Zamir

الضمیر

وَ هُوَ مَا دَلَّ عَلَى مُتَكَلِّمٍ أَوْ مُخَاطَبٍ أَوْ غَائِبٍ. وَ هُوَ إِمَّا مُسْتَتِرٌ كَالْمُقَدَّرِ وُجُوبًا فِي نَحْوِ؛ أَقُومُ وَ نَقُومُ، أَوْ جَوَازًا فِي نَحْوِ؛ زَيْدٌ يَقُومُ، أَوْ بَارِزًا؛ وَ هُوَ إِمَّا مُتَّصِلٌ كَتَاءِ، قُمْتُ وَ كَافِ، أَكْرَمَكَ وَ هَاءِ، غُلاَمِهِ أَوْ مُنْفَصِلٌ كَأَنَا وَ أَنْتَ وَ هُوَ وَ إِيَّايَ. وَ لاَ فَصْلَ مِعَ إِمْكَانِ الْوَصْلِ إِلاَّ فِي نَحْوِ الْهَاءِ مِنْ سَلْنِيهِ بِمَرْجُوحِيَّةٍ وَ ظَنَنْتُكَهُ وَ كُتْتَهُ بِرُجْحَانٍ

وَ هُوَ və zamir dediyimiz ismin yerini tutan sözlər, مَا elə sözlərdir ki, دَلَّ işarə edir, عَلَى مُتَكَلِّمٍ danışana, أَوْ مُخَاطَبٍ ya qarşı tərəfə, أَوْ غَائِبٍ ya da üçüncü şəxsə, وَ هُوَ və o zamir, إِمَّا مُسْتَتِرٌ ya müstətir, yəni gizli olur, كَالْمُقَدَّرِ وُجُوبًا vacib şəkildə təyin olunmuş kimi, فِي نَحْوِ bu nümunədə olduğu kimi; أَقُومُ "otururam", وَ نَقُومُ "otururuq" kimi, burada "mən" və ya "biz" demədik, gizli saxladıq. أَوْ جَوَازًا ya da caiz şəkildə təyin olunduğu kimi, فِي نَحْوِ bu nümunədə olduğu kimi; زَيْدٌ يَقُومُ "Zeyd oturur" ifadəsində Zeyd sözünə işarə edən hüvə zamiri yekumu felinin altında gizlidir. "O oturur" və ya "Zeyd oturur" demək caizdir, "O oturur" deyərkən Zeydi nəzərdə tutduğumuz bilinir. أَوْ بَارِزًا ya da bariz, yəni açıq zamir təyin olunduğu kimi, وَ هُوَ إِمَّا مُتَّصِلٌ bu bariz zamir ya müttəsil olur, yəni gəldiyi sözə birləşir, كَتَاءِ tə hərfi kimi, قُمْتُ "oturdum" sözündəki tə kimi, وَ كَافِ ya kaf hərfi, أَكْرَمَكَ "sənə ikram etdi" sözündəki kaf kimi, وَ هَاءِ və hə hərfi, غُلاَمِهِ "onun oğlu" ifadəsindəki hə kimi, أَوْ مُنْفَصِلٌ bu bariz zamir munfəsil, yəni ayrıca yazılan zamir də olur, كَأَنَا وَ أَنْتَ ena "mən" və ente "sən" və وَ هُوَ və "o" kimi, وَ إِيَّايَ və iyyaye "yalnızca məni, mənə" sözündəki -ye kimi, وَ لاَ فَصْلَ zamir ayrılmır, yəni munfəsil yazılıb birləşdirilmir, مِعَ إِمْكَانِ الْوَصْلِ birləşmə imkanı varsa, yəni birləşik yazılması mümkündürsə, İِلاَّ فِي نَحْوِ الْهَاءِ مِنْ سَلْنِيهِ yalnız سَلْنِيهِ "bana onu sor" ifadəsindəki hə zamiri istisnadır, بِمَرْجُوحِيَّةٍ burada hə zamirinin birləşik olması üstün tutulur, وَ ظَنَنْتُكَهُ "Səni o sandım" və وَ كُتْتَهُ "o oldun" kimi ifadələrdə hə zamirinin birləşik gəlməsi بِرُجْحَانٍ üstünlükdür,

Zamir

Zamir: danışana, qarşı tərəfə və ya üçüncü şəxsə işarə edən sözdür. Zamirlər vacib şəkildə təyin olunduğu yerdə müstətir olur, أَقُومُ və نَقُومُ kimi. Ya da caiz şəkildə təyin olunduğu yerdə müstətir olur, زَيْدٌ يَقُومُ kimi. Zamirlər bariz olur. Bariz zamirlər ya müttəsil olur, tə ilə قُمْتُ və kaf ilə أَكْرَمَكَ və hə ilə غُلاَمِهِ kimi. Bariz zamirlər ya da munfəsil olur, أَنَا və أَنْتَ və هُوَ və إِيَّايَ sözündəki ye kimi. Lakin zamirlər üçün birləşmə imkanı varsa ayrılma olmaz. Yəni birləşik yazılması mümkündürsə ayrı yazılmaz. Amma سَلْنِيهِ və ظَنَنْتُكَهُ və كُنْتَهُ kimi ifadələrdə birləşik zamir olan hüvə zamiri üstün tutulmuşdur.

Qeyd: Zamirlər haqqında daha ətraflı məlumatı bu kitabın şərhində verəcəyik. Lakin mövzu ilə bağlı kifayət qədər məlumat hazırda Merah ul-Ervah dərslərində mövcuddur.