Cəmi mükəssər

وَ الْجَمْعُ الْمُكَسَّرُ؛ مَا تَغَيَّرَ صِيغَةُ مُفْرَدِهِ، نَحْوُ؛ رِجَالٍ

وَ الْجَمْعُ الْمُكَسَّرُ cəmi mükəssər, yəni qırıq cəmlər və ya cəmi təksir olan ifadələr, مَا elə bir ifadədir ki, تَغَيَّرَ dəyişir, صِيغَةُ مُفْرَدِهِ müfrəd formasının quruluşu, strukturu, نَحْوُ misal olaraq belədir; رِجَالٍ "Adamlar" kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Cəmi mükəssər ifadə müənnəs və ya müzəkkər ola bilər. Bu ifadə müfrədi ilə eyni hərflərə malik olmaya bilər. Buna görə də müfrədinin quruluşu dəyişən ifadələr olduğu üçün onlara "mükəssər" – yəni qırıq, strukturu dəyişdirilmiş deyirik. Sonrakı dərslərdə hər nə qədər müəllif qısa şəkildə bəhs etsə də, cəmi ifadələrin salim olan hallarını görəcəyik. Orada da izah olunduğu kimi, müzəkkər müfrəd bir ifadə vav və nun, yəni -une şəkilçisi alaraq qaydalı şəkildə, buna "salim" deyirik, cəmlənir. Müənnəsində isə elif və te, yəni -ât şəkilçisi alaraq qaydalı şəkildə cəmlənir. Cəmi mükəssər ifadələrdə bu standart yoxdur. Müfrəd müənnəs və ya müzəkkər sözün ərəblər arasında ən geniş yayılmış cəm forması məlumdur və bu cəm formalar təsnif olunub. Biz bunları bilməliyik. Mövzu ilə bağlı misallar isə;

Müfrəd		Cəmi
Su	مَاءٌ	مِيَاهٌ	Sular
Ağac	شَجَرَةٌ	أَشْجَارٌ	Ağaclar
Otaq	غُرْفَةٌ	غُرَفٌ	Otaqlar
Ev	بَيْتٌ	بُيُوتٌ	Evlər
İşçi	عَامِلٌ	عُمَّالٌ	İşçilər

Cəm formalar araşdırıldıqda eyni vəzindən gəlmədikləri görünəcək və müfrəd hallardan fərqli olaraq əlavə hərf ala bilirlər.