3. Növü Etibarı ilə İrabın Taksimi
وَ التَّقْسِيمُ الثَّالِثُ بِحَسَبِ النَّوْعِ وَ هُوَ أَرْبَعَةٌ؛ رَفْعٌ وَ نَصْبٌ مُشْتَرَكَانِ بَيْنَ الْاِسْمِ وَ الْفِعْلِ، وَ جَرٌّ مُخْتَصٌّ بِالْاِسْمِ، وَ جَزْمٌ مُخْتَصٌّ بِالْفِعْلِ. وَ عَلاَمَةُ الرَّفْعِ أَرْبَعَةٌ؛ ضَمَّةٌ وَ وَاوٌ وَ أَلِفٌ وَ نُونٌ، وَ عَلاَمَةُ النَّصْبِ خَمْسَةٌ ؛ فَتْحَةٌ وَ كَسْرَةٌ وَ أَلِفٌ وَ يَاءٌ وَ حَذْفُ النُّونِ، وَ عَلاَمَةُ الْجَرِّ ثَلَثَةٌ؛ كَسْرَةٌ وَ فَتْحَةٌ وَ يَاءٌ، وَ عَلاَمَةُ الْجَزْمِ ثَلَثَةٌ؛ حَذْفُ الْحَرَكَةِ وَ حَذْفُ الْآخِرِ وَ حَذْفُ النُّونِ
وَ التَّقْسِيمُ الثَّالِثُ dörd hissədən ibarət olan irabın üçüncü hissəsi; بِحَسَبِ النَّوْعِ növünə görədir, yəni çeşidinə görədir, وَ هُوَ أَرْبَعَةٌ və növünə görə irab 4 hissədən ibarətdir; رَفْعٌ وَ نَصْبٌ ref və nasb halı, مُشْتَرَكَانِ ortaqdır, بَيْنَ الْاِسْمِ وَ الْفِعْلِ isim və feil arasında, وَ جَرٌّ və cerr halı, مُخْتَصٌّ xasdır, بِالْاِسْمِ ismə, وَ جَزْمٌ və cezm halı, مُخْتَصٌّ xasdır, بِالْفِعْلِ feilə, وَ عَلاَمَةُ الرَّفْعِ ref əlaməti; أَرْبَعَةٌ; dörd ədəddir; ضَمَّةٌ dammə, وَاوٌ vav, أَلِفٌ elif və نُونٌ nun’dur, وَ عَلاَمَةُ النَّصْبِ nasb əlaməti; خَمْسَةٌ beş ədəddir; فَتْحَةٌ fəthə, كَسْرَةٌ kəsrə, أَلِفٌ elif, يَاءٌ ya və حَذْفُ النُّونِ nun hərfinin hazfı, وَ عَلاَمَةُ الْجَرِّ və cerr əlaməti; ثَلَثَةٌ üç ədəddir; كَسْرَةٌ kəsrə, فَتْحَةٌ fəthə və يَاءٌ ya, وَ عَلاَمَةُ الْجَزْمِ və cezm əlaməti; ثَلَثَةٌ üç ədəddir; حَذْفُ الْحَرَكَةِ hərəkənin hazfı, وَ حَذْفُ الْآخِرِ son hərfin hazfı, وَ حَذْفُ النُّونِ nun’un hazfı.
Mətnin Ümumi Mənası: Dörd hissədən ibarət olan irabın üçüncü hissəsi növünə görə olan irabdır. Nasb və ref halı isim və feil arasında ortaqdır, cerr halı ismə və cezm halı isə feilə xasdır. 4 ref əlaməti vardır, bunlar: dammə, vav, elif və nun’dur. 5 nasb əlaməti vardır, bunlar: fəthə, kəsrə, elif, ya və nun hərfinin hazfıdır. 3 cerr əlaməti vardır, bunlar: kəsrə, fəthə və ya’dır. 3 cezm əlaməti vardır, bunlar: sağlam muzari feilin son hərəkəsinin hazfı, illetli muzari feilin son hərfinin hazfı, əfal-i xamsə olan muzari feillərin sonunda nun hərfinin hazfıdır.
| Feil və isim arasında ortaqdır | Ref Əlaməti | Dammə |
|
||
| Vav | مُسْلِمُونَ | ||||
| Elif | قَلَمَانِ | ||||
| Nun | يَنْصُرُونَ | ||||
| Nəsb Əlaməti | Fəthə |
|
|||
| Kəsrə | مُسْلِمَاتٍ | ||||
| Əlif | أَبَاهُ | ||||
| Ya | مُسْلِمِينَ | ||||
| Nun-un Hazfi | يَنْصُرُوا | ||||
| İsminə Xasdır | Cərr Əlaməti | Kəsrə | زَيْدٍ | ||
| Fəthə | أَحْمَدَ | ||||
| Ya | مُسْلِمِينَ | ||||
| Filə Xasdır | Cəzm Əlaməti | Hərəkənin Hazfi | يَنْصُرْ | ||
| Hərfin Hazfi | يَغْزُ | ||||
| Nun-un Hazfi | يَنْصُرَا |