Məf'ul-u Bihə Aid Hökm

وَ يَجُوزُ تَقْدِيمُهُ عَلَى عَامِلِهِ، نَحْوُ؛ زَيْدًا ضَرَبْتُ. وَ يَجُوزُ حَذْفُهُ مُطْلَقًا وَ حَذْفُ فِعْلِهِ لِقِيَامِ قَرِينَةٍ، نَحْوُ؛ زَيْدًا، لِمَنْ قَالَ؛ مَنْ أَضْرِبُ؟

وَ يَجُوزُ və caizdir, تَقْدِيمُهُ mefulun öz amilindən (fiilindən) qabağa keçməsi, عَلَى عَامِلِهِ amili olan sözün, نَحْوُ misalı belədir; زَيْدًا ضَرَبْتُ "Yalnız Zeydə vurdum" ifadəsi kimi. وَ يَجُوزُ və yenə caizdir, حَذْفُهُ meful-bih olan sözün silinməsi, مُطْلَقًا tamamilə, yəni heç bir şərt olmadan, وَ حَذْفُ فِعْلِهِ və meful-bihin fiilinin, yəni amilinin silinməsi caizdir, لِقِيَامِ قَرِينَةٍ o silinəcək amilə dəlalət edən bir əlamət (karinə) mövcud olduqda, نَحْوُ misalı belədir; زَيْدًا "Zeydə" sözü kimi. لِمَنْ قَالَ belə deyən şəxs üçün cavab olaraq verilmişdir, مَنْ أَضْرِبُ؟ "Kimə vurum?" sualına amili silib birbaşa mefulu زَيْدًا kimi ifadə edə bilərik.

Mətnin Ümumi Mənası: Meful-bihin fiilindən (amilindən) qabağa keçməsi caizdir, misal;

زَيْدًا ضَرَبْتُ

"Yalnız Zeydə vurdum" ifadəsindəki زَيْدًا sözü kimi. زَيْدًا sözü, fetha ilə mansub, açıq meful-bih isimdir. Ondan sonra gələn ضَرَبَ fiili isə onun amilidir.

*Amilindən qabağa keçən qeyri-açıq meful-bihə misal isə;

بِزَيْدٍ مَرَرْتُ

"Yalnız Zeydə rast gəldim" ifadəsindəki زَيْدٍ sözü kimi. زَيْدٍ sözü əvvəlindəki hərf-i cər ilə mecrur olan qeyri-açıq meful-bih sözüdür. Mahiyyətdə mansub, zahirdə mecrurdur. مَرَّ fiili isə زَيْدٍ sözünün amilidir.

*Meful-bihin tamamilə, yəni heç bir şərt olmadan silinməsi caizdir. Lakin fiilinin silinməsi yalnız o fiilə dəlalət edən bir karinə olduqda caizdir. "Kimə vurum?" sualına cavab olaraq;

زَيْدًا

"Zeydə (vur)" kimi cavab verilə bilər. Burada Zeyd sözünü nasb edən gizli amil sualdakı vurma əməliyyatına dəlalət edən إِضْرِبْ fiilidir. İfadənin əsli;

إِضْرِبْ زَيْدًا

"Zeydə vur" şəklindədir.