Failin babı

بَابُ الْفَاعِلِ

اَلْفَاعِلُ هُوَ الْاِسْمُ الْمَرْفُوعُ الْمَذْكُورُ قَبْلَهُ فِعْلُهُ وَ هُوَ عَلَى قِسْمَيْنِ؛ ظَاهِرٌ وَ مُضْمَرٌ، فَالظَّاهِرُ، نَحْوُ؛ قَامَ زَيْدٌ وَ يَقُومُ زَيْدٌ وَ قَامَ الزَّيْدَانِ وَ قَامَ الزَّيْدُونَ وَ قَامَ الرِّجَالُ وَ يَقُومُ الرِّجَالُ وَ قَامَتْ هِنْدٌ وَ تَقُومُ هِنْدٌ وَ قَامَتِ الْهِنْدَاتُ وَ تَقُومُ الْهِنْدَاتُ وَ قَامَتِ الْهُنُودُ وَ تَقُومُ الْهُنُودُ وَ قَامَ أَخُوكَ وَ يَقُومُ أَخُوكَ وَ قَامَ غُلاَمِي وَ يَقُومُ غُلاَمِي وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ. وَ الْمُضْمَرُ، اثْنَا عَشَرَ، نَحْوُ قَوْلِكَ؛ ضَرَبْتُ وَ ضَرَبْنَا وَ ضَرَبْتَ وَ ضَرَبْتِ وَ ضَرَبْتُمَا وَ ضَرَبْتُمْ وَ ضَرَبْتُنَّ وَ ضَرَبَ وَ ضَرَبَتْ وَ ضَرَبَا وَ ضَرَبُوا وَ ضَرَبْنَ

اَلْفَاعِلُ fail, هُوَ الْاِسْمُ الْمَرْفُوعُ o mərfu bir isimdir, الْمَذْكُورُ zikr olunan, قَبْلَهُ onun, yəni failin əvvəlində, فِعْلُهُ onun, yəni failin feli, وَ هُوَ عَلَى قِسْمَيْنِ və fail iki hissəyə bölünür; birincisi ظَاهِرٌ zahir fail, ikincisi isə وَ مُضْمَرٌ muzmer, yəni gizli fail. فَالظَّاهِرُ zahir failə gəlincə; نَحْوُ misalları belədir; قَامَ زَيْدٌ “Zeyd qalxdı”, يَقُومُ زَيْدٌ “Zeyd qalxır”, وَ قَامَ الزَّيْدَانِ “İki Zeyd qalxdı”, قَامَ الزَّيْدُونَ “Zeydlər qalxdı”, قَامَ الرِّجَالُ “Adam qalxdı”, يَقُومُ الرِّجَالُ “Adam qalxır”, قَامَتْ هِنْدٌ “Hind qalxdı”, قَامَتِ الْهِنْدَاتُ “Hindlər qalxdı”, تَقُومُ الْهِنْدَاتُ “Hindlər qalxır”, قَامَتِ الْهُنُودُ “Hindlər qalxdı”, تَقُومُ الْهُنُودُ “Hindlər qalxır”, وَ قَامَ أَخُوكَ “Qardaşın qalxdı”, يَقُومُ أَخُوكَ “Qardaşın qalxır”, قَامَ غُلاَمِي “Oğlum qalxdı”, يَقُومُ غُلاَمِي “Oğlum qalxır”, وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ və bunun kimiləri.., وَ الْمُضْمَرُ və muzmer failə gəlincə; اثْنَا عَشَرَ on iki ədəddir, نَحْوُ قَوْلِكَ sənin bu sözündəki kimidir; ضَرَبْتُ وَ ضَرَبْنَا وَ ضَرَبْتَ وَ ضَرَبْتِ وَ ضَرَبْتُمَا وَ ضَرَبْتُمْ وَ ضَرَبْتُنَّ وَ ضَرَبَ وَ ضَرَبَتْ وَ ضَرَبَا وَ ضَرَبُوا وَ ضَرَبْنَ fellərinin altında olan müstetir zamirlər gizli faildir.

Failin Babı

Feli özündən əvvəl zikr olunan mərfu sözə fail deyilir. Fail, zahir və muzmer olmaqla iki hissəyə bölünür. Zahir fail, feli sözündən sonra zikr olunan, yəni məzkur olan sözə deyilir, məsələləri;

Zeyd qalxdı	قَامَ زَيْدٌ
Zeyd qalxır	يَقُومُ زَيْدٌ
İki Zeyd qalxdı	قَامَ الزَّيْدَانِ
Zeydlər qalxdı	قَامَ الزَّيْدُونَ
Adam qalxdı	قَامَ الرِّجَالُ
Adam qalxır	يَقُومُ الرِّجَالُ
Hind qalxdı	قَامَتْ هِنْدٌ
Hindlər qalxdı	قَامَتِ الْهِنْدَاتُ
Hindlər qalxır	تَقُومُ الْهِنْدَاتُ
Hindlər qalxdı	قَامَتِ الْهُنُودُ
Hindlər qalxır	تَقُومُ الْهُنُودُ
Qardaşın qalxdı	قَامَ أَخُوكَ
Qardaşın qalxır	يَقُومُ أَخُوكَ
Oğlum qalxdı	قَامَ غُلاَمِي
Oğlum qalxır	يَقُومُ غُلاَمِي

Muzmer olan fail isə 12 ədəd olub, fellərin altında gizlənən müstetir zamirlərdir. Aşağıdakı cədvəldə mazi, muzari və əmr fellərinin altında gizlənən müstetir zamirləri, yəni failləri görək;

Müstetir Zamir	Mazi	Muzari	Əmr
Muzmer Fail
هُوَ	ضَرَبَ	يَضْرِبُ	لِيَنْصُرْ
هُمَا	ضَرَبَا	يَضْرِبَانِ	لِيَنْصُرَا
هُمْ	ضَرَبُوا	يَضْرِبُونَ	لِيَنْصُرُوا
هِيَ	ضَرَبَتْ	تَضْرِبُ	لِتَنْصُرْ
هُمَا	ضَرَبَتَا	تَضْرِبَانِ	لِتَنْصُرَا
هُنَّ	ضَرَبْنَ	يَضْرِبْنَ	لِيَضْرِبْنَ
أَنْتَ	ضَرَبْتَ	تَضْرِبُ	إِضْرِبْ
أَنْتُمَا	ضَرَبْتُمَا	تَضْرِبَانِ	إِضْرِبَا
أَنْتُمْ	ضَرَبْتُمْ	تَضْرِبُونَ	إِضْرِبُوا
أَنْتِ	ضَرَبْتِ	تَضْرِبِينَ	إِضْرِبِي
أَنْتُمَا	ضَرَبْتُمَا	تَضْرِبَانِ	إِضْرِبَا
أَنْتُنَّ	ضَرَبْتُمْ	تَضْرِبْنَ	إِضْرِبْنَ
أَنَا	ضَرَبْتُ	أَضْرِبُ	لِأُضْرَبْ
نَحْنُ	ضَرَبْنَا	نَضْرِبُ	لِنُضْرَبْ