d. Qalat Bedeli

وَ بَدَلُ الْغَلَطِ، إِنْ كَانَ ذِكْرُ الْمُبْدَلِ مِنْهُ  غَلَطًا، نَحْوُ؛ رَأَيْتُ رَجُلًا حِمَارًا. وَ لاَ يَقَعَ فِي كَلاَمِ الْفُصَحَاءِ بَلْ يُورِدُونَهُ بِبَلْ

Bedelin dörd hissəsindən dördüncüsü بَدَلُ الْغَلَطِ, yəni "səhvən gətirilən bedel"dir. إِنْ كَانَ əgər mübdəlun minh olan söz səhvən zikr olunsa, غَلَطًا yəni yanlışlıqla, نَحْوُ misal olaraq belədir: رَأَيْتُ رَجُلًا حِمَارًا "Bir adam gördüm (bağışlayın), eşşək gördüm" kimi. وَ لاَ يَقَعَ bu hal fasih şəxslərin, yəni dilçilərin danışığında baş vermir, بَلْ əksinə, onlar bu səhvi bel edatı ilə düzəldirlər.

Mətnin Ümumi Mənası: Bedelin dörd hissəsindən dördüncüsü bedel-i galat, yəni səhvən gətirilən bedeldir. Əgər mübdəlun minh yanlışlıqla zikr olunsa, bu yanlışa gətirilən bedel də səhv olur, misal:

رَأَيْتُ رَجُلًا حِمَارًا

"Bir adam gördüm (bağışlayın), eşşək gördüm" ifadəsində حِمَارًا sözü bedel-i galatdır. Danışan şəxs əslində رَأَيْتُ حِمَارًا "Eşşək gördüm" demək istədiyi halda, dil sürçməsi ilə رَأَيْتُ رَجُلًا "Bir adam gördüm" deyir və səhvini düzəltmək üçün səhvən zikr olunan mübdəlun minhə bedel olaraq حِمَارًا sözünü bedel-i galat kimi əlavə edir.

*Bedel-i galat fasih şəxslərin danışığında baş vermir və onlar belə hallarda bel edatı ilə səhvlərini düzəldirlər, misal:

رَأَيْتُ رَجُلًا بَلْ حِمَارًا

"Bir adam gördüm, əksinə (tam tərsi) eşşək gördüm" deyirlər.