Atf ul-Beyan Kəlimələr

اَلْكُنْيَةُ

Künyə

Ərəbcədə -in oğlu, qızı, atası, anası kimi ifadələr həmin şəxsin künyəsini bildirir. Hər kəsin tanıdığı ilk xəlifə olan Hz. Əbu Bəkr "Bəkrin atası - bəkr cins isim də ola bilər" üçün də künyənin istifadə olunduğunu görürük. Künyə, ərəblər arasında çox geniş yayılıb və əsasən ata, baba və ya oğul üzərindən künyələnirlər. Qız və ya ana künyələri isə daha az işlədilir. 

إِبْنٌ	بِنْتٌ	أُمٌّ	أَبٌ
oğul	qız	ana	ata

Cədvəldəki ifadələr künyə kimi istifadə olunur və künyədən sonra gələn adlar atf ul-bəyan kimi qarşımıza çıxır;

أَبُو زَيْدٍ عَمْرٌو

Əbu Zeyd künyəli Əmr & Zeydin atası Əmr

Ərəblər adətən Zeydin atası deməzlər, belə bir cümləni Əmr-in Əbu Zeyd olduğunu deyərlər, yəni Əmr adlı şəxs oğlunun adı ilə çağırılır. "Əbu Zeyd" ifadəsi Əmr adının künyəsidir və Əmr adı da "Əbu Zeyd" ifadəsini daha aydın etmək üçün atf ul-bəyan kimi gəlmişdir. 

أُمُّ كُلْثُومٍ

Ümmü Gülsüm & Gülsümün anası

بِنْتُ لَيْلَى

Leylanın qızı & Leyla qızı

عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ

Məryəmin oğlu İsa & İsa ibn Məryəm

عَلِيٌّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ

Əbu Talibin oğlu Əli

اَللَّقَبُ

Ləqəb

Künyədən fərqli olaraq, şəxsə verilən və tərif, məzəmmət kimi mənalar bildirən ifadələrə ləqəb deyilir.

اَلدَّحْدَاحُ	الصِّدِّيقُ	اَلْعَادِلُ
Qısa boylu	Sadiq	Ədalətli

Cədvəldəki kimi tərif və məzəmmət bildirən ləqəblərdən sonra gələn adlar atf ul-bəyan kimi zikr olunur;

زَيْدٌ الصِّدِّيقُ

Sadiq Zeyd

زَيْدٌ الدَّحْدَاحُ

Qısa boylu Zeyd (alçaqboylu, kök)

عُمَرُ الْعَادِلُ

Ədalətli Ömər

Müşarun İleyh

Məlum olduğu kimi, işarə əvəzliyinin diqqətini çəkdiyi, yəni ona işarə etdiyi ifadəyə müşarun ileyh deyilir. Müşarun ileyhlər də bir növ atf ul-bəyan sayılır. Çünki bu və ya o deyərək bir subyektə və ya obyektə diqqət çəkirik və onun adını qeyd edərək işarə etdiyimiz subyekt və ya obyekti açıqlayırıq.

جَاءَ هَذَا الرَّجُلُ

Bu adam gəldi

قُطِعَتْ هَذِهِ الشَّجَرَةُ

Bu ağac kəsildi

*Adətən "Bu gəldi" və ya "Bu kəsildi" deməyimiz kifayətdir, amma işarə əvəzliyindən sonra gələn müşarun ileyhi izah edərək atf ul-bəyan edirik və gələn şəxsin "adam" və kəsilən şeyin "ağac" olduğunu gözümüzlə görsək də, təsdiq üçün qeyd edirik və mənanı daha da aydınlaşdırırıq. Buna görə də müşarun ileyh olan ifadə atf ul-bəyan kimi qarşımıza çıxır.

Eyyuha və Eyyetuha Nidaları

Məlum olduğu kimi, eyyuha müzekkərlər, eyyetuha isə müənnəslər üçün nida olan ifadələrdir və nida hərfləri ilə işlədilir.

يَا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ

Ey Möminlər!

يَا أَيَّتُهَا الْمُؤْمِنَاتُ

Ey Möminələr!