Darabtuma ضربتما feilindəki mim və tə hərfləri

وَ زِيدَتِ الْمِيمُ فِي ضَرَبْتُمَا حَتَّى لاَ يَلْتَبِسَ بِأَلِفِ الْإِشْبَاعِ فِي مِثْلِ قَوْلِ الشَّاعِرِ؛ أَخُوكَ أَخْوُ مُكَاشَرَةٍ وَ ضَحِكٍ وَ حَيَّاكَ الْإِلَهُ فَكَيْفَ أَنْتَا. وَ خُصَّتِ الْمِيمُ فِي ضَرَبْتُمَا، لِأَنَّ تَحْتَهُ أَنْتُمَا مُضْمَرٌ. وَ أُدِخِلَتِ الْمِيمُ فِي أَنْتُمَا لِقَرْبِ الْمِيمُ إِلَى التَّاءِ فِي الْمَخْرَجِ وَ قِيلَ تَبَعًا لِهُمَا يَجِيئُ. وَ ضُمَّتِ التَّاءُ فِي ضَرَبْتُمَا، لِأَنَّهَا ضَمِيرُ الْفَاعِلِ وَ فُتِحَتِ التَّاءُ فِي الْوَاحِدِ الْمُخَاطَبِ خَوْفًا مِنَ الْإِلْتِمَاسِ بِالْمُتَكَلِّمِ. وَ لاَ الْتِبَاسَ فِي التَّثْنِيَةِ. وَ قِيلَ إِتْبَاعًا لِلْمِيمِ، لِأَنَّ الْمِيمَ شَفَوِيَّةٌ فَجَعَلُوا حَرَكَةَ التَّاءِ مِنْ جِنْسِهَا وَ هُوَ الضَّمُّ الشَّفَوِيُّ

وَ زِيدَتِ الْمِيمُ və "mim" hərfi əlavə olunub, فِي ضَرَبْتُمَا "darabtuma" feilində, حَتَّى لاَ يَلْتَبِسَ qarışmasın deyə, tesniye əlifi ilə بِأَلِفِ الْإِشْبَاعِ işba "doyum" əlifi ilə, فِي مِثْلِ misalda olduğu kimi, قَوْلِ الشَّاعِرِ şairin sözündə; أَخُوكَ qardaşın, أَخْوُ مُكَاشَرَةٍ وَ ضَحِكٍ gülərək dişlərini göstərir, وَ حَيَّاكَ الْإِلَهُ Allah sənə ömür versin, فَكَيْفَ أَنْتَا bəs sən necəsən, وَ خُصَّتِ الْمِيمُ və "mim" hərfi seçilib, فِي ضَرَبْتُمَا "darabtuma" feilində, لِأَنَّ تَحْتَهُ çünki "darabtuma" feilinin altında, أَنْتُمَا مُضْمَرٌ gizli "entuma" zamiri var. وَ أُدِخِلَتِ الْمِيمُ və "mim" daxil edilib, فِي أَنْتُمَا "entuma" zamirinə, لِقَرْبِ الْمِيمُ və "mim" yaxın olduğu üçün, إِلَى التَّاءِ "ta" hərfinə, فِي الْمَخْرَجِ mahreçdə, وَ قِيلَ deyilmişdir ki, تَبَعًا لِهُمَا o "mim", "huma" zamirinə tabe olur, يَجِيئُ gələcəkdə bəhs olunacaq. وَ ضُمَّتِ التَّاءُ "ta" hərfi dammələnib, فِي ضَرَبْتُمَا "darabtuma" feilində, لِأَنَّهَا ضَمِيرُ الْفَاعِلِ çünki o "ta" failin zamiridir, وَ فُتِحَتِ التَّاءُ və "ta" hərfi fətahlanıb, فِي الْوَاحِدِ الْمُخَاطَبِ müfrəd müxataba olan ضَرَبْتَ sigasında, خَوْفًا qorxulduğu üçün, مِنَ الْإِلْتِمَاسِ qarışmasından, ب

مُتَكَلِّم ilə, yəni ضَرَبْتُ ilə qarışmır. وَ لاَ الْتِبَاسَ, yəni qarışıq olmur, تَثْنِيَة (ikilik) şəkillərində. وَ قِيلَ, deyilmişdir ki, ت hərfinin dammə ilə oxunması mim hərfinə tabedir. Çünki mim, شَفَوِيَّةٌ, yəni dodaq hərfidir. Buna görə də, ت hərfinin hərəkəsi mim hərfinin cinsindən, yəni dammə və şefevi olur. Metnin Ümumi Mənası: ضَرَبْتُمَا felində elifdən sonra mim əlavə olunması, ikilik elif ilə işba (uzatma, səsin duyulması) elifinin qarışmaması üçündür. Misal: أَخُوكَ أَخْوُ مُكَاشَرَةٍ وَ ضَحِكٍ وَ حَيَّاكَ الْإِلَهُ فَكَيْفَ أَنْتَا "Qardaşın gülür, dişlərini göstərir. Allah sənə uzun ömür versin, necə sən?" misalında أَنْتَا "sən" sözünün sonunda işba elif gəlmişdir, bu elif ikilik elif deyil. Belə qarışmalar olmasın deyə, elifdən əvvəl mim gətirilir. ضَرَبْتُمَا felində xüsusilə mim hərfinin seçilməsi, ضَرَبْتُمَا felinin altında أَنْتُمَا zamirinin olması ilə bağlıdır. Mim hərfi ت hərfinə məhrəc baxımından yaxın olduğu üçün أَنْتُمَا sözündə də elifdən əvvəl gətirilmişdir. Sonrakı dərslərdə izah olunacağı kimi, mim hərfi هُمَا zamirinə tabe edilmişdir. ضَرَبْتُمَا felindəki ت hərfi fail olduğu üçün dammə ilə oxunur. Mütekəllim ilə qarışmaması üçün müfrəd müxatəb şəkilində, yəni ضَرَبْتَ-da isə fətəh ilə oxunur. Çünki mütekəllim də ضَرَبْتُ şəklindədir. İkilikdə isə belə bir qarışma olmur. Deyilmişdir ki, ت hərfi mim hərfinə tabe olaraq dammə ilə oxunur. Çünki mim dodaq hərfidir. Buna görə də, ت hərfinin hərəkəsi dammə və şefevi olan mim hərfinin cinsindən olur.