Təsniyələrin İrabı

müfrəd bir ismin (müzəkkər və ya müənnəs) sonuna elif ve kesreli nun harflerinin dahil olmasıyla ikil formda olan lafızlara tesniye "müsenna" lafızlar denilir. müfrəd iken tesniye olan lafızların ref əlaməti bu elif harfinin sübutuyladır, nəsb ve cərr əlaməti isə bu elif harfinin meczum bir ya harfine dönüşmesiyle gerçekleşir. Sondaki kesreli nun isə müfrəd lafzın tenvininden ivaddır, yəni o tenvini temsilen gelir ve bu nun harfi tesniye lafız muzaf olduğu zaman düşer.

Cinsiyeti	müfrəd	Tesniye
		ref	nəsb	cərr
müzəkkər	عَالِمٌ	عَالِمَانِ	عَالِمَيْنِ	عَالِمَيْنِ
	عَامِلٌ	عَامِلَانِ	عَامِلَيْنِ	عَامِلَيْنِ
müənnəs	عَالِمَةٌ	عَالِمَتَانِ	عَالِمَتَيْنِ	عَالِمَتَيْنِ
	عَامِلَةٌ	عَامِلَتَانِ	عَامِلَتَيْنِ	عَامِلَتَيْنِ

Tesniye İsimlere misallar

Tesniye İsmin ref Hali
جَاءَ الْعَامِلَانِ İki kişi işçi geldi
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ الظَّاهِرِ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	جَاءَ
Fiil-i mazi, zahir fəthə üzere mebni, irabtan mahalli yok
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى، وَالنُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	الْعَامِلاَنِ
Fail, merfu, ref əlaməti müsenna olduğu için dammeden niyabeten eliftir. Nun: müfredinin tenvininden ivaddır

Tesniye İsmin nəsb Hali
رَأَيْتُ الْعَامِلَيْنِ İki işçiyi gördüm
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	رَأَى
Fiil-i mazi, herekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
muttasıl zamir, dammə üzere mebni, ref mahallinde fail
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى، وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	الْعَامِلَيْنِ
Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti müsenna olduğu için fethadan niyabeten ya'dır, nun: müfredinin tenvininden ivaddır

Tesniye İsmin cərr Hali
سَلَّمْتُ عَلَى الْعَامِلَيْنِ İki kişi işçiye salam verdim
فِعْلٌ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	سَلَّمَ
Fiil-i mazi, herekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ، فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
muttasıl zamir, dammə üzere mebni, ref mahallinde fail
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ، لاَ مَحَلَّ لَهَا مِنَ الْإِعْرَابِ	عَلَى
hərf-i cərr, sükun üzere mebni, irabtan mahalli yok
مَجْرُورٌ بِعَلَى، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى، وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ. اَلْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلِّقَانِ بِفِعْلِ سَلَّمَ	الْعَامِلَيْنِ
Âlâ hərf-i cerri ilə mecrur, cərr əlaməti müsenna olduğu için fethadan niyabeten ya harfidir. Nun: müfredinin tenvininden ivaddır. Carr ve mecrur "selleme" fiiline tealluk eder

Muzaf olduğunda Tesniyenin Sonundaki Nun Düşer

جَاءَ مُعَلِّمَا الْمَدْرَسَةِ

Okulun iki öğretmeni geldi

رَأَيْتُ مُعَلِّمَيِ الْمَدْرَسَةِ

Okulun iki öğretmenini gördüm

سَلَّمْتُ عَلَى مُعَلِّمَيِ الْمَدْرَسَةِ

Okulun iki öğretmenine salam verdim

Tesniye Lafza Mülhak olan İsimler

Cinsiyeti	ref	nəsb	cərr
müzəkkər	إِثْنَانِ	إِثْنَيْنِ	إِثْنَيْنِ
müənnəs	إِثْنَتَانِ	إِثْنَتَيْنِ	إِثْنَتَيْنِ
müzəkkər	كِلاَ	كِلَيْ	كِلَيْ
müənnəs	كِلْتَا	كِلْتَيْ	كِلْتَيْ
müzəkkər	أَبَوَانِ	أَبَوَيْنِ	أَبَوَيْنِ
müənnəs	قَمَرَانِ	قَمَرَيْنِ	قَمَرَيْنِ
müzəkkər	حَسَنَانِ	حَسَنَيْنِ	حَسَنَيْنِ

Not: Kila ve kilta lafızları zamire izafe edildiklerinde normal tesniyeler kimi irablanır. yəni ref halinde sonundaki elifin subutuyla, nəsb ve cərr halinde isə o elifin ya harfine kalbedilmesiyledir. Eğer zahir bir isime izafe edilirler isə sonundaki elif nedeniyle maksur isimler kimi kabul edilerek takdiren irabtan pay alır Âsa lafzı kimi.

Buradaki lafızların hamısı tesniyeye mülhak oldukları için ref halleri dammeden niyabeten elif, nəsb halleri fethadan niyabeten ya ve cərr halleri isə kesreden niyabeten ya iledir. 

misallar ve İrabları

İsnani Lafzının ref Hali
هَذَانِ قَلَمَانِ اثْنَانِ Bu iki kalemdir
اَلْهَاءُ؛ لِلتَّنْبِيهِ، وَ ذَانِ؛ لِلْإِشَارَةِ، مَبْتَدَأٌ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى، وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	هَذَانِ
Ha: tenbih içindir, Zani: işaret içindir, mübteda, merfu, ref əlaməti müsenna olduğu için dammeden niyabeten eliftir. Nun: Müfredindeki tenvinden ivaddır
خَبَرُ الْمُبْتَدَإِ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى، وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	قَلَمَانِ
Mübtedanın haberi, merfu, ref əlaməti müsenna olduğu için dammeden niyabeten eliftir. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır
نَعْتٌ لِقَلَمَانِ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى، وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	اثْنَانِ
-Kalemani" lafzına na't (sıfat)'tır, merfu, ref əlaməti müsennaya mülhak bir lafız olduğu için dammeden niyabeten eliftir. Nun: Müfredindeki tenvinden ivaddır

İsnani Lafzının nəsb Hali
بَرَيْتُ قَلَمَيْنِ اثْنَيْنِ İki kalemin ucunu açtım (traş ettim)
فِعْلُ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	بَرَى
Fiil-i mazi, harekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
Muttasıl zamir, ref mahallinde fail olmak üzere dammə üzere mebni
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	قَلَمَيْنِ
Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti müsenna olduğu için fethadan niyabeten ya'dır. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır
نَعْتٌ لِقَلَمَيْنِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	اثْنَيْنِ
-Kalemeyni" lafzına na't (sıfat)'tır, mansub, nəsb əlaməti müsennaya mülhak olduğu için fethadan niyabeten ya'dır. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır

İsnani Lafzının cərr Hali
مَرَرْتُ بِعَامِلَيْنِ اثْنَيْنِ İki kişi işçiye uğradım
فِعْلُ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	مَرَّ
Fiil-i mazi, harekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
Muttasıl zamir, ref mahallinde fail olmak üzere dammə üzere mebni
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرِ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	بِ
hərf-i cərr, kesre üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
مَجْرُورٌ بِالْبَاءِ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ. وَ الْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلِّقَانِ بِفِعْلِ مَرَّ	عَامِلَيْنِ
Ba hərf-i cerri ilə mecrur, cərr əlaməti müsenna olduğu için kesreden niyabeten ya'dır. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır. Carr ve mecrur merre fiiline mütealliktir
نَعْتٌ لِعَامِلَيْنِ، مَجْرُورٌ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	اثْنَيْنِ
-Amileyni" lafzına na't (sıfat)'tır, mecrur, cərr əlaməti müsennaya mülhak olduğu için kesreden niyabeten ya'dır. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır

جَاءَتْ عَامِلَتَانِ اثْنَتَانِ

İki kadın işçi geldi

رَأَيْتُ عَامِلَتَيْنِ الثْنَيْنِ

İki kadın işçiyi gördüm

سَلَّمْتُ عَلَى عَامِلَتَيْنِ الثْنَيْنِ

İki kadın işçiye salam verdim

Kila Lafzının ref Hali
جَاءَ عَامِلاَنِ كِلاَهُمَا Her iki işçi de geldi
فِعْلُ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْفَتْحِ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	جَاءَ
Fiil-i mazi, fəthə üzere mebni, irabtan mahalli yok
فَاعِلٌ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	عَامِلاَنِ
Fail, merfu, ref əlaməti müsenna olduğu için dammeden niyabeten eliftir. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır
كِلاَ؛ تَأْكِيدٌ مَعْنَوِيٌّ لِعَامِلاَنِ، مَرْفُوعٌ، وَ عَلاَمَةُ رَفْعِهِ الْأَلِفُ نِيَابَةً عَنِ الضَّمَّةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى، وَ هُوَ مُضَافٌ. وَ هُمَا؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ فِي مَحَلِّ جَرٍّ مُضَافٌ إِلَيْهِ	كِلاَهُمَا
Kila: amilani lafzı için manevi te'kiddir, merfu, ref əlaməti müsennaya mülhak olduğu için dammeden niyabeten eliftir, ve muzafun ileyhtir. Huma: muttasıl zamirdir, cərr mahallinde muzafun ileyh olaraq sükun üzere mebnidir

Kila Lafzının nəsb Hali
رَأَيْتُ عَامِلَيْنِ كِلَيْهِمَا Her iki işçiyi de gördüm
فِعْلُ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	رَأَى
Fiil-i mazi, harekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
Muttasıl zamir, ref mahallinde fail olmak üzere dammə üzere mebni
مَفْعُولٌ بِهِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ	عَامِلَيْنِ
Mefulun bih, mansub, nəsb əlaməti müsenna olduğu için fethadan niyabeten ya'dır. Nun: Müfredindeki tenvinden ivaddır
كِلاَ؛ تَأْكِيدٌ مَعْنَوِيٌّ لِعَامِلَيْنِ، مَنْصُوبٌ، وَ عَلاَمَةُ نَصْبِهِ الْيَاءُ  نِيَابَةً عَنِ الْفَتْحَةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى، وَ هُوَ مُضَافٌ. وَ هُمَا؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ فِي مَحَلِّ جَرٍّ مُضَافٌ إِلَيْهِ	كِلَيْهِمَا
Kila: amileyni lafzı için manevi te'kiddir, mansub, nəsb əlaməti müsennaya mülhak olduğu için fethadan niyabeten ya'dır, ve muzafun ileyhtir. Huma: muttasıl zamirdir, cərr mahallinde muzafun ileyh olaraq sükun üzere mebnidir

Kila Lafzının cərr Hali
مَرَرْتُ بِعَامِلَيْنِ كِلَيْهِمَا Her iki işçiye de uğradım
فِعْلُ مَاضٍ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ لِإِتِّصَالِهِ بِضَمِيرِ رَفْعٍ مُتَحَرِّكٍ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	مَرَّ
Fiil-i mazi, harekeli merfu zamirin bitişmesi nedeniyle sükun üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى الضَّمِّ فِي مَحَلِّ رَفْعٍ فَاعِلٌ	ـتُ
Muttasıl zamir, ref mahallinde fail olmak üzere dammə üzere mebni
حَرْفُ جَرٍّ، مَبْنِيٌّ عَلَى الْكَسْرِ، لاَ مَحَلَّ لَهُ مِنَ الْإِعْرَابِ	بِ
hərf-i cərr, kesre üzere mebni, irabtan mahalli yoktur
مَجْرُورٌ بِالْبَاءِ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ نِيَابَةً عَنِ الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مُثَنَّى. وَ النُّونُ؛ عِوَضٌ عَنِ التَّنْوِينِ فِي مُفْرَدِهِ. وَ الْجَارُّ وَ الْمَجْرُورُ مُتَعَلِّقَانِ بِفِعْلِ مَرَّ	عَامِلَيْنِ
Ba hərf-i cerri ilə mecrur, cərr əlaməti müsenna olduğu için kesreden niyabeten ya'dır. Nun: müfredindeki tenvinden ivaddır. Carr ve mecrur merre fiiline mütealliktir
كِلاَ؛ تَأْكِيدٌ مَعْنَوِيٌّ لِعَامِلَيْنِ، مَجْرُورٌ، وَ عَلاَمَةُ جَرِّهِ الْيَاءُ  نِيَابَةً عَنِا الْكَسْرَةِ لِأَنَّهُ مُلْحَقٌ بِالْمُثَنَّى، وَ هُوَ مُضَافٌ. وَ هُمَا؛ ضَمِيرٌ مُتَّصِلٌ، مَبْنِيٌّ عَلَى السُّكُونِ فِي مَحَلِّ جَرٍّ مُضَافٌ إِلَيْهِ	كِلَيْهِمَا
Kila: amileyni lafzı için manevi te'kiddir, mansub, nəsb əlaməti müsennaya mülhak olduğu için fethadan niyabeten ya'dır, ve muzafun ileyhtir. Huma: muttasıl zamirdir, cərr mahallinde muzafun ileyh olaraq sükun üzere mebnidir

جَاءَتْ عَامِلَتَانِ كِلْتَاهُمَا

Her iki kadın işçi geldi

رَأَيْتُ عَامِلَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا

Her iki kadın işçiyi gördüm

سَلَّمْتُ عَلَى عَامِلَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا

Her iki kadın işçiye salam verdim

Kila ve Kilta Zahir İsme Muzaf Olurlarsa

جَاءَ كِلاَ عَامِلَيْنِ

kişi işçilerin her ikisi de geldi

رَأَيْتُ كِلاَ عَامِلَيْنِ

kişi işçilerin her ikisini de gördüm

سَلَّمْتُ عَلَى كِلاَ عَامِلَيْنِ

kişi işçilerin her ikisine de salam verdim

جَاءَتْ كِلْتَا عَامِلَتَيْنِ

Kadın işçilerin her ikisi de geldi

سَاعَدْتُ كِلْتَا عَامِلَتَيْنِ

Kadın işçilerin her ikisine de yardım ettim

سَلَّمْتُ عَلَى كِلْتَا عَامِلَتَيْنِ

Kadın işçilerin her ikisine de salam verdim

Tesniyelere Mülhak olan Diğer İsimler

جَاءَ الْأَبَوَانِ

Anne ilə baba geldi

سَاعَدْتُ الْأَبَوَيْنِ

Anne ilə babaya yardım ettim

سَلَّمْتُ عَلَى الْأَبَوَيْنِ

Anne ilə babaya salam verdim

طَلَعَ الْقَمَرَانِ

ay ve güneş doğdu

رًأَيْتُ الْقَمَرَيْنِ

ay ve güneşi gördüm

نَظَرْتُ إِلَى الْقَمَرَيْنِ

ay ve güneşe baktım

جَاءَ حَسَنَانِ

Hasan ve Hüseyin geldi

رًأَيْتُ حَسَنَيْنِ

Hasan ve Hüseyini gördüm

نَظَرْتُ إِلَى حَسَنَيْنِ

Hasan ve Hüseyine baktım

Tağlib

müfrəd olur	Bir araya geldiklerinde
الْأَبَوَانِ	أَبٌ	أُمٌّ
الْقَمَرَانِ	شَمْسٌ	قَمَرٌ
حَسَنَانِ	حَسَنٌ	حُسَيْنٌ