Maksur İsimlərin İrabı
Axırında elif-i maksura olan və ondan əvvəlki hərfi fətəli olan sözlər heç vaxt hərəkə qəbul etməzlər və çətinlikdən (təəzzürdən) ötrü təqdir olunan irab alırlar. Belə sözlərin ref halı müqəddər dammə, nəsb halı müqəddər fəthə, cərr halı isə müqəddər kəsrə ilədir. Belə məksur isimlər tənvinləndikdə, sonundakı elif tələffüz olunmur, amma imlada var, yəni yazılır. Əlif-lamlı olduqları zaman isə sonundakı eliflər tələffüz olunur.
Əlif-lamlı Məksur İsimlərə Məsələlər
جَاءَ الْفَتَى
Cae l-fetâ
Gənc gəldi
رَأَيْتُ الْفَتَى
Raeytu l-fetâ
Gənci gördüm
سَلَّمْتُ عَلَى الْفَتَى
Sellemtu âle l-fetâ
Gəncə salam verdim
Tənvinli Məksur İsimlərə Məsələlər
| Məksur ismin ref halı | ||||||
|
جَاءَ فَتًى Bir gənc gəldi Cae feten |
||||||
| فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | جَاءَ | |||||
| Mazi feil, fəthə üzərinə məbni, irabdan yeri yoxdur | ||||||
| فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الضَّمَّةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْأَلِفِ الْمَحْذُوفَةِ لِإِلْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ، مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ لِأَنَّهُ اِسْمٌ مَقْصُورٌ | فَتًى | |||||
| Fail, mərfu, ref əlaməti məksur isim olduğu üçün təəzzürdən dolayı görünməyən və iltika-i sakinənin qarşısının alınması səbəbi ilə məhzuf elif üzərində müqəddər dammə ilədir | ||||||
|
||||||
| Məksur ismin nəsb halı | ||||||
|
رَأَيْتُ فَتًى Bir gənc gördüm Raeytu feten |
||||||
| فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | رَأَى | |||||
| Mazi feil, hərəkətli mərfu zamirin birləşməsi səbəbi ilə sükun üzərinə məbni, irabdan yeri yoxdur | ||||||
| ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ َرَفْعٍ فَاعِلٌ | تُ | |||||
| Bitişik zamir, dammə üzərinə məbni, fail olub ref yerindədir | ||||||
| مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْفَتْحَةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْأَلِفِ الْمَحْذُوفَةِ لِإِلْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ، مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ لِأَنَّهُ اِسْمٌ مَقْصُورٌ | فَتًى | |||||
| Məf'ulun bih, Mənsub, nəsb əlaməti məksur isim olduğu üçün təəzzürdən dolayı görünməyən və iltika-i sakinənin qarşısının alınması səbəbi ilə məhzuf elif üzərində müqəddər fəthə ilədir | ||||||
|
||||||
| Məksur ismin cərr halı | ||||||
|
تَكَلَّمْتُ مَعَ فَتًى Bir gənc ilə danışdım Tekellemtu meâ feten |
||||||
| فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ | تَكَلَّمَ | |||||
| Mazi feil, hərəkətli mərfu zamirin birləşməsi səbəbi ilə sükun üzərinə məbni, irabdan yeri yoxdur | ||||||
| ضَرْفُ مَكَانٍ، مَنْصُوبٌ عَلَى الظَّرْفِيَّةِ وَ هُوَ مُضَافٌ | مَعَ | |||||
| Məkan zərfi, zərfiyyətə görə mənsub və muzafdır | ||||||
| مُضَافٌ إِلَيْهِ، مَجْرُورٌ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْكَسْرَةُ الْمُقَدَّرَةُ عَلَى الْأَلِفِ الْمَحْذُوفَةِ لِإِلْتِقَاءِ السَّاكِنَيْنِ، مَنَعَ مِنْ ظُهُورِهَا التَّعَذُّرُ لِأَنَّهُ اِسْمٌ مَقْصُورٌ | فَتًى | |||||
| Muzafun ileyh, Məcrur, cərr əlaməti məksur isim olduğu üçün təəzzürdən dolayı görünməyən və iltika-i sakinənin qarşısının alınması səbəbi ilə məhzuf elif üzərində müqəddər kəsrə ilədir | ||||||
|
||||||