Mâ-i nâfiye və lâ-i nâfiye
مَا və لاَ NƏFİYƏ
Hicazlılara görə مَا NƏFİYƏ leyse (deyil) kimi işləyir, əgər ismi xəbərindən əvvəl gələrsə və ismin önündə in və ya xəbərin mamulu olmazsa, yalnız zərf və ya car-mecrur ismin və xəbərin arasına girə bilər və xəbəri illa ilə bitişik olmazsa. Misal: مَا هَذَا بَشَرًا (Bu bir insan deyil) Yusuf 31. Eyni şəkildə لاَ NƏFİYƏ də şeirdə, iki mamulunun (ismi və xəbəri) nekire olması şərti ilə leyse kimi işləyir. Misal: تَعَزَّ فَلاَ شَيْئٌ عَلَى الْأَرْضِ بَاقِيًا və لاَ وَزْرٌ مِمَّا قَضَى اللهُ وَاقِيًا
مَا NƏFİYƏ və ma-i nəfiye, Hicazlılara görə, leyse "deyil" kimidir. Əgər ma-i nəfiyənin ismi xəbərindən əvvəl gələrsə, ismin önündə in olmazsa və xəbərin mamulu da ismin önünə keçməzsə, yalnız zərf və car-mecrur ismin və xəbərin arasına girə bilər. Ma-i nəfiyənin leyse kimi işləməsi üçün xəbəri illa ilə bitişik olmamalıdır. Misal: مَا هَذَا بَشَرًا "Bu bir insan deyil" (Yusuf 31 ayəsində olduğu kimi). Eyni şəkildə لاَ NƏFİYƏ də şeirdə, iki mamulunun (ismi və xəbəri) nekire olması şərti ilə leyse kimi işləyir. Misal: تَعَزَّ (Aziz ol, yəni səbirli ol), فَلاَ شَيْئٌ (bir şey yoxdur), عَلَى الْأَرْضِ (yer üzündə), بَاقِيًا (baki qalan), وَ لاَ وَزْرٌ (və vezir yoxdur), مِمَّا (şeydən), قَضَى اللهُ (Allahın hökmündən), وَاقِيًا (qoruyan). "Aziz ol, yer üzündə baki qalan bir şey yoxdur və Allahın hökmündən qoruyan bir vezir yoxdur" kimi.
Mâ-i Nəfiye və Lâ-i Nəfiye
Hicazlılara görə ma-i nəfiye, əgər ismi xəbərindən əvvəl gələrsə, ismin önündə in hərfi olmazsa və xəbərin mamulu ilə də ismin önünə keçilməzsə, leyse kimi işləyir. Yalnız zərf və car-mecrur ismin və xəbərin arasına girə bilər. Bundan başqa ma-i nəfiyənin xəbəri illa ilə bitişik olmamalıdır. Misal:
مَا هَذَا بَشَرًا
"Bu bir insan deyil" kimi.
Lâ-i nəfiye də şeirdə, iki mamulunun (ismi və xəbəri) nekire olması şərti ilə leyse kimi işləyir. Misal:
تَعَزَّ فَلاَ شَيْئٌ عَلَى الْأَرْضِ بَاقِيًا
وَ لاَ وَزْرٌ مِمَّا قَضَى اللهُ وَاقِيًا
"Aziz ol, yer üzündə baki qalan bir şey yoxdur və Allahın hökmündən qoruyan bir vezir yoxdur" kimi.
Qısaca, Lâ-i nəfiyənin leyse kimi işləməsi üçün: ismi xəbərindən əvvəl gəlməli, xəbəri illa ilə bitişik olmamalı, ismi və xəbəri nekire olmalı və şeirdə işlənməlidir.
Ma-i Nəfiyənin leyse kimi işləməsi üçün: ismi xəbərindən əvvəl gəlməli, mâ hərfi in-i zaide ilə bitişik olmamalı (yəni مَا إِنْ kimi olmamalı), xəbəri illa ilə bitişik olmamalıdır.