Mübtəda və xəbər babı

بَابُ الْمُبْتَدَإِ وَ الْخَبَرِ

اَلْمُبْتَدَأُ; o, lafzi amillərdən uzaq olan merfu isimdir. وَ الْخَبَرُ; o, ona isnad olunan merfu isimdir. Məsələn, belə deyirsən: زَيْدٌ قَائِمٌ (Zeyd ayaqdadır), اَلزَّيْدَانِ قَائِمَانِ (İki Zeyd ayaqdadır), اَلزَّيْدُونَ قَائِمُونَ (Zeydlər ayaqdadır). Mübtəda iki növdür: zahir və müzmar. Zahir mübtəda, yuxarıda qeyd olunan kimidir. Müzmar mübtəda isə on iki dənədir və bunlardır: أَنَا (mən), نَحْنُ (biz), أَنْتَ (sən), أَنْتُمَا (siz ikiniz), أَنْتُمْ (siz), أَنْتِ (sən qadın), أَنْتُمَا (siz ikiniz qadın), أَنْتُنَّ (siz qadınlar), هُوَ (o kişi), هُمَا (onlar ikisi kişi), هُمْ (onlar kişi), هِيَ (o qadın), هُمَا (onlar ikisi qadın), هُنَّ (onlar qadınlar). Məsələn, belə deyirsən: أَنَا قَائِمٌ (Mən ayaqdayam), نَحْنُ قَائِمُونَ (Biz ayaqdayıq) və bu kimi ifadələr. Xəbər iki növdür: müfrəd və qeyri-müfrəd. Müfrəd xəbər, məsələn, belə deyirsən: زَيْدٌ قَائِمٌ (Zeyd ayaqdadır), الزَّيْدَانِ قَائِمَانِ (İki Zeyd ayaqdadır), الزَّيْدُونَ قَائِمُونَ (Zeydlər ayaqdadır). Qeyri-müfrəd xəbər isə dörd şeydir: cər və məcrur, zərf, fel və faili, mübtəda və xəbəri ilə birlikdə. Məsələn, belə deyirsən: زَيْدٌ فِي الدَّارِ (Zeyd evdədir), زَيْدٌ عِنْدَكَ (Zeyd sənin yanındadır), زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ (Zeydin atası ayaqdadır), زَيْدٌ جَارِيَتُهُ ذَاهِبَةٌ (Zeydin cariyəsi gedir).

Mübtəda, merfu isimdir, lafzi amillərdən uzaq olan haldadır. Xəbər isə, ona isnad olunan merfu isimdir. Məsələn: زَيْدٌ قَائِمٌ (Zeyd ayaqdadır), اَلزَّيْدَانِ قَائِمَانِ (İki Zeyd ayaqdadır), اَلزَّيْدُونَ قَائِمُونَ (Zeydlər ayaqdadır). Mübtəda iki növdür: zahir və müzmar. Zahir mübtəda yuxarıda qeyd olunduğu kimidir. Müzmar mübtəda isə on iki dənədir: أَنَا (mən), نَحْنُ (biz), أَنْتَ (sən), أَنْتُمَا (siz ikiniz), أَنْتُمْ (siz), أَنْتِ (sən qadın), أَنْتُمَا (siz ikiniz qadın), أَنْتُنَّ (siz qadınlar), هُوَ (o kişi), هُمَا (onlar ikisi kişi), هُمْ (onlar kişi), هِيَ (o qadın), هُمَا (onlar ikisi qadın), هُنَّ (onlar qadınlar). Məsələn: أَنَا قَائِمٌ (Mən ayaqdayam), نَحْنُ قَائِمُونَ (Biz ayaqdayıq) və bu kimi ifadələr. Xəbər iki növdür: müfrəd və qeyri-müfrəd. Müfrəd xəbər, məsələn: زَيْدٌ قَائِمٌ (Zeyd ayaqdadır), الزَّيْدَانِ قَائِمَانِ (İki Zeyd ayaqdadır), الزَّيْدُونَ قَائِمُونَ (Zeydlər ayaqdadır). Qeyri-müfrəd xəbər isə dörd şeydir: cər və məcrur, zərf, fel və faili, mübtəda və xəbəri ilə birlikdə. Məsələn: زَيْدٌ فِي الدَّارِ (Zeyd evdədir), زَيْدٌ عِنْدَكَ (Zeyd sənin yanındadır), زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ (Zeydin atası ayaqdadır), زَيْدٌ جَارِيَتُهُ ذَاهِبَةٌ (Zeydin cariyəsi gedir).

Mübtəda və Xəbərin Babı

Mübtəda, ləfz amillərdən uzaq olan mərfu isimdir. Xəbər isə mübtədəyə isnad olunan mərfu isimdir, misallar;

زَيْدٌ قَائِمٌ

"Zeyd ayaqdadır",

وَ اَلزَّيْدَانِ قَائِمَانِ

"İki Zeyd ayaqdadır",

وَ اَلزَّيْدُونَ قَائِمُونَ

"Zeydlər ayaqdadır" kimi.

Mübtəda zahir və müzmir olmaqla iki hissəyə bölünür. Zahir mübtəda mətnin əvvəlində verilən kimidir. Müzmir mübtəda isə mərfu müstəqil zamirlərdir. Xəbər də müfrəd ləfz və müfrəd olmayan ləfz olmaqla iki hissəyə bölünür. Xəbərin müfrəd ləfz olaraq gəlməsinə misal;

زَيْدٌ قَائِمٌ

"Zeyd ayaqdadır"

الزَّيْدَانِ قَائِمَانِ

"İki Zeyd ayaqdadır",

الزَّيْدُونَ قَائِمُونَ

"Zeydlər ayaqdadır" kimi.

Xəbərin müfrəd olmayan ləfz olaraq cər-məcrur, zərf, faili ilə birlikdə fiil və xəbəri ilə birlikdə fail olmaqla dörd müxtəlif şəkildə gəlməsi mümkündür, misallar;

Cər-məcrur	زَيْدٌ فِي الدَّارِ
Zərf	زَيْدٌ عِنْدَكَ
Faili ilə birlikdə fiil	زَيْدٌ قَامَ أَبُوهُ
Xəbəri ilə birlikdə mübtəda	زَيْدٌ جَارِيَتُهُ ذَاهِبَةٌ