9. Kâne babının xəbəri

وَ التَّاسِعُ خَبَرُ بَابِ كَانَ وَ أَمْرُهُ كَأَمْرِ خَبَرِ الْمُبْتَدَإِ وَ يَجُوزُ حَذْفُ كَانَ دُونَ غَيْرِهِ عِنْدَ قَرِينَةٍ، نَحْوُ؛ اَلنَّاسُ مَجْزِيُّونَ بِأَعْمَالِهِمْ إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ وَ إِنْ شَرًّا فَشَرٌّ. وَ يَجُوزُ فِي مِثْلِهِ أَرْبَعَةُ أَوْجُهٍ

وَ التَّاسِعُ On üç olan mamul-u mansubların doqquzuncusu; خَبَرُ بَابِ كَانَ "kane" babının xəbəridir, yəni "kane" və onun oxşarlarının xəbəridir, وَ أَمْرُهُ və "kane" babının xəbərinin vəziyyəti, كَأَمْرِ vəziyyəti kimidir, خَبَرِ الْمُبْتَدَإِ mübtədanın xəbərinin, وَ يَجُوزُ və caizdir, حَذْفُ كَانَ "kane" feilinin hazf olunması, دُونَ غَيْرِهِ yalnız "kane" feilinin hazfi, digərlərinin deyil, عِنْدَ قَرِينَةٍ bir karinə (işarə) olduqda, نَحْوُ misalı belədir; اَلنَّاسُ مَجْزِيُّونَ بِأَعْمَالِهِمْ إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ وَ إِنْ شَرًّا فَشَرٌّ "İnsanlar əməlləri ilə mükafatlandırılacaqlar, əgər etdikləri iş xeyirdirsə, qarşılığı da xeyir, şərdirsə, qarşılığı da şər olacaqdır" kimi. وَ يَجُوزُ və caizdir, فِي مِثْلِهِ yəni إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ kimi tərkiblərdə, أَرْبَعَةُ أَوْجُهٍ dörd cəhət.

Mətnin Ümumi Mənası: 13 olan mamul-u mansubların doqquzuncusu "Kane" babının xəbəri olan ifadədir. "Kane" babının xəbəri olan ifadənin vəziyyəti, mübtədanın xəbərinin vəziyyəti kimidir. Karinə (işarə) olduqda "kane" feilinin hazfi caizdir, misal;

اَلنَّاسُ مَجْزِيُّونَ بِأَعْمَالِهِمْ إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ وَ إِنْ شَرًّا فَشَرٌّ

"İnsanlar əməlləri ilə mükafatlandırılacaqlar, əgər etdikləri iş xeyirdirsə, qarşılığı da xeyir, şərdirsə, qarşılığı da şər olacaqdır" tərkibində olduğu kimi, tərkibin əsli;

اَلنَّاسُ مَجْزِيُّونَ بِأَعْمَالِهِمْ إِنْ كَانَ عَمَلُهُمْ خَيْرًا فَجَزَائُهُمْ خَيْرٌ وَ إِنْ كَانَ عَمَلُهُمْ شَرًّا فَجَزَائُهُمْ شَرٌّ

Bu şəkildədir. Tərkibdəki kâne felinin özünə aldığı isimlərlə birlikdə hazf olunmuşdur.

إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ

Bu kimi tərkiblərin 4 vəchi

1	إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ
2	إِنْ خَيْرًا فَخَيْرًا
3	إِنْ خَيْرٌ فَخَيْرٌ
4	إِنْ خَيْرٌ فَخَيْرًا

كَانَ اللهُ تَعَالَى عَالِمًا حَاكِمًا

"Allah, alim və hakim olandır" tərkibində kâne naqis feli, Allahu sözü kâne naqis felinin ismi, alimen və hakimen mansub sözlər isə kâne naqis felinin xəbəri olur.