Məf'ul-u Ləh

اَلْمَفْعُولُ لَهُ، هُوَ مَا فُعِلَ لِأَجْلِهِ فِعْلٌ مَذْكُورٌ، مِثْلُ؛ ضَرَبْتُهُ تَأْدِيبًا لَهُ وَ قَعَدْتُ عَنِ الْحَرْبِ جُبْنًا خِلاَفًا لِلزَّجَاجِ فَإِنَّهُ عِنْدَهُ مَصْدَرٌ. وَ شَرْطُ نَصْبِهِ تَقْدِيرُ اللَّامِ وَ إِنَّمَا يَجُوزُ حَذْفُهَا إِذَا كَانَ فِعْلًا لِفَاعِلِ الْفِعْلِ الْمُعَلَّلِ وَ مُقَارِنًا لَهُ فِي الْوُجُودِ

اَلْمَفْعُولُ لَهُ, meful-u leh, هُوَ مَا elə bir şeyin adıdır ki, فُعِلَ edilib, لِأَجْلِهِ həmin şeyin əldə olunması üçün, فِعْلٌ مَذْكُورٌ zikr olunan fiilin hadisəsi, مِثْلُ misal; ضَرَبْتُهُ تَأْدِيبًا لَهُ "Tərbiyə vermək üçün ona vurdum", وَ قَعَدْتُ عَنِ الْحَرْبِ جُبْنًا "Qorxduğum üçün müharibədən çəkildim" misallarında olduğu kimi. خِلاَفًا لِلزَّجَاجِ Zəccac buna müxalif olub, فَإِنَّهُ çünki meful-u leh, عِنْدَهُ Zəccac'a görə, مَصْدَرٌ məzdardır. وَ شَرْطُ نَصْبِهِ meful-u leh-in nəsb olması şərti, تَقْدِيرُ اللَّامِ lam hərfinin təqdir edilməsidir, إِنَّمَا yalnız, يَجُوزُ caizdir, حَذْفُهَا həmin lam hərfinin hazfi, إِذَا كَانَ فِعْلًا meful-u leh bir fiil, əməl və ya hadis olduğu zaman, لِفَاعِلِ الْفِعْلِ الْمُعَلَّلِ meful-u leh ilə əlaqəli fiilin failinə aid olduğu və وَ مُقَارِنًا لَهُ meful-u leh həmin fiilə varlıq baxımından yaxın olduğu zaman, فِي الْوُجُودِ mövcudluqda.

Mətnin Ümumi Mənası: Meful-u leh, ibarədə zikr olunan fiilin hadisəsi onun üçün edilən şeyin adıdır, misal;

ضَرَبْتُهُ تَأْضَيبًا لَهُ

"Tərbiyə vermək üçün ona vurdum" ifadəsindəki "tə'dib" sözü kimi.

قَعَدْتُ عَنِ الْحَرْبِ جُبْنًا

"Qorxduğum üçün müharibədən çəkildim" ifadəsindəki "cubnen" sözü kimi.

Zəccac adlı alim meful-u leh-in tərifinə müxalif olub. Çünki Zəccac'a görə meful-u leh məzdardır.

Meful-u leh-in nəsb olması şərti lamın təqdir edilməsidir. Meful-u leh, meful-u leh ilə səbəblənmiş fiilin failinin bir fiili olduğu və zikr olunan fiilə zaman və varlıq baxımından yaxın olduğu zaman lamın hazfi caizdir.