Mutell ul-Lam - İsm-i Fail 2

وَ تَقُولُ فِي فَعُولٍ مِنَ الْوَاوِيِّ؛ عَدُوٌّ وَ مِنَ الْيَائِيِّ؛ بَغِيٌّ. وَ فِي فَعِيلٍ مِنَ الْوَاوِيِّ؛ صَبِيٌّ وَ مِنَ الْيَائِئِّ؛ شَرِيٌّ. وَ مَزِيدٌ فِيهِ تُقْلَبُ وَاوُهُ يَاءً  لِأَنَّ كُلَّ وَاوٍ إِذَا وَقَعَتْ رَابِعَةً فَصَاعِدًا وَ لَمْ يَكُنْ مَا قَبْلَهَا مَضْمُومًا قُلِبَتِ الْوَاوُ يَاءً، فَتَقُولُ؛ أَعْطَى يُعْطِي وَ اعْتَدَى يَعْتَدِي وَ اسْتَرْشَى يَسْتَرْشِي، وَ تَقُولُ؛ مَعَ الضَّمِيرِ أَعْطَيْتُ وَ اعْتَدَيْتُ وَ اشْتَرَيْتُ وَ كَذَلِكَ  تَغَازَيْنَا وَ تَرَاجَيْنَا

وَ تَقُولُ və deyirsən, فِي فَعُولٍ fe’ul vəznindən gələn ism-i fail üçün, مِنَ الْوَاوِيِّ bina-i vavi sigada عَدُوٌّ deyirsən, وَ مِنَ الْيَائِيِّ bina-i yai sigada isə بَغِيٌّ deyirsən. وَ فِي فَعِيلٍ və fe’il vəznində isə مِنَ الْوَاوِيِّ bina-i vavi sigada صَبِيٌّ deyirsən, وَ مِنَ الْيَائِئِّ və bina-i yai sigada شَرِيٌّ deyirsən. وَ مَزِيدٌ فِيهِ və mezid fellərdə isə, تُقْلَبُ çevrilir, وَاوُهُ lâm ul-fiili olan vav hərfi, يَاءً hərfinə, لِأَنَّ كُلَّ وَاوٍ çünki hər vav hərfi, إِذَا وَقَعَتْ baş verərsə, رَابِعَةً sözün sonunda dördüncü hərf olarsa, فَصَاعِدًا və ya daha çox, وَ لَمْ يَكُنْ və olmaz, مَا قَبْلَهَا əvvəlki hərf, مَضْمُومًا dammalı, قُلِبَتِ الْوَاوُ vav çevrilir, يَاءً ya hərfinə, فَتَقُولُ o halda deyirsən, أَعْطَى يُعْطِي və اعْتَدَى يَعْتَدِي və اسْتَرْشَى يَسْتَرْشِي və وَ تَقُولُ və deyirsən, مَعَ الضَّمِيرِ zamirlə birlikdə, أَعْطَيْتُ وَ اعْتَدَيْتُ və وَ كَذَلِكَ və eyni şəkildə, تَغَازَيْنَا və تَرَاجَيْنَا felləri.

İsm-i Fail
Vəznlər	Bina-i Vavi	Bina-i Yai
فَعُولٌ	عَدُوٌّ	بَغِيٌّ
فَعِيلٌ	صَبِيٌّ	شَرِيٌّ

Mətnin Ümumi Mənası: Nakis olan sülasi mezid fellərin lâm ul-fiili olan vav hərfi ya hərfinə çevrilir. Sözün sonunda olub dördüncü və daha çox mövqedə olan vav hərfləri özlərindən əvvəlki hərf dammalı olmazsa vav hərfi ya hərfinə çevrilir. Qeyd olunan qaydalara əsasən;

Son Hali	Əsli
أَعْطَى	أَعْطَوَ
يُعْطِي	يُعْطِوُ
إِعْتَدَى	إِعْتَدَوَ
يَعْتَدِي	يَعْتَدِوُ
إِسْتَرْشَى	إِسْتَرْشَوَ
يَسْتَرْشِي	يَسْتَرْشِوُ

*Merfu zamir ilə birlikdə dərsin;

أَعْطَيْتُ

إِعْتَدَيْتُ

إِشْتَرَيْتُ

Aşağıdakı feilər də eyni şəkildədir;

Son Hali	Əsli
تَغَازَيْنَا	تَغَازَوْنَا
تَرَاجَيْنَا	تَرَاجَوْنَا