Sə'dəddin Taftazani'nin Fikirləri

وَ الْمَرْجُؤُّ مِمَّنْ اِطَّلَعَ فِيهِ عَلَى عَثْرَةٍ أَنْ يَدْرَأَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةِ. فَإِنَّهُ أَوَّلُ مَا أَفْرَغْتُهُ فِي قَالَبِ التَّرْتِيبِ وَ التَّرْصِيفِ مُخْتَصِرًا فِي هَذَا الْمُخْتَصَرِ. مَا قَرَأْتُهُ فِي عِلْمُ التَّصْرِيفِ وَ مِنْ اللهِ الْإِسْتِعَانَةِ وَ إِلَيْهِ الزُّلْفَى وَ هُوَ حَسْبُ مَنْ تَوَكَّلَ عَلَيْهِ وَ كَفَى. فَهَا أَنَا أَشْرَعُ فِي الْمَقْصُودِ، بِعَوْنِ الْمَلِكِ الْمَعْبُودِ؛ فَأَقُولُ لَمَّا كَانَ مِنَ الْوَاجِبِ لِكُلِّ طَالِبٍ لِشَيْءِ، أَنْ يَتَصَوَّرَ ذَلِكَ الشَّيْءَ أَوَّلاً. لِيَكُونَ عَلَى بَصِيرَةٍ فِي طَلَبِهِ وَ أَنْ يَتَصَوَّرَ غَايَتُهُ لِأَنَّهُ هُوَ السَّبَبُ الْحَامِلُ عَلَى الشُّرُوعِ فِي الطَّلَبِ. بَدَأَ الْمُصَنِّفُ ’رَحِمَهُ اللهُ تَعَالَى‘ بِتَعْرِيفِ التَّصْرِيفِ، عَلَى وَجْهٍ يَتَضَمَّنُ فَائِدَتُهُ، مُتَعَرِّضًا لِمَعْنَاهُ اللُّغَوِي، إِشْعَارًا بِالْمُنَاسَبَةِ بَيْنَ الْمَعْنَيَيْنِ، فَقَالَ مُخَاطِبًا بِالْخَطَّابِ الْعَمَّ

وَ الْمَرْجُؤُّ Ümid edilir ki; مِمَّنْ اِطَّلَعَ o adam muttali olarsa (yəni ağlına gələrsə, oxuyanda rast gələrsə və s.), فِيهِ o şərhin, yəni mənim şərhim haqqında, عَلَي عَثْرَةٍ bir ayaq sürüşməsinə, yəni bir mənfi halına, أَنْ يَدْرَأَ dərhal dəf etsin, بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةِ pis olanı yaxşılıqla, yəni səhvi doğrusu ilə dəf etsin. فَإنَّهُ çünki o şərh, yəni bu şərh; أَوَّلُ مَا أَفْرَغْتُهُ ilk təfriğ etdiyim, yəni ilk dəfə fikrimdən çıxardığım, yazdığımdır. Haraya yazdığımdır; فِي قَاَلَبِ التَّرْتِيبِ و التَّرْصِيفِ tərtib (düzənləmək) və tarsif (birləşdirmək) formasına yazdığımdır. مُخْتَصِرًا qısadır, xülasədir; فِي هَذَا الْمُخَتَصَرِ bu yazılan şərh də qısadır, xülasədir. مَا قَرَأْتُهُ mən onu oxudum, فِي عِلْمُ التَّصْرِيفِ sarf elmində oxudum. وَ مِنْ اللهِ الْإِسْتِعَانَةِ və yardım Allahdandır. وَ إِلَيْهِ الزُّلْفَى və yaxınlıq onadır. وَ هُوَ حَسْبُ və o kifayətdir, مَنْ تَوَكَّلَ عَلَيْهِ Ona kim təvəkkül edərsə, و كَفَى və Allah kifayətdir. فَهَا Diqqət edin! أَنَا أشْرَعُ başlayıram; فِي الْمَقْصُودِ əsas məqsədə, بِعَوْنِ الْمَلِكِ الْمَعْبُودِ ibadət olunan Melik olan Allahın köməyi ilə, فَأَقُولُ deyirəm m ki; لَمَّا كَانَ nə zaman ki olur, مِنَ الْوَاجِبِ vacib olan, لِشَيْءِ لِكُلِّ طَالِبٍ bir şey tələb edən hər tələbəyə, أَنْ يَتَصَوَّرَ təsəvvür etməsi, ذَلِكَ الشَّيْءَ bu şeyi, yəni öyrənəcəyi şeyi, أَوَّلاً öncəliklə, لِيَكونَ عَلَى بَصِيرَةٍ basirətli olması üçün, فِي طَلَبِهِ tələb etdiyi şey haqqında, أَنْ يَتَصَوَّرَ təsəvvür etməsi, غَايَتُهُ onun (tələb etdiyi şeyin) məqsədini, لِأنَّهُ çünki o, yəni məqsəd; هُوَ السَّبَبُ o səbəbdir, اَلْحَامِلُ aparır, tahmil edir, عَلَي الشُّرُوعِ başlamağa, فِي الطَّلَبِ tələb edilənə. بَدَأَ başladı, الْمُصَنِّفُ musannif, رَحِمَهُ اللهُ تَعَالَى Allah-u Teala ona rəhmət etsin. بِتَعْرِيفِ التَّصْرِيفِ təsrifin tərifinə başladı, عَلَي وَجْهٍ elə bir vecih üzrə ki, يَتَضَمَّنُ tazammun edir, özündə saxlayır, فَائِدَتُهُ onun faydalarını, مُتَعَرِّضًا toxunaraq, yəni izləyərək, لِمَعْنَاهُ اللُّغَوِيَ onun lüğəvi mənalarını, إشْعَارًا şüur vermək, bilinçlendirmək üçün, بِالْمُنَاسَبَةِ بَيْنَ الَمعْنَيَيْنِ iki məna arasındakı münasibəti, فَقَالَ مُخاَطِبًا; بِالْخَطَّابِ الْعَمَّ musannif, ümumi bütün mühatablara xitab edərək deyir;