4-cü Növ | İsimləri Nasb edənlər

اَلنَّوْعُ الرَّابِعُ

حُرُوفٌ تَنْصِبُ الْاِسْمَ فَقَطْ وَ هِيَ سَبْعَةُ أَحْرُفٍ؛ اَلْوَاوُ؛ بِمَعْنَى مَعَ، نَحْوُ؛ إِسْتَوَى الْمَاءُ وَ الْخَشَبَةَ. وَ إِلاَّ؛ لِلْإِسْتِثْنَاءِ، نَحْوُ؛ جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ زَيْدًا وَ مَا جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ خِمَارًا. وَ يَا؛ لِنِدَاءِ الْبَعِيدِ، نَحْوُ؛ يَا عَبْدَ اللهِ وَ يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ وَ يَا رَجُلاً خُذْ بِيَدِي. وَ أَيَا وَ هَيَا؛ لِنِدَاءِ الْبَعِيدِ، نَحْوُ؛ أَيَا عَبْدَ اللهِ وَ هَيَا عَبْدَ اللهِ. وَ أَيْ؛ لِنِدَاءِ الْقَرِيبِ، نَحْوُ؛ أَيْ عَبْدَ اللهِ. وَ الْهَمْزَةُ؛ أَيْضًا لِنِدَاءِ الْقَرِيبِ لَكِنَّ الْهَمْزَةَ لِنِدَاءِ الْأَقْرَبِ، نَحْوُ؛ أَ عَبْدَ اللهِ

حُرُوفٌ bəzi hərflərdir, تَنْصِبُ الْاِسْمَ ismi nəsb edirlər, فَقَطْ yalnız, وَ هِيَ سَبْعَةُ أَحْرُفٍ və bu hərflər yeddi ədəddir; اَلْوَاوُ vav hərfi, بِمَعْنَى مَعَ "birlikdə", yəni birlikdəlik mənasında olan vav, نَحْوُ misal olaraq; إِسْتَوَى الْمَاءُ وَ الْخَشَبَةَ "Taxta və su bərabər oldu" kimi. وَ إِلاَّ və illâ, لِلْإِسْتِثْنَاءِ istisna üçün, جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ زَيْدًا "Zeyd istisna olmaqla, qövm mənə gəldi" və مَا جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ خِمَارًا "Qövm mənə gəlmədi, yalnız eşşək gəldi" kimi. وَ يَا və ya, لِنِدَاءِ الْبَعِيدِ uzaqdakına nida etmək üçün, نَحْوُ misal olaraq; يَا عَبْدَ اللهِ "Ey Allahın qulu" kimi, وَ يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ "Ey Zeyddən daha xeyirli olan", وَ يَا رَجُلاً خُذْ بِيَدِي "Ey adam, əlimdən tut" kimi. وَ أَيَا وَ هَيَا eya və heya, لِنِدَاءِ الْبَعِيدِ uzaqdakına nida üçün, نَحْوُ misal olaraq; أَيَا عَبْدَ اللهِ "Ey Allahın qulu", وَ هَيَا عَبْدَ اللهِ "Ey Allahın qulu" kimi. وَ أَيْ və ey, لِنِدَاءِ الْقَرِيبِ yaxındakına nida üçün, نَحْوُ misal olaraq; أَيْ عَبْدَ اللهِ "Ey Allahın qulu" kimi. وَ الْهَمْزَةُ və həmzə, أَيْضًا لِنِدَاءِ الْقَرِيبِ əvvəlki "ey"də olduğu kimi yaxındakına nida üçün istifadə olunur, لَكِنَّ amma, الْهَمْزَةَ həmzə hərfi, لِنِدَاءِ الْأَقْرَبِ ən yaxındakına nida üçündür, نَحْوُ misal olaraq; أَ عَبْدَ اللهِ "Ey Allahın qulu" kimi.

Dördüncü Növ: Yalnız Bir İsmi Nəsb Edənlər

Səmai amillərin dördüncü növü, yalnız ismi nəsb edən hərflərdir və altı ədəddir. Aşağıda cədvəldə verilmişdir.

اَلْوَاوُ	Birlikdəlik vavı
إِلاَّ	İstisna illâsı
يَا	Uzaqdakına nida
أَيَا وً هَيَا	Uzaqdakına nida
أَيْ	Yaxındakına nida
أَ	Ən yaxındakına nida

Birlikdəlik ifadə edən Vav-ı Maiyyə

إِسْتَوَى الْمَاءُ وَ الْخَشَبَةَ

"Taxta və su bərabər oldu" ifadəsində إِسْتَوَى fiil-i mazi (keçmiş zaman feli), الْمَاءُ sözü faildir, mərfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammadır. وَ vav-ı maiyyə, الْخَشَبَةَ mefulün meah, mansub, nəsb əlaməti axırındakı zahir fətadır.

İstisna üçün olan İllâ

جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ زَيْدًا

“Zeyd istisna olmaqla, tayfa mənə gəldi” ifadəsində جَاءَ mehmuz ul-lam olan ecvef keçmiş feil, النُّونُ nun-u vikaye, اليَاءُ mahallen mensub zamir, mefulun bih, الْقَوْمُ fail, merfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammə ilədir, müstəsna minh olan ifadədir, إِلاَّ istisna hərfi, زَيْدًا müstəsna-i muttasıl, mensub, nasb əlaməti axırındakı zahir fətə ilədir.

مَا جَاءَنِي الْقَوْمُ إِلاَّ خِمَارًا

“Tayfa mənə gəlmədi, ancaq eşşək gəldi” ifadəsində مَا ma-i nafiye, جَاءَ mehmuz ul-lam olan ecvef keçmiş feil, النُّونُ nun-u vikaye, اليَاءُ mahallen mensub zamir, mefulun bih, الْقَوْمُ fail, merfu, ref əlaməti axırındakı zahir dammə ilədir, müstəsna minh olan ifadədir, إِلاَّ istisna hərfi, خِمَارًا müstəsna-i munkatı’, mensub, nasb əlaməti axırındakı zahir fətədir.

Uzaqdakına nida üçün (Ya)

يَا عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” ifadəsində يَا nida hərfi, عَبْدَ münada, mensub, muzaf, اللهِ muzafun ileyh, mecrur, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir.

وَ يَا خَيْرًا مِنْ زَيْدٍ

“Ey Zeyddən daha xeyirli olan” ifadəsində الوَاوُ atıf hərfi, يَا nida hərfi, خَيْرًا münada, mensub, مِنْ زَيْدٍ carr və mecrur, carr və mecrur birlikdə خَيْرًا ifadəsinə aid olur.

وَ يَا رَجُلاً خُذْ بِيَدِي

“Ey adam, əlimi tut” ifadəsində الوَاوُ atıf hərfi, يَا nida hərfi, رَجُلاً nekire münada, mensub, nasb əlaməti axırındakı zahir fətədir, خُذْ əmr feili, faili mütləq müstətir olan və təqdirən أَنْتَ olan zamirdir, بِ cerr hərfi, يَدِ mecrur, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir, muzafdır. اليَاءُ mahallen mecrur muttasıl zamir, muzafun ileyh.

Uzaqdakına nida üçün (Eya və Heya)

أَيَا عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” ifadəsində أَيَا nida hərfi, عَبْدَ mensub münada, muzaf, اللهِ muzafun ileyh, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir.

هَيَا عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” ifadəsində هَيَا nida hərfi, عَبْدَ mensub münada, muzaf, اللهِ muzafun ileyh, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir.

Yaxındakına nida üçün (Ey)

أَيْ عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” ifadəsində أَيْ nida hərfi, عَبْدَ mensub münada, muzaf, اللهِ muzafun ileyh, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir.

Ən yaxındakına nida üçün (E)

أَ عَبْدَ اللهِ

“Ey Allahın qulu” ifadəsində أَ nida hərfi, عَبْدَ mensub münada, muzaf, اللهِ muzafun ileyh, cerr əlaməti axırındakı zahir kəsrə ilədir.