فَصْلٌ فِي الْمَاضِي
Mazi fel haqqında bir fəsil. Mazi fel on dörd formada gəlir, məsələn: ضَرَبَ "vurdu"dan ضَرَبْنَا "vurduq"a qədər olan 14 forma. Mazi fel, ə'rab tələb edən səbəbin olmamasına görə məbni edilmişdir və hərəkə üzərində məbni edilmişdir, çünki mazi fel isimə bənzəyir, yəni nekirə isminə sifət olaraq gəlir, məsələn: مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَرَبَ "Vuran adama rast gəldim" və مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَارِبٌ "Vuran adama rast gəldim" kimi. Mazi fel fətə üzərində məbni edilmişdir, çünki fətə sükunun qardaşıdır, fətə əlifin bir hissəsidir və əlif də sükunun qardaşıdır.
فَصْلٌ bir fəsil, فِي الْمَاضِي mazi fel haqqında, وَ هُوَ və o mazi fel, يَجِيئُ gəlir, عَلَى أَرْبَعَةَ عَشَرَ وَجْهًا on dörd formada, نَحْوُ misal olaraq; ضَرَبَ "vurdu", إِلَى ضَرَبْنَا "vurduq" felinə qədər olan 14 forma. وَ إِنَّمَا ancaq, بُنِيَ الْمَاضِي mazi fel məbni edilmişdir, لِفَوَاتِ olmadığı üçün, مُوجِبِ الْإِعْرَابِ ə'rab tələb edən səbəbin, وَ عَلَى الْحَرَكَةِ və hərəkə üzərində məbni edilmişdir, لِمُشَابَهَتِهِ mazi felin bənzərliyinə görə, بِالْإِسْمِ ismə, فِي وُقُوعِهِ sifət olaraq nekirə isminə gəlməsinə görə. نَحْوُ misal olaraq; مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَرَبَ "Vuran adama rast gəldim" və مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَارِبٌ "Vuran adama rast gəldim" kimi. وَ عَلَى الْفَتْحِ mazi fel fətə üzərində məbni edilmişdir, لِأَنَّهُ çünki fətə, أَخُو السُّكُونِ sükunun qardaşıdır, لِأَنَّ الْفَتْحَةَ çünki fətə, جُزْءُ الْأَلِفِ əlifin bir hissəsidir, وَ الْأَلِفُ və əlif, أَخُو السُّكُونِ sükunun qardaşıdır.
Mətnin ümumi mənası: [Mazi fel haqqında bir fəsil] Mazi fel 14 formada gəlir;
| Cəmi |
Təsniyə |
Müfrəd |
Cinsiyyət |
| فَعَُِلُوا |
| نَصَرُوا |
| عَلِمُوا |
| كَرُمُوا |
|
| فَعَُِلَا |
| نَصَرَا |
| عَلِمَا |
| كَرُمَا |
|
| فَعَُِلَ |
| نَصَرَ |
| عَلِمَ |
| كَرُمَ |
|
Müzəkkər Qayıb |
| فَعَُِلْنَ |
| نَصَرْنَ |
| عَلِمْنَ |
| كَرُمْنَ |
|
| فَعَُِلَتَا |
| نَصَرَتَا |
| عَلِمَتَا |
| كَرُمَتَا |
|
| فَعَُِلَتْ |
| نَصَرَتْ |
| عَلِمَتْ |
| كَرُمَتْ |
|
Müənnəs Qayıbə |
| فَعَُِلْتُمْ |
| نَصَرْتُمْ |
| عَلِمْتُمْ |
| كَرُمْتُمْ |
|
| فَعَُِلْتُمَا |
| نَصَرْتُمَا |
| عَلِمْتُمَا |
| كَرُمْتُمَا |
|
| فَعَُِلْتَ |
| نَصَرْتَ |
| عَلِمْتَ |
| كَرُمْتَ |
|
Müzekker Muhatab |
| فَعَُِلْتُنَّ |
| نَصَرْتُنَّ |
| عَلِمْتُنَّ |
| كَرُمْتُنَّ |
|
| فَعَُِلْتُمَا |
| نَصَرْتُمَا |
| عَلِمْتُمَا |
| كَرُمْتُمَا |
|
| فَعَُِلْتِ |
| نَصَرْتِ |
| عَلِمْتِ |
| كَرُمْتِ |
|
Müennes Muhataba |
| فَعَُِلْنَا |
| نَصَرْنَا |
| عَلِمْنَا |
| كَرُمْنَا |
|
| فَعَُِلْتُ |
| نَصَرْتُ |
| عَلِمْتُ |
| كَرُمْتُ |
|
|
Nefs-i Mütekellim vahde / meâl gayr |
Mazi feil, özündə irabı tələb edən bir hal olmadığı üçün mebni sayılır. Hərəkə üzərinə mebni olmasının səbəbi ismə bənzəməsidir. İsmə bənzəməsi isə, nekirə bir ismə sifət kimi gəlməsindən irəli gəlir, misal:
مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَرَبَ
"Vuran adama rast gəldim" və,
مَرَرْتُ بِرَجُلٍ ضَارِبٍ
"Vuran adama rast gəldim" kimi.
*Mazi feil fətəh üzərinə mebni edildi, çünki fətəh sükunun bacısıdır, çünki fətəh əlifin bir hissəsidir. Əlif isə sükunun bacısıdır.