İştikak

اَلْإِشْتِقَاقُ; iki söz arasında həm söz, həm də məna baxımından uyğunluq tapmaqdır və bu üç növdə olur; Kiçik: iki söz arasında hərflər və ardıcıllıq baxımından uyğunluq olmasıdır, məsələn; ضَرَبَ sözü ضَرْبٌ sözündən törəmişdir. Böyük: iki söz arasında söz və məna baxımından uyğunluq olmasıdır, lakin ardıcıllıq olmadan, məsələn; جَبَذَ sözü جَذْبٌ sözündən törəmişdir. Ən böyük: iki söz arasında yalnız tələffüz baxımından uyğunluq olmasıdır, məsələn; نَعَقَ sözü نَهْقَ sözündən törəmişdir. Burada qeyd olunan iştiqaqdan məqsəd kiçik iştiqaqdır.

اَلْإِشْتِقَاقُ iştiqaq, أَنْ تَجِدَ tapmaqdır, بَيْنَ اللَّفْظَيْنِ iki söz arasında, تَنَاسُبًا uyğunluq, فِي اللَّفْظِ وَ الْمَعْنَى söz və məna baxımından, وَ هُوَ və iştiqaq, ثَلَاثَةَ أَنْوَاعٍ üç növdədir; Birincisi صَغِيرٌ kiçik iştiqaq; وَ هُوَ və o kiçik iştiqaq, أَنْ يَكُونَ olmasıdır, بَيْنَهُمَا iki söz arasında, تَنَاسُبٌ uyğunluq, فِي الْحُرُوفِ وَ التَّرْتِيبِ hərflər və ardıcıllıq baxımından, نَحْوُ misal; ضَرَبَ felinin ضَرْبٌ isimindən törəməsi kimi. İkincisi وَ كَبِيرٌ böyük iştiqaq; وَ هُوَ və o böyük iştiqaq, أَنْ يَكُونَ olmasıdır, بَيْنَهُمَا iki söz arasında, تَنَاسُبٌ uyğunluq, فِي اللَّفْظِ وَ الْمَعْنَى söz və məna baxımından, دُونَ التَّرْتِيبِ ardıcıllıq olmadan, نَحْوُ misal; جَبَذَ sözü جَذْبٌ isimindən törəməsi kimi. Üçüncüsü وَ أَكْبَرُ ən böyük iştiqaq; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, بَيْنَهُمَا iki söz arasında, تَنَاسُبٌ uyğunluq, فِي الْمَخْرَجِ tələffüz baxımından, نَحْوُ misal; نَعَقَ sözü نَهْقَ sözündən törəməsi kimi. وَ الْمُرَادُ بِالْإِشْتِقَاقِ iştiqaqdan məqsəd, الْمَذْكُورِ burada qeyd olunan, هُنَا burada, اشْتِقَاقٌ صَغِيرٌ kiçik iştiqaqdır.

Mətnin Ümumi Mənası: İştiqaq: İki söz arasında söz və məna baxımından uyğunluğun olmasıdır. İştiqaq üç növdə olur.

Kiçik İştiqaq: ضَرَبَ və ضَرْبٌ sözlərində olduğu kimi, iki söz arasında hərflər və ardıcıllıq baxımından uyğunluğun olmasıdır.

Böyük İştiqaq: جَبَذَ və جَذْبٌ sözlərində olduğu kimi, iki söz arasında söz və məna baxımından uyğunluq olması, lakin ardıcıllıq baxımından uyğunluğun olmamasıdır.

Ən Böyük İştiqaq: نَعَقَ və نَهْقَ sözlərində olduğu kimi, iki söz arasında yalnız tələffüz baxımından uyğunluğun olmasıdır.

Burada qeyd olunan iştiqaqdan məqsəd, birinci növ olan kiçik iştiqaqdır.