Mutell ul-Ayn və l-Lam

اَلنَّوْعُ الرَّابِعُ الْمُعْتَلُّ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ وَ يُقَالُ لَهُ اللَّفِيفُ الْمَقْرُونُ، فَتَقُولُ؛ شَوَى يَشْوِي شَيًّا، مِثْلَ رَمَى يَرْمِي رَمْيًا. وَ قَوِيَ يَقْوِي قُوَّةً وَ رَوِيَ يَرْوَى رَيًّا، مِثْلَ رَضِيَ يَرْضَى، فَهُوَ رَيَّانُ وَ إمْرَأْتُهُ رَيًّا، مِثْلَ عَطْشَانَ وَ عَطْشَى وَ أَرْوَى كَأَعْطَى وَ حَيِيَ كَرَضِيَ وَ حَيَّ يَحْيَى حَيَوةً فَهُوَ حَيٌّ وَ حَيِيَا وَ حَيًّا فَهُمَا حَيَّانِ وَ حَيُّوا، فَهُمْ أَحْيَاءٌ وَ يَجُوزُ حَيُّوا بِالتَّخْفِيفِ كَرَضُوا، وَ الْأَمْرُ مِنْهَا إِحْيَ كَإِرْضَ وَ أَحْيَى يُحْيِي إِحْيَاءً وَ حَايَى يُحَايِي مُحَايَاةً وَ إِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِي وَ الْأَمْرُ؛ إِسْتَحْيِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ؛ إِسْتَحَي يَسْتَحِي وَ ذَلِكَ لِكَثْرَةِ الْإِسْتِعْمَالِ كَمَا قَالُوا لاَ أَدْرِ فِي لاَ أَدْرِي

اَلنَّوْعُ الرَّابِعُ mutell feilinin yeddi hissəsindən dördüncüsü, الْمُعْتَلُّ الْعَيْنِ وَ اللَّامِ mutell əl-ayn və lam olan feildir, وَ يُقَالُ لَهُ və belə feilə, اللَّفِيفُ الْمَقْرُونُ lefif-i məqrun deyilir. Yəni ayn əl-feil ilə lam əl-feilində xəstə hərf olan feillərdir. فَتَقُولُ bu halda deyirsən; شَوَى يَشْوِي شَيًّا deyirsən, مِثْلَ misli kimi, رَمَى يَرْمِي رَمْيًا feillərinin. وَ və, قَوِيَ يَقْوِي قُوَّةً və رَوِيَ يَرْوَى رَيًّا deyirsən, مِثْلَ misli kimi, رَضِيَ يَرْضَى feillərinin. فَهُوَ رَيَّانُ ismi-faili رَيَّانُ və مِثْلَ misali kimi, عَطْشَانَ وَ عَطْشَى feillərinin, وَ أَرْوَى və أَرْوَى deyirsən, أَعْطَى feili kimi, وَ حَيِيَ və حَيِيَ deyirsən, رَضِيَ kimi, وَ حَيَّ يَحْيَى حَيَوةً فَهُوَ حَيٌّ وَ حَيِيَا وَ حَيًّا فَهُمَا حَيَّانِ وَ حَيُّوا، فَهُمْ أَحْيَاءٌ deyirsən. وَ يَجُوزُ və caizdir, حَيُّوا feili yəni cəmi müzekker qaib şəklində, بِالتَّخْفِيفِ yüngülləşdirmək, كَرَضُوا tıpkı رَضُوا feili kimi. وَ الْأَمْرُ مِنْهَا bu feilin əmr-i hazırı üçün, إِحْيَ deyirsən, كَإِرْضَ tıpkı إِرْضَ kimi. və ifal babından وَ أَحْيَى يُحْيِي إِحْيَاءً deyirsən, mufaale babından وَ حَايَى يُحَايِي مُحَايَاةً deyirsən, istifal babından وَ إِسْتَحْيَى يَسْتَحْيِي deyirsən, və وَ الْأَمْرُ əmr-i hazırı üçün də إِسْتَحْيِ deyirsən, وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ərəblərdən belə deyildiyi də eşidilmişdir, إِسْتَحَي يَسْتَحِي deyirlər, وَ ذَلِكَ ayn əl-feilini hazf etmək, لِكَثْرَةِ الْإِسْتِعْمَالِ istifadəsi çoxdur, كَمَا قَالُوا dedikləri kimi, لاَ أَدْرِ bilmirem və ya فِي kimi, لاَ أَدْرِي bilmirem kimi.

Mətnin Ümumi Mənası: Mutell feilin yeddi hissəsindən dördüncüsü mutell əl-ayn və lam’dır. Yəni ayn əl-feil ilə lam əl-feilində xəstə olan hərfdir. Belə feillərə lefif-i məqrun feillər də deyilir. Bunun səbəbi "lefif" lüğətdə toplanma mənasındadır və lefif feillərdə iki xəstə hərf bir feildə toplanmışdır.

شَوَى	يَشْوِي	شَيًّا
قَوِيَ	يَقْوَى	قُوَّةً
رَوِيَ	يَرْوَى	رَيًّا
حَيِيَ	يَحْيَى	حَيَوةً
أَحْيَى	يُحْيِي	إِحْيَاءً
حَايَى	يُحَايِي	مُحَايَاةً
إِسْتَحْيَى	يَسْتَحْيِي	إِسْتَحْيِ
إِسْتَحَى	يَسْتَحِي	إِسْتَحِ
لاَ أَدْرِ لاَ أَدْرِي

Ətraflı məlumat üçün "Sarf Bilgisi" başlığı altında lefif feiləri araşdırın.