4. Mevsul İsimləri

وَ النَّوْعُ الرَّابِعُ الْمَوْصُولُ وَ لاَ بُدَّ لَهُ مِنْ صِلَةٍ جُمْلَةٍ خَبَرِيَّةٍ مَعْلُومَةٍ لِلسَّامِعِ فِيهَا ضَمِيرٌ عَائِدٌ إِلَى الْمَوْصُولِ وَ يَجُوزُ حَذْفُهُ عِنْدَ قَرِينَةٍ وَ هُوَ أَلَّذِي لِلْوَاحِدِ وَ لِمُثَنَّاهُ أَلَّذَانِ وَ أَلَّذَيْنِ وَ لِجَمْعِهِ أَلَّذِينَ فِي الْأَحْوَالِ الثَّلَثَةِ، وَ أَلَّتِي لِلْوَاحِدَةِ وَ لِمُثَنَّاهَا أَلَّتَانِ وَ أَلَّتَيْنِ وَ لِجَمْعِهَا أَلَّوَاتِي وَ أَللَّائِي وَ أَللَّائْ وَ أَللَّأتِي وَ أَللَّاتِ وَ أَللَّوَائِي. وَ ذَا بَعْدَ مَا لِلْإِسْتَفْهَامِ وَ مَنْ وَ مَا وَ أَيُّ وَ أَيَّةُ وَ الْأَلِفُ وَ اللَّامُ فِي اسْمِ الْفَاعِلِ وَ الْمَفْعُولِ بِمَعْنَى أَلَّذِي أَوْ أَلَّتِي

وَ النَّوْعُ الرَّابِعُ Altı növ olan marifə isimlərin dördüncü növü; الْمَوْصُولُ ism-i məvsul adlanan isimdir, وَ لاَ بُدَّ və mütləqdir, لَهُ ism-i məvsul üçün, مِنْ صِلَةٍ bir sıla cümləsi, جُمْلَةٍ خَبَرِيَّةٍ مَعْلُومَةٍ dinləyən üçün məlum olan xəbər cümləsi, لِلسَّامِعِ yəni dinləyənə, فِيهَا bu sıla cümləsində vardır, ضَمِيرٌ عَائِدٌ ism-i məvsula qayıdan zamir, إِلَى الْمَوْصُولِ ism-i məvsula, وَ يَجُوزُ və caizdir, حَذْفُهُ bu aid zamirin, yəni ism-i məvsula qayıdan zamirin hazfi, عِنْدَ قَرِينَةٍ bir karinə olduğu halda, وَ هُوَ və ism-i məvsul; أَلَّذِي ellezi’dir, لِلْوَاحِدِ tək müzekker üçün, وَ لِمُثَنَّاهُ və ikili üçün; أَلَّذَانِ və أَلَّذَيْنِ, لِجَمْعِهِ cəmi üçün; أَلَّذِينَ üç halda, yəni ref, nasb və cerr halında. وَ və ism-i məvsul; أَلَّتِي elleti’dir, لِلْوَاحِدَةِ tək müənnəs üçün, وَ لِمُثَنَّاهَا ikili üçün; أَلَّتَانِ və أَلَّتَيْنِ, وَ لِجَمْعِهَا cəmi üçün; أَلَّوَاتِي və أَللَّائِي və أَللَّائْ və أَللَّأتِي və أَللَّاتِ və أَللَّوَائِي. وَ və ism-i məvsul; ذَا “zâ”dır, بَعْدَ مَا mâ sözündən sonra gələn, لِلْإِسْتَفْهَامِ istifham üçün, وَ və ism-i məvsul; مَنْ men və مَا mâ və أَيُّ eyyu və أَيَّةُ eyyetu وَ və ism-i məvsul; الْأَلِفُ وَ اللَّامُ elif-lam’dır, فِي اسْمِ الْفَاعِلِ ism-i faildə, وَ الْمَفْعُولِ və ism-i mefuldə, بِمَعْنَى mənasında; أَلَّذِي ellezi, أَوْ və ya, أَلَّتِي elleti.

Mətnin Ümumi Mənası: 6 növ olan marifə isimlərin dördüncü növü ism-i məvsuldur. Hər bir ism-i məvsul üçün ona qayıdan aid zamir olan və dinləyən üçün məlum olan bir xəbər cümləsi mütləqdir. Bu aid zamirin, karinə olduğu halda hazfi caizdir, ism-i məvsul olan sözlər;

İsm-i Məvsullar	Tək	İkili	Cəmi
Müzekker	أَلَّذِي	اَللَّذَانِ	أَلَّذِينَ
		اَللَّذَيْنِ
Müənnəs	أَلَّتِي	اَللَّتَانِ	اَللَّوَاتِي اَللَّوَائِي اَللَّاتِ اَللَّاتِي اَللَّائِي اَللَّايْ
		اَللَّتَيْنِ

Sual üçün mâ edatından sonra gəldiyi zaman ذَا "zâ" ism-i məvsuldur.

nə	مَاذَا
kim	مَنْ
o şey	مَا
hansı	أَيُّ
hansı	أَيَّةُ

İsm-i fail və ism-i məfulün başındakı əlif-lam takısı da ellezi və ya elleti kimi ism-i məvsulların mənasında olan ism-i məvsuldur.

Qeyd: Ətraflı məlumat üçün Nahiv Bilgisi dərslərindən Mebni Kəlmələr altındakı 3. İsm-i Məvsul dərsinə baxınız.