Təqdirî irab və növləri

اَلْإِعْرَابُ التَّقْدِيرِي وَ أَنْوَاعُهُ

اَلْفَصْلُ الثَّانِي: تُقَدَّرُ جَمِيعُ الْحَرَكَاتِ فِي نَحْوِ؛ غُلاَمِي وَ الْفَتَى وَ يُسَمَّى الثَّانِي مَقْصُورًا

وَ الضَّمَّةُ وَ الْكَسْرَةُ فِي نَحْوِ؛ اَلْقَاضِي وَ يُسَمَّى مَنْقُوصًا

وَ الضَّمَّةُ وَ الْفَتْحَةُ فِي نَحْوِ؛ يَخْشَى

وَ الضَّمَّةُ فِي نَحْوِ؛ يَدْعُو وَ يَقْضِي

وَ تَظْهَرُ الْفَتْحَةُ فِي نَحْوِ؛ إِنَّ الْقَاضِيَ لَنْ يَقْضِيَ وَ لَنْ يَدْعُوَ

اَلْفَصْلُ الثَّانِي ikinci fəsil, تُقَدَّرُ təqdir edilir, mükəddər sayılır, təazzür və ya çətinlikdən dolayı aşkar olmasa da, orada belə bir hərəkənin var olduğu qəbul edilir, جَمِيعُ الْحَرَكَاتِ bütün hərəkələr, فِي نَحْوِ bu nümunədə; غُلاَمِي "oğlum" və الْفَتَى "gənc", وَ يُسَمَّى الثَّانِي ikinci söz, yəni الْفَتَى sözü adlandırılır, مَقْصُورًا sonunda elif-i maksura olduğu üçün məqsur isim adlandırılır, وَ الضَّمَّةُ وَ الْكَسْرَةُ dammə və kəsrə təqdir edilir, فِي نَحْوِ; bu nümunədəki kimi bir söz, اَلْقَاضِي "hakim", وَ يُسَمَّى مَنْقُوصًا bu da naqis feilə bənzədiyi üçün manqus isim adlandırılır, وَ الضَّمَّةُ وَ الْفَتْحَةُ dammə və fəthə təqdir edilir, فِي نَحْوِ bu nümunədəki kimi bir söz, يَخْشَى "qorxur", وَ الضَّمَّةُ فِي نَحْوِ bu nümunədəki kimi olan sözlərdə də dammə təqdir edilir, يَدْعُو "dua edir", يَقْضِي "hökm verir" kimi. وَ تَظْهَرُ الْفَتْحَةُ فِي نَحْوِ belə hallarda fəthə aşkar olur; إِنَّ الْقَاضِيَ لَنْ يَقْضِيَ وَ لَنْ يَدْعُوَ "Şübhəsiz ki, Hakim hökm verməyəcək və dua etməyəcək" ifadəsindəki الْقَاضِيَ və يَقْضِيَ və يَدْعُوَ sözlərində olduğu kimi.

Təqdirî İrab və Növləri

İkinci fəsil: Bütün hərəkələr təqdir edilir, nümunələri;

غُلاَمِي

“oğlum” və,

الْفَتَى

“gənc”

Tərkiblərində غُلاَمْ sözü mütəkəllim ya'sına izafə olunduğu üçün ya hərfi özündən əvvəlki hərfi kəsrəyə məcbur etmişdir. Sözün zahiri kəsrə olsa da, təqdirən dammədir. İkinci söz isə məksur isim adlanır. Heç bir hərəkə almır, rəf, nəsb və cərr hallarında təqdirən irablanır, sonundakı əlif-i məksura təəzzür səbəbindən hərəkə qəbul etmir.

-Dammə və Kəsrə təqdir olunur, misal:

اَلْقَاضِي

“hakim” bu isim mankus isim adlanır.

-Dammə və Fəthə təqdir olunur, misal:

يَخْشَى

“qorxur” kimi.

-Dammə təqdir olunur, misalları:

يَدْعُو

“dua edir”,

يَقْضِي

“hökm verir” kimi.

-Fəthə açıq şəkildə görünür, misalları:

إِنَّ الْقَاضِيَ لَنْ يَقْضِيَ وَ لَنْ يَدْعُوَ

“Mühəqqəq ki Hakim hökm verməyəcək və dua etməyəcək” tərkibindəki الْقَاضِيَ və يَقْضِيَ və يَدْعُوَ sözlərində olduğu kimi.