Vücuben müstetir olan zamirin mövqeləri

Birinci; mütekellimlərdə və müxatəb müfrəd müzəkkərdə, mazi (keçmiş) felindən başqa hallarda, məsələn; أَضْرِبُ (vururam), نَضْرِبُ (vururuq), تَضْرِبُ (vurursan), və əmrin isim-felində, məsələn; نَزَالِ (en), صَهْ (sus), مَهْ (qadağan et), və təfdil isimində (af'alu təfdil), kuhl məsələsi istisna olmaqla, məsələn; زَيْدٌ أَفْضَلُ مِنْ عَمْرٍو (Zeyd Amrdan daha fəzilətlidir), və isim-fail, isim-məful və onların mənasında olan sözlərdə, sifət-i müşəbbəhə və zərf-i müstəqərrdə, əgər zahir faildə (görünən faildə) onların əməl şərti yoxdursa, məsələn; جَاءَنِي ضَارِبٌ أَوْ مَضْرُوبٌ (mənə döyən və ya döyülən gəldi), أَسَدٌ نَاطِقٌ (danışan aslan (insan) gəldi), هَاشِمِيٌّ (Haşimilərdən olan biri gəldi), حَسَنٌ (Hasan gəldi), və məsələn; فِي الدَّارِ زَيْدٌ (evdə Zeyd var). İsim-fail və isim-məfulün təsniyəsində (ikilikdə) və onların salim cəmlərində də müstətir (gizli) zamir vacibdir, məsələn; جَاءَنِي رَجُلاَنِ ضَارِبَانِ (mənə iki döyən adam gəldi), مَضْرُوبَانِ (iki döyülən adam gəldi), رِجَالٌ ضَارِبُونَ (döyən adamlar gəldi), مَضْرُوبُونَ (döyülən adamlar gəldi).

Birinci yəni istitarı, yəni gizliliyi vacib olan zamir, iki mütekellimdə (nəfs-i mütekellim vahdə və nəfs-i mütekellim məəl qeyr), müfrəd müzəkkər müxatəbda, mazi felindən başqa hallarda olur. Məsələn; أَضْرِبُ "vururam", نَضْرِبُ "vururuq", تَضْرِبُ "vurursan" kimi. Əmr olan isim-felində də, məsələn; نَزَالِ "en", صَهْ "sus", مَهْ "qadağan et" kimi isim-fellər. Af'alu təfdildə, kuhl məsələsi istisna olmaqla. Kuhl məsələsi isim-təfdil mövzusunda verilən bir misaldır, o misalda zamirin müstətir olması vacib deyil. Kuhl məsələsi istisna olmaqla, məsələn; زَيْدٌ أَفْضَلُ مِنْ عَمْرٍو "Zeyd Amrdan daha fəzilətlidir" kimi. İsim-fail və isim-məfuldə, və onların mənasında olan sözlərdə, sifət-i müşəbbəhə və zərf-i müstəqərrdə, bu sayılanlarda zamirin müstətir olması, əgər onların əməl şərti zahir faildə yoxdursa. Məsələn; جَاءَنِي ضَارِبٌ أَوْ مَضْرُوبٌ "mənə döyən və ya döyülən gəldi", أَسَدٌ نَاطِقٌ "danışan aslan (insan) gəldi", هَاشِمِيٌّ "Haşimilərdən olan biri gəldi", حَسَنٌ "Hasan gəldi", və məsələn; فِي الدَّارِ زَيْدٌ "evdə Zeyd var" kimi. Gizliliyi vacib olan zamir isim-fail və isim-məfulün təsniyəsində (ikilikdə) və onların salim cəmlərində də olur. Məsələn; جَاءَنِي رَجُلاَنِ ضَارِبَانِ "mənə iki döyən adam gəldi", مَضْرُوبَانِ "iki döyülən adam gəldi", رِجَالٌ ضَارِبُونَ "döyən adamlar gəldi", مَضْرُوبُونَ "döyülən adamlar gəldi" kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Birinci, mazi felindən olmayan mütekellimlərdə və müfrəd müzəkkər müxatəblərdə olur. Məsələn;

أَضْرِبُ	نَضْرِبُ	تَضْرِبُ
vururam	vururuq	vurursan

*Əmr mənasında olan isim-felində də zamirin gizlənməsi vacibdir. Məsələn;

صَهْ	مَهْ	نَزَالِ
أُسْكُتْ	أُكْفُفْ	إِنْزِلْ
sus	qadağan et	en

*İsm-i tafdilin “kuhl” məsələsindən başqa yerdə zamirin gizlədilməsi vacibdir, misal;

زَيْدٌ أَفْضَلُ مِنْ عَمْرٍو

Zeyd, Amrdan daha fəzilətlidir

*İsm-i fail, ism-i meful və bunların mənasında olan sözlərin, sifət-i müşebbehe və zarf-i müstəqərın da zamirinin gizlədilməsi vacibdir. Misal;

جَاءَنِي ضَارِبٌ أَوْ مَضْرُوبٌ أَوْ أَسَدٌ نَاطِقٌ أَوْ هَاشِمِيٌّ أَوْ حَسَنٌ

Mənə, döyən və ya döyülən və danışan aslan və ya Haşimi qəbiləsinə mənsub və ya Həsən gəldi

*Zarf-i müstəqərə misal;

فِي الدَّارِ زَيْدٌ

Evdə Zeyd var

*İsm-i fail və ism-i mefulün təsniyələrində və cəmi salimlərində mütləq olaraq, yəni ism-i fail və mefulün əməl etmə şərti olsun və ya olmasın gizlədilməsi vacibdir, misal;

جَاءَنِي رَجُلاَنِ ضَارِبَانِ أَوْ مَضْرُوبَانِ أَوْ رِجَالٌ ضَارِبُونَ أَوْ مَضْرُوبُونَ

Mənə, döyən və ya döyülmüş iki adam və ya döyən və ya döyülmüş adamlar gəldi

وَ فِي عَدَا وَ خَلاَ فِعْلَيْنِ وَ مَا عَدَا وَ مَا خَلاَ وَ لَيْسَ وَ لاَ يَكُونُ فِي بَابِ الْإِسْتِثْنَاءِ، نَحْوُ؛ جَاءَنِي الْقَوْمُ عَدَا أَوْ لَيْسَ أَوْ لاَ يَكُونُ زَيْدًا

وَ və istitatı vacib olan zamir tapılır; فِي عَدَا وَ خَلاَ ‘ada və xala sözlərində, فِعْلَيْنِ fel olan, hərf-i cər olmayan, وَ və مَا عَدَا sözündə, مَا خَلاَ sözündə, لَيْسَ sözündə, لاَ يَكُونُ sözündə, فِي بَابِ الْإِسْتِثْنَاءِ istisna babında, نَحْوُ misalı belədir; جَاءَنِي الْقَوْمُ عَدَا أَوْ لَيْسَ أَوْ لاَ يَكُونُ زَيْدًا "Mənə qövm gəldi, amma Zeyd istisna, gəlmədi" kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Fel olduqları zaman ‘ada və xala, ma ‘ada, ma xala, leyse və la yekunu sözlərindən hər biri istisna babında olduqda zamirin gizlədilməsi vacibdir, misal;

جَاءَنِي الْقَوْمُ عَدَا زَيْدًا

Mənə qövm gəldi, amma Zeyd istisna, gəlmədi

جَاءَنِي الْقَوْمُ لَيْسَ زَيْدًا

Mənə qövm gəldi, amma Zeyd istisna, gəlmədi

جَاءَنِي الْقَوْمُ لاَ يَكُونُ زَيْدًا

Mənə qövm gəldi, amma Zeyd istisna, gəlmədi