2. Olduğu Ləfzi Etibarı ilə İrabın Taksimi

وَ التَّقْسِيمُ الثَّانِي بِحَسَبِ الْمَحَلِّ فَهُوَ إِمَّا بِحَرَكَاتِ الْمَحْضَةِ أَوْ بِالْحُرُوفِ الْمَحْضَةِ أَوْ بِالْحَرَكَاتِ مَعَ الْحَذْفِ أَوْ بِالْحُرُوفِ مَعَ الْحَذْفِ

اَلتَّقْسِيمُ الثَّانِي Dörd hissədən ibarət olan irabın ikinci hissəsi; بِحَسَبِ الْمَحَلِّ yerləşdiyi məhəllə görə, فَهُوَ və o məhəllə görə irab, إِمَّا ya, بِحَرَكَاتِ الْمَحْضَةِ mahza hərəkələr, yəni yalnız hərəkələrlə baş verir, أَوْ və ya, بِالْحُرُوفِ الْمَحْضَةِ mahza hərflər, yəni yalnız hərflərlə baş verir, أَوْ və ya, بِالْحَرَكَاتِ مَعَ الْحَذْفِ hazif və hərəkələrlə baş verir, أَوْ və ya, بِالْحُرُوفِ مَعَ الْحَذْفِ hazif və hərflərlə baş verir.

Mətnin Ümumi Mənası: 4 hissədən ibarət olan irabın ikinci hissəsi müzakirə olunan irabın yerləşdiyi sözə görədir. Yəni məhəllə baxımındandır. Bu irab əlamətləri ya yalnız hərəkələrlə (mahza hərəkə), ya yalnız hərflərlə (mahza hərf), ya haziflə birlikdə hərəkələrlə, ya da haziflə birlikdə hərflərlə baş verir. Əvvəlki dərsdə aşağı hissədə bir cədvəl var idi. Bu cədvəldə gördüyünüz kimi irab əlamətləri (damme, kesra və s.) və bu əlamətlərin göründüyü söz növləri (munsarif, cəmi müənnəs salim və s.) göstərilmişdir. 9 ədəd irabın göründüyü sözlərin bir hissəsində irab yalnız hərəkələrlə baş verir, yəni damme, fetha, kesra irab əlaməti kimi o sözə gəlir. Məsələn, cəmi müənnəs salim isimlərdə vav və ya hərflər irab əlamətidir, yaxud muzari fildə; məczum olmaq və ya son hərfin hazfi kimi. Buna görə əvvəlcə 10 irab əlaməti bilinməli və sonra bu 10 əlamətin göründüyü 9 söz növü bilinməlidir.

-Mətnin mənasında göstərildiyi kimi, yerləşdiyi sözə görə irab 4 hissəyə bölünür;

2.1 Mahza Hərəkə & Yalnız Hərəkələrlə olan İrab

2.2 Mahza Hərf & Yalnız Hərflərlə olan İrab

2.3 Hazif və Hərəkələrlə olan İrab

2.4 Hazif və Hərflərlə olan İrab

Tenbih: Aşağıdakı cədvəli diqqətlə öyrənin və əzbərləyin!