Mübtəda haqqında ümumi məlumat

وَ لاَ يَجُوزُ تَعَدُّدُ الْمُبْتَدَإِ وَ الْأَصْلُ تَقْدِيمُهُ وَ شَرْطُهُ أَنْ يَكُونَ مَعْرِفَةً أَوْ نَكِرَةً مُخَصَّصَةً، نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى؛ وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ. وَ يَجُوزُ حَذْفُهُ عِنْدَ قِيَامِ الْقَرِينَةِ، نَحْوُ؛ زَيْدٌ فِي جَوَابِ مَنِ الْقَائِمُ أَيِ الْقَائِمُ زَيْدٌ

وَ لاَ يَجُوزُ və caiz deyil, تَعَدُّدُ bir neçə olması, الْمُبْتَدَإِ mübtədanın, وَ الْأَصْلُ və əsas olaraq, تَقْدِيمُهُ mübtədanın xəbərin önündə gəlməsidir, وَ شَرْطُهُ və mübtədanın şərti, أَنْ يَكُونَ olmasıdır, مَعْرِفَةً أَوْ نَكِرَةً marifə və ya nəkirə, مُخَصَّصَةً sifət və bənzəri ilə təxsis olunmuş şəkildə, نَحْوُ قَوْلِهِ تَعَالَى Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimi; وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ "Mömin bir qul müşrikdən daha xeyirlidir" ayəsindəki عَبْدٌ kəlməsi kimi. وَ يَجُوزُ və caizdir, حَذْفُهُ mübtədanın hazfi, عِنْدَ قِيَامِ الْقَرِينَةِ karinə olduğu halda, نَحْوُ misal olaraq; زَيْدٌ "Zeyd" kəlməsi kimi, فِي جَوَابِ bu suala cavab olaraq; مَنِ الْقَائِمُ "Ayaqda olan kimdir" sualına, أَيِ yəni cavab tam olaraq الْقَائِمُ زَيْدٌ "Ayaqda olan Zeyddir" şəklindədir.

Mətnin Ümumi Mənası: Mübtədanın bir neçə olması caiz deyil. Mübtədanın əsas olan xəbərdən əvvəl gəlməsidir. Mübtədanın şərti sifət və bənzəri ilə təxsis olunan marifə və nəkirə kəlmə olmasıdır. Misal, Allah-Təalanın bu kəlamında olduğu kimidir;

وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ

"Mömin bir qul müşrikdən daha xeyirlidir" (Bəqərə surəsi 221) ayəsindəki عَبْدٌ kəlməsi kimi.

*Karinə olduğu zaman mübtədanın hazfi caizdir. Misal olaraq;

مَنِ الْقَائِمُ

"Ayaqda olan kimdir" sualı verildikdə qısa olaraq;

زَيْدٌ

"Zeyd" deyə bilərik. Əslində;

اَلْقَائِمُ زَيْدٌ

"Ayaqda olan Zeyddir" şəklindədir.