Təmyizin Babı

بَابُ التَّمْيِيزِ

اَلتَّمْيِيزُ؛ هُوَ الْاِسْمُ الْمَنْصُوبُ الْمُفَسِّرُ لِمَا انْبَهَمَ مِنَ الذَّوَاتِ، نَحْوُ قَوْلِكَ؛ تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا وَ تَفَقَّأَ يَكْرٌ شَحْمًا وَ طَابَ مُحَمَّدٌ نَفْسًا وَ إِشْتَرَيْتُ عِشْرِينَ غُلَامًا وَ مَلَكْتُ تِسْعِينَ نَعْجَةً وَ زَيْدٌ أَكْرَمُ مِنَكَ أَبًا وَ أَجْمَلُ مِنْكَ وَجْهًا. وَ لاَ يَكُونُ التَّمْيِيزُ إِلاَّ نَكِرَةً وَ لاَ يَكُونُ إِلاَّ بَعْدَ تَمَامِ الْكَلاَمِ

Təmyiz hal, mansub isimdir, açıqlayıcıdır, qapalı olan şeyi, şəxslərdən, misalı belədir; تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا “Zeydin tər töküldü”, تَفَقَّأَ يَكْرٌ شَحْمًا “Bəkrin içi deşildi”, طَابَ مُحَمَّدٌ نَفْسًا “Məhəmməd nəfs olaraq gözəl oldu”, إِشْتَرَيْتُ عِشْرِينَ غُلَامًا “İyirmi kölə aldım”, مَلَكْتُ تِسْعِينَ نَعْجَةً “90 qoyun əldə etdim”, زَيْدٌ أَكْرَمُ مِنَكَ أَبًا “Zeyd ata olaraq səndən daha səxavətlidir”, أَجْمَلُ مِنْكَ وَجْهًا “və sima olaraq da səndən daha gözəldir”, təmyiz ancaq nekirə isim olur, və təmyiz ancaq kəlam tamam olduqdan sonra gələr.

Təmyizin Babı

Şəxslərdən qapalılığı aradan qaldıran mansub bir isimdir, misalları:

تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا

“Zeydin tər töküldü”,

تَفَقَّأَ يَكْرٌ شَحْمًا

“Bəkrin içi deşildi”,

طَابَ مُحَمَّدٌ نَفْسًا

“Məhəmməd nəfs olaraq gözəl oldu”,

شْتَرَيْتُ عِشْرِينَ غُلَامًا

“İyirmi kölə aldım”,

مَلَكْتُ تِسْعِينَ نَعْجَةً

“90 qoyun əldə etdim”,

زَيْدٌ أَكْرَمُ مِنَكَ أَبًا

“Zeyd ata olaraq səndən daha səxavətlidir”,

أَجْمَلُ مِنْكَ وَجْهًا

“və sima olaraq da səndən daha gözəldir”