İzzəddin Zəncaninin İzzi Kitabı Haqqında

لَمَّا رَأَيْتُ مُخْتَصَرَ التَّصْرِيفُ أَلَّذِى صَنَّفَهُ الْإِمَامُ الْفَاضِلُ الْعَالِمُ الْكَامِلُ قُدْوَةُ الْمُحَقِّقِينَ عِزَّةُ الْمِلَّةِ وَ الدِّينِ عَفِيفُ الدِّينِ عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنَ إِبْرَاهِيمَ الزَّنْجَانِي رَحْمَةُ اللهِ عَلَيْهِ، مُخْتَصَرًا يَنْطَوِي عَلَى مَبَاحِثَ شَرِيفَةٍ وَ يَحْتَوِي عَلَى قَوَاعِدَ لَطِيفَةٍ سَنَّحَ لِي أَنْ أَشْرَحَهُ شَرْحًا يُذَلِّلُ مِنْ اللَّفْطِ صِعَابَةِ وَ يَكْشِفُ عَنْ وَجْهِ الْمَعَانِي نِقَابَةِ وَ يَسْتَكْشِفُ مَكْنُونَ غَوَامِضْهُ وَ يَسْتَخْرِجُ سِرَّ حِلْوَهُ مِنْ حِامِضْهِ مُضِيفًا إِلَيْهِ فَوَائِدَ شَرِيفَةٍ وَ زَوَائِدَ لَطِيفَةٍ مِمَّا عَثَرَ عَلَيْهِ فِكْرِي الْفَاتِرِ وَ نَظَرِي الْقَاصِرِ بِعَوْنِ اللهِ الْمَلِكِ الْقَادِرِ

لَمَّا Mazinin başında olan lemma-i vücudiyedir, "hər nə zaman ki" mənasında işlədilir. رَأَيْتُ mən gördüm, fiil və fail. مُخْتَصَرَ التَصْرِيفُ İzzi kitabını, yəni Muxtasar ut-Tasrif kitabını, اَلَّذِي o İzzi adı ilə tanınan Muxtasar ut-Tasrif kitabı ki; صَنَّفَهُ onu təsnif edib, yəni Sadəddin Taftazani'nin "Mən muxtasar gördüm" dediyi "İzzi (Muxtasar ut-Tasrif) kitabını təsnif etmiş, kim təsnif etmiş; إمَامُ الفَاضِلُ العَالِمُ الكَامِلُ Kamil, Alim və Fadıl olan imam təsnif etmiş, (kimdir o İmam?); قُدْوَةُ مَحَقِّقِينَ (o imam ki) Təhqiqatçılar üçün nümunə olan; عِزَّةُ المِلَّةِ وَ الدِّينِ dinin və millətin izzəti, dəyəri olan; عَفِيفُ الدِّيِنِ dinin iffəti olan, عَبْدُ الْوَهّابِ بْنَ ابراهيمَ الزَّنْجَانِي İbrahimin oğlu Zəncanlı Əbdülvəhhabdır. Xülasə: İzzi (Muxtasar ut-Tasrif) kitabını təsnif edən müəllif; Təhqiqatçılar üçün nümunə olan, dinin və millətin izzəti olan, İbrahimin oğlu Zəncanlı Əbdülvəhhabdır. Məşhur adı İzzəddin Zəncani'dir. Öz kitabına da qısa olaraq "İzzi" deyilmişdir. Yəni İzzəddinə aid olan mənasında. Sonra belə davam edək; Sadəddin Taftazani, təhqiqatçılar üçün nümunə olan, dinin və millətin izzəti olan İbrahimin oğlu Zəncanlı Əbdülvəhhabın, yəni İzzəddin Zəncani'nin təlif və təsnif etdiyi kitab olan İzzi (Muxtasar ut-Tasrif) kitabını; مُخْتَصَرًا muxtasar (xülasə, qısa) gördüm deyir və o izzi kitabı ki; يَنْطَوِي ...

ölür, intiva olunur, عَلَي مَبَاحِثَ شَرِيفَةٍ şərəfli mövzular üzərinə dürülür, و يَحْتَوِي və İzzi kitabını ehtiva edir, içərir; علي قَوَاعِدَ لَطِيفَةٍ incə qaydaları ehtiva edir, سَنَّحَ لِي ürəyimə gəldi, أَنْ أشْرَحَهُ ŞƏرْحًا onu bir şərh etməklə şərh etmək, يُذَلِّلُ asanlaşdırır, yəni yumşaldır (yumşaltmaq), مِنْ اللَّفْظِ onun sözünü, صِعَابَةِ çətin olan sözünü. Yəni o İzzi kitabını şərh etmək və çətin olan sözlərini asanlaşdırmaq (kolaylaşdırmaq), و يَكْشِفُ ortaya çıxarır (ortaya çıxarmaq), عَنْ وَجْهِ الْمَعَانِي نِقَابَةِ mənaların üzündəki pərdəni, و يَسْتَكْشِفُ açır (açmaq), مَكْنُونَ gizlənmiş, غَوَامِضْهُ onun gizli mənalarını. Yəni onun (İzzi’nin) gizli mənalarını açmaq (ortaya çıxarmaq), وَ يَسْتَخْرِجُ çıxarır (çıxarmaq), سِرَّ حِلْوَهُ onun şirin olan sirrini, yəni gözəl mənalarını, مِنْ حَمِضْهِ turşusundan, yəni çətin olan mənasından. مُضِيفًا إليهِ ona əlavə edir (və ona əlavə etmək), فَوَائِدَ شَرِفَةٍ şərəfli faydaları, و زَوَائِدَ لَطِيفَةٍ incə əlavə məsələləri, مِمَّا عَثَرَ o şeyi tapdı, yəni ağlıma gəldi; عَلَيْهِ İzzi kitabının üzərinə, فِكْرِي fikrimin tapdığı, اَلْفَاتِرِ yorğun olan, müşkül. و نَظَرِي və baxışım, nəzərim, اَلْقَاصِرِ qüsurlu olan. بِعَوْنِ اللهِ الْمَلِكِ الْقَادرِ Qadir və Melik olan Allah-Təalanın köməyi ilə. Metnin Toplu Mənası: Nə vaxt ki, mən bu Muxtasar ut-Tasrif (İzzi) kitabını muxtasar (xülasə) {Kitabın müəllifi Fadil, Alim və Kamil olan, tədqiqat əhlinin öndəri, millət və dinin izzəti, afif ud-din olan, İbrahimin oğlu Abdulvehhab Zencanidir. Allah-Təalanın rəhməti onun üzərinə olsun} və şərəfli, qiymətli mövzularının dürülmüş, saxlanılmış olduğunu və incə qaydalar ehtiva etdiyini gördüm; Onu (İzzi kitabını) şərh etmək, çətin sözlərini asanlaşdırmaq, mənaların üzündəki pərdəni açmaq, gizli saxlanılanı ortaya çıxarmaq, onun (İzzi kitabının), turşusundan (anlaşılması çətin olan məsələlərindən) şirinini (daha asanını) çıxarmaq ürəyimə gəldi. Və bunlarla birlikdə şərəfli və qiymətli faydalar əlavə etmək, incə məsələlər əlavə etmək, zəif, yorğun olan ağlıma və qüsurlu olan nəzərimə gəldi. Qadir və Melik olan Allah-Təalanın izni ilə.