Əksam-ı Səba və Müştəklər

Bil ki! Allah sənə xoşbəxtlik versin, sarraf (sarf elmi ilə məşğul olan) fiil çəkilərini (vəzinlərini) tanımaq üçün yeddi qapıya ehtiyac duyur; Səhih, Mudaaf, Mehmuz, Misal, Ecvef, Nakis və Lefif. Həmçinin hər bir məzdardan doqquz şeyin törəməsini tanımaq üçün; bunlar keçmiş (mazi), gələcək (muzari), əmr, qadağa (nehiy), fail ismi, meful ismi, zaman ismi, məkan ismi və alət ismidir. Mən bu kitabı yeddi qapı üzrə bölmüşəm.

Bil ki, Allah sənə xoşbəxtlik versin, sarf elmi ilə məşğul olanlar fiil çəkilərini (vəzinlərini) tanımaq üçün yeddi qapıya ehtiyac duyurlar; Səhih, Mudaaf, Mehmuz, Misal, Ecvef, Nakis və Lefif adlanan fiillərə. Həmçinin törəmə (iştiqaq) məsələsində hər bir məzdardan doqquz şeyə ehtiyac var; bunlar keçmiş (mazi), gələcək (muzari), əmr, qadağa (nehiy), fail ismi, meful ismi, zaman ismi, məkan ismi və alət ismidir. Mən bu kitabı yeddi qapı üzrə bölmüşəm.

Mətnin ümumi mənası: Bil ki (Allah sənə xoşbəxtlik versin), sarf elmi ilə məşğul olanlar fiil çəkilərini tanımaq üçün aşağıdakı yeddi qapıya ehtiyac duyurlar;

Səhih Fəil	فِعْلٌ صَحِيحٌ
Mudaaf Fəil	فِعْلٌ مُضَاعَفٌ
Mehmuz Fəil	فِعْلٌ مَهْمُوزٌ
Misal Fəil	فِعْلٌ مِثَالٌ
Ecvef Fəil	فِعْلٌ أَجْوَفٌ
Nakis Fəil	فِعْلٌ نَاقِصٌ
Ləfif Fəil	فِعْلٌ لَفِيفٌ

Bu vəzinlərlə yanaşı, bütün məzdarlardan törəyən (müştəq olan, iştiqaq edən) iştiqağı tanımaq üçün də 9 şeyə ehtiyac duyurlar, bu 9 şey;

Məzdardan Müştəq Olan Ləfizlər
Mazi feli	فِعْلُ الْمَاضِي
Müzari feli	فِعْلُ الْمُسْتَقْبَلِ
Əmr feli	فِعْلُ الْأَمْرِ
Nəhy feli	فِعْلُ النَّهْيِ
İsm-i Fail	اِسْمُ الْفَاعِلِ
İsm-i Meful	اِسْمُ الْمَفْعُولِ
İsm-i Zaman	اِسْمُ الزَّمَانِ
İsm-i Məkan	اِسْمُ الْمَكَانِ
İsm-i Alət	اِسْمُ الْآلَةِ