Mutell ul-Fa və l-Ayn
وَ الْخَامِسُ الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ اللَّامِ وَ يُقَالُ لَهُ اللَّفِيفُ الْمَفْرُوقِ ، فَتَقُولُ؛ وَقَى كَرَمَى، يَقِي يَقِيَانِ يَقُونَ إِلَى آخِرِهِ، وَ الْأَمْرُ مِنْه قِ فَيَصِيرُ الْأَمْرُ عَلَى حَرْفٍ وَاحِدٍ وَ يَلْزَمُهُ الْهَاءُ فِي الْوَقْفِ، فَيُقَالُ قِهْ قِيَا قُوا قِي قِيَا قِينَ، وَ تَقُولُ فِي التَّأْكِيدِ قِيَنَّ قِيَانِّ قُنَّ قِنَّ قِيَانِّ قِينَانِّ وَ بِالْخَفِيفَةِ قِيَنْ قُنْ قِنْ وَ تَقُولُ؛ وَجِيَ يَوْجَى كَرَضِيَ يَرْضَى، وَ الْأَمْرُ مِنْهُ إِيجَ كَإِرْضَ
وَ الْخَامِسُ və mütəl fiillərin beşincisi, الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ اللَّامِ mütəl əl-fa və lam, وَ يُقَالُ لَهُ belə fiillərə, اللَّفِيفُ الْمَفْرُوقِ lefif-i məfruq da deyilir. فَتَقُولُ bu halda, وَقَى deyirsən, رَمَى kimi, يَقِي يَقِيَانِ يَقُونَ deyirsən, إِلَى آخِرِهِ sonuna qədər sən təsrif edirsən, وَ الْأَمْرُ مِنْه əmri-hazırı, قِ şəklindədir, فَيَصِيرُ الْأَمْرُ əmri bir hərf üzərinə dönür, وَ يَلْزَمُهُ الْهَاءُ ha-i səkt vacib olur, فِي الْوَقْفِ vəqf halında, amma zamirə izafə edilərsə bir hərf olaraq qalır, فَيُقَالُ bu halda, قِهْ deyilir. قِيَا قُوا قِي قِيَا قِينَ deyirsən, وَ تَقُولُ فِي التَّأْكِيدِ nun-u təkidli (müçəddədə) olaraq, قِيَنَّ قِيَانِّ قُنَّ قِنَّ قِيَانِّ قِينَانِّ deyirsən, وَ بِالْخَفِيفَةِ nun-u müxəffəfli olaraq قِيَنْ قُنْ قِنْ deyirsən, تَقُولُ və sən, وَجِيَ يَوْجَى deyirsən, رَضِيَ يَرْضَى kimi. وَ الْأَمْرُ مِنْهُ bundan əmri də, إِيجَ şəklindədir, إِرْضَ kimi.
Mətnin Ümumi Mənası: Mütəl fiilin yeddi hissəsindən beşincisi mütəl əl-fa və lam’dır. Belə fiilə lefif-i məfruq da deyilir.
| وَقَوْ | وَقَيَا | وَقَى | ||
| وَقَيْنَ | وَقَتَا | وَقَتْ | ||
| وَقَيْتُمْ | وَقَيْتُمَا | وَقَيْتَ | ||
| وَقَيْتُنَّ | وَقَيْتُمَا | وَقَيْتِ | ||
|
||||
| Muzari Məlum Çəkimlər | ||||
| يَقُونَ | يَقِيَانِ | يَقِي | ||
| يَقِينَ | تَقِيَانِ | تَقِي | ||
| تَقُونَ | تَقِيَانِ | تَقِي | ||
| تَقِينَ | تَقِيَانِ | تَقِينَ | ||
|
||||
| Əmr Çəkimləri | ||
| قُو | قِيَا | قِ |
| قِينَ | قِيَا | قِي |
Nun-u Müçəddədli Əmr
| قُنَّ | قِيَانِّ | قِيَنَّ |
| قِينَانِّ | قِيَانِّ | قِنَّ |
Nun-u Müxəffəfli Əmr
| قُنْ | - | قِيَنْ |
| - | - | قِنْ |
Emsile-i Muxtəlifə
| فَعَلَ | وَقَى |
| يَفْعِلُ | يَقِي |
| فِعَالَةُ | وِقَايَةٌ |
| فَاعِلٌ | وَاقٍ |
| مَفْعُولٌ | مَوْقِيٌّ |
| لَمْ يَفْعِلْ | لَمْ يَقِ |
| لَمَّا يَفْعِلْ | لَمَّا يَقِ |
| مَا يَفْعِلُ | مَا يَقِي |
| لاَ يَفْعِلُ | لاَ يَقِي |
| لَنْ يَفْعِلَ | لَنْ يَقِيَ |
| لِيَفْعِلْ | لِيَقِ |
| لاَ يَفْعِلْ | لاَ يَقِ |
| إِفْعِلْ | قِ |
| لاَ تَفْعِلْ | لاَ تَقِ |
| مَفْعَلٌ | مَوْقًى |
| مِفْعَلٌ | مِيقًى |
| فَعْلَةً | وَقْيَةً |
| فِعْلَةً | وِقْيَةً |
| فُعَلَّةٌ | وُقَيَّةٌ |
| فِعَالِيٌّ | وِقَاوِيٌّ |
| فَعَّالٌ | وَقَّاءٌ |
| أَفْعَلُ | أَوْقَى |
| مَا أَفْعَلَهُ | مَا أَوْقَاهُ |
| أَفْعِلْ بِهِ | أَوْقِ بِهِ |
4. Babdan
| وَجِيَ | يَوْجَى | إِيجْ |
وَ السَّادِسُ الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ، كَيَيْنَ إِسْمَ مَكَانٍ وَ يَوْمٍ وَ وَيْلٍ وَ لَا يُبْنَى مِنْهُ فِعْلٌ. وَ السَّابِعُ الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ وَ ذَلِكَ وَاوٌ وَ يَاءٌ لِإِسْمَيِ الْحَرْفَيْنِ
Mutell olan sözlərin yeddi növündən altıncısı, الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ mutell əl-fa və ayn’dır, يَيْنَ kimi, إِسْمَ مَكَانٍ yer adı, və يَوْمٍ və وَيْلٍ kimi sözlər, وَ لَا يُبْنَى belə sözlərdən, فِعْلٌ heç bir fel qurulmur. وَ السَّابِعُ mutell olan sözlərin yeddi növündən yeddincisi, الْمُعْتَلُّ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ mutell əl-fa, ayn və lam’dır, وَ ذَلِكَ və bunlar وَاوٌ və يَاءٌ kimi sözlərdir, iki hərfin (vav və ya) adını bildirmək üçün qoyulan sözlərdir.
mutell əl-fa və ayn
| Yer adı | |
| يَيْنَ | وَيْلٍ |
*mutell əl-fa və ayn olaraq heç bir fel qurulmur
mutell əl-fa, ayn və lam
| Son Hali | Əslı | |
| İki hərfin adı | وَاوٌ | وَوَوٌ |
| يَاءٌ | يَيَيٌ |