hər harada etsən, edərəm" kimi.

Yeddinci Növ: İki Muzari Feli Cezm Edənlər

Səmai amillərin yeddinci növü, iki muzari feli cezm edən hərflərdir və doqquz ədəddir. Aşağıda cədvəldə verilmişdir.

مَنْ	Kim
أَيٌّ	Hansı
مَا	Nə
مَتَى	Nə zaman
مَهْمَا	Hər nə
أَيْنَ	Harada
حَيْثُمَا	Hər hara
إِذْمَا	Hər nə zaman
أَنَّى	Hər harada

Men

مَنْ تَضْرِبْ أَضْرِبْ

"Kimə vursan, mən də vuraram" ifadəsində مَنْ şərt və cezm ismi, تَضْرِبْ felinin məf'ulun bihisi olub, məhəllən mənsubdur. Sözün başında gəldiyinə görə تَضْرِبْ felinin önünə keçmişdir. تَضْرِبْ sonunda hərəkənin hazfi ilə məczum şərt felidir. Faili, mütləq müstətir, təqdiri أَنْتَ olan zamirdir. أَضْرِبْ şərtin cavabı olaraq sonunda hərəkənin hazfi ilə məczum muzari felidir. Faili, mütləq müstətir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.

Eyyun

أَيًّا تَضْرِبْ أَضْرِبْ

“Hansına vursan, mən də ona vuraram” ifadəsində أَيًّا sözü تَضْرِبْ feilinin mefulun bihisi olub, mansub olan şərt və cəza ismi kimi çıxış edir. Sözün başına keçməsi (Sadr-u kelam) səbəbindən تَضْرِبْ feilindən əvvəl gəlmişdir. تَضْرِبْ feilinin sonunda olan hərəkənin hazfi ilə meczum şərt feilidir. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنْتَ olan zamirdir. أَضْرِبْ isə şərtin cavabı olaraq, sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.

Mâ

مَا تَصْنَعْ أَصْنَعْ

“Nə edirsən, mən də onu edərəm” ifadəsində مَا şərt və cezm ismi olub, تَصْنَعْ feilinin mefulun bihisi kimi mahallen mansubdur. Sözün başına keçməsi (Sadr-u kelam) səbəbindən تَصْنَعْ feilindən əvvəl gəlmişdir. تَصْنَعْ feilinin sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum şərt feilidir. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنْتَ olan zamirdir. أَصْنَعْ isə şərtin cavabı olaraq, sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.

Metâ

مَتَى تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ

“Nə zaman mənə gəlsən, sənə ikram edərəm” ifadəsində مَتَى şərt və cezm ismi olub, şərt feilinin zaman zərfi kimi çıxış edir. تَأْتِي mehmuz ul-fa olan naqis muzari feildir, şərt edatı səbəbindən hərfi hazf olunub, النُّونُ vikaye üçündür, اليَاءُ mefulun bih olub mahallen mansub muttasıl zamirdir, أُكْرِمْ şərtin cavabı olaraq, son hərəkənin hazfi ilə sükun üzərində məbni muzari feildir, ـكَ mahallen mansub muttasıl zamir, mefulun bih.

Mehma

مَهْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ

“Hər nə zaman mənə gəlsən, sənə ikram edərəm” ifadəsində مَهْمَا əgər مَتَى mənasında olarsa, تَاْتِي feilinin zaman zərfi olan şərt və cazim ismi olur. Əgər مَا mənasında olarsa, تَاْتِي feilinin mefulun bihisi olur. تَأْتِي mehmuz ul-fa olan naqis muzari feildir, şərt edatı səbəbindən hərfi hazf olunub, النُّونُ vikaye üçündür, اليَاءُ mefulun bih olub mahallen mansub muttasıl zamirdir, أُكْرِمْ şərtin cavabı olaraq, son hərəkənin hazfi ilə sükun üzərində məbni muzari feildir, ـكَ mahallen mansub muttasıl zamir, mefulun bih.

Eyne

أَيْنَ تَكُنْ أَكُنْ

“Harada olsan, orada olaram” ifadəsində أَيْنَ şərt və cazim ismi olub, şərt muzari feili üçün məkan zərfi kimi çıxış edir. Sözün başına keçməsi (Sadr-u kelam) səbəbindən تَكُنْ feilindən əvvəl gəlmişdir. تَكُنْ şərt ismi səbəbindən son hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, eyne’nin şərt feili, أَكُنْ şərtin cavabı olaraq, sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, eyne’nin cəza feili. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.

Haysuma

حَيْثُمَا تَجْلِسْ أَجْلِسْ

“Hara otursan, mən də oturaram” ifadəsində حَيْثُمَا şərt və cazim ismi olub, şərt muzari feili üçün məkan zərfi kimi çıxış edir. Sözün başına keçməsi (Sadr-u kelam) səbəbindən تَجْلِسْ feilindən əvvəl gəlmişdir. تَجْلِسْ şərt ismi səbəbindən son hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, eyne’nin şərt feili, أَجْلِسْ şərtin cavabı olaraq, sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, eyne’nin cəza feili. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.

İzmâ

إِذْمَا تَأْتِنِي أُكْرِمْكَ

“Hər nə zaman mənə gəlsən, sənə ikram edərəm” ifadəsində إِذْمَا əgər إِنْ mənasında olarsa, تَاْتِي feilinin şərt və cazim ismi olur. تَأْتِي mehmuz ul-fa olan naqis muzari feildir, şərt edatı səbəbindən hərfi hazf olunub, النُّونُ vikaye üçündür, اليَاءُ mefulun bih olub mahallen mansub muttasıl zamirdir, أُكْرِمْ şərtin cavabı olaraq, son hərəkənin hazfi ilə sükun üzərində məbni muzari feildir, ـكَ mahallen mansub muttasıl zamir, mefulun bih.

Ennâ

أَنَّى تَفْعَلْ أَفْعَلْ

“Harada edirsən, edərəm” ifadəsində أَنَّى əgər أَيْنَ mənasında olarsa, تَفْعَلْ feilinin şərt və cazim ismi olur. تَفْعَلْ şərt ismi səbəbindən son hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, enna’nın şərt feili, أَفْعَلْ şərtin cavabı olaraq, sonunda hərəkənin hazfi ilə meczum muzari feildir, enna’nın cəza feili. Faili mütləq şəkildə gizlidir, təqdiri أَنَا olan zamirdir.