Bəzi Kinayəli Ləfəzlər

وَ بَعْضُ الْكِنَايَاتِ وَ هُوَ كَمْ، يَكُونُ لِلْإِسْتِفْهَامِ؛ فَيُنْصَبُ مَا بَعْدَهَا عَلَى التَّمْيِيزِ ، نَحْوُ؛ كَمْ رَجُلاً عِنْدَكَ. وَ لِلْخَبَرِيَّةِ؛ بِمَعْنَى التَّكْثِيرِ فَيُضَافُ مَا إِلَى بَعْدَهَا، نَحْوُ؛ كَمْ رَجُلٍ عِنْدِي. وَ كَذَا، لِلْعَدَدِ؛ يُنْصَبُ مَا بَعْدَهُ عَلَى التَّمْيِيزِ، نَحْوُ؛ عِنْدِي كَذَا دِرْهَمًا. وَ كَيْتَ وَ زَيْتَ لِلْحَدِيثِ، نَحْوُ؛ قَالَ زَيْدٌ كَيْتَ كَيْتَ أَوْ زَيْتَ زَيْتَ

وَ بَعْضُ الْكِنَايَاتِ bəzi kinayə sözlər, وَ هُوَ və o sözlər; كَمْ “neçə” sözü kimidir, يَكُونُ bu “kəm” sözü olur, لِلْإِسْتِفْهَامِ sual üçün, فَيُنْصَبُ bu səbəbdən nasb olunur, مَا بَعْدَهَا özündən sonra gələn söz, عَلَى التَّمْيِيزِ təmiz olmaq üçün, نَحْوُ misal belədir; كَمْ رَجُلاً عِنْدَكَ “Səndə neçə adam var” kimi, وَ لِلْخَبَرِيَّةِ və bu “kəm” sözü xəbər üçün, بِمَعْنَى التَّكْثِيرِ çoxluq mənasında, فَيُضَافُ bu halda izafə olunur, مَا إِلَى o söz ki, بَعْدَهَا bu “kəm” sözündən sonra gəlir, نَحْوُ misal belədir; كَمْ رَجُلٍ عِنْدِي “Məndə neçə adam var” kimi. وَ كَذَا “eyni, eyni şəkildə, belə, bu qədər ki və s.” لِلْعَدَدِ say üçün, يُنْصَبُ nasb olunur, مَا بَعْدَهُ özündən sonra gələn söz, عَلَى التَّمْيِيزِ təmiz olmaq üçün, نَحْوُ misal belədir; عِنْدِي كَذَا دِرْهَمًا “Məndə bu qədər dirhəm var” kimi, وَ كَيْتَ وَ زَيْتَ keytə və zeytə sözləri, bu sözlər “belə” və ya “şöylə” mənasındadır. Azərbaycan dilində də olduğu kimi təkrar ilə “belə belə” və “şöylə şöylə” şəklində istifadə olunur, لِلْحَدِيثِ bu sözlər söz üçün, نَحْوُ misal belədir; زَيْدٌ كَيْتَ كَيْتَ “Zeyd belə belə dedi” və زَيْدٌ زَيْتَ زَيْتَ “Zeyd şöylə şöylə dedi” kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Bəzi kinayə sözlər də lazım olan məbniyy-i arızlardandır. Bunlardan biri كَمْ sözüdür. Bu söz sual üçün istifadə olunur və özündən sonra gələn söz təmiz olmaq üçün nasb olunur, misal;

كَمْ رَجُلاً عِنْدَكَ

“Səndə neçə adam var” kimi.

كَمْ sözü çoxluq mənasında xəbər üçün istifadə olunur və كَمْ sözü özündən sonra gələn sözə izafə olunur, misal;

كَمْ رَجُلٍ عِنْدِي

“Məndə neçə adam var” kimi.

*Sözlərdən biri كَذَا sözüdür və say üçün istifadə olunur. Özündən sonra gələn söz isə təmiz olmaq üçün nasb olunur, misal;

عِنْدِي كَذَا دِرْهَمًا

“Məndə bu qədər dirhəm var” kimi.

*Sözlərdən biri isə təkrar istifadə olunan كَيْتَ və زَيْتَ sözləridir, misal;

زَيْدٌ كَيْتَ كَيْتَ قَالَ

“Zeyd belə belə dedi” və,

زَيْدٌ زَيْتَ زَيْتَ قَالَ

“Zeyd şöylə şöylə dedi” kimi.