4. Atf ul-Beyan

Tabi olduğu ifadəni izah etmək və daha ətraflı açıqlamaq üçün gələn ifadəyə atf ul-beyan deyilir. Başqa sözlə, atf ul-beyan vasitəsilə metbunu daha da izah etməkdir.

جَاءَ أَخُو زَيْدٍ بَكْرٌ

Zeydin qardaşı Bəkr gəldi

Bu cümlədə بَكْرٌ ifadəsi atf ul-beyandır və tabi olan ifadədir. أَخُو زَيْدٍ ifadəsi isə metbu, yəni ona tabi olunan ifadədir. Atf ul-beyanda əsas nəzərdə tutulan metbu ifadədir, atf ul-beyan isə həmin ifadəni daha aydın etmək üçün gəlir. Yəni "Zeydin qardaşı gəldi" demək kifayət etsə də, bunu daha dəqiq etmək üçün "Zeydin qardaşı" ifadəsinə bir istinad edirik və "Bəkr" deyərək nəzərdə tutulan mənanı dəqiqləşdiririk.

بَكْرٌ	أَخُو زَيْدٍ	جَاءَ
Tabi	Metbu	Fə'l
Atf ul-beyan	Fail

Əgər Zeydin bir qardaşı var və o da Bəkrdirsə, bu cümlə deyildikdən sonra بَكْرٌ ifadəsi bedel-i mutabıq olur. Çünki أَخُو زَيْدٍ ifadəsi ilə بَكْرٌ ifadəsi eyni şəxsdir. Əgər Zeydin bir neçə qardaşı varsa və bu cümlə deyilərkən hansı qardaşın gəldiyini dəqiq şəkildə ifadə etmək istəyiriksə, بَكْرٌ ifadəsi atf ul-beyan olur. 

Belə bir halda bedel (bedel-i mutabıq) ilə atf ul-beyan arasındakı fərqi bilməliyik. Bedeldə də nəzərdə tutulan tabi ifadədir, lakin atf ul-beyanda nəzərdə tutulan metbu ifadədir, tabi isə onu izah etmək üçün gəlir.

Yuxarıdakı cümlədə metbusunu daha da izah etmək üçün gələn tabi ifadə بَكْرٌ ifadəsidir, metbusu fail olduğu üçün dammə ilə irablanır və ona tabi olan بَكْرٌ ifadəsi də dammə ilə irablanır.

*Atf ul-beyan marifə olan metbusunu izah edir

تَكَلَّمْتُ مَعَ الْمُعَلِّمِ مُحَمَّدٍ

Müəllim Məhəmmədlə danışdım

*Əgər metbusu nekirədirsə, ona xüsusiyyət qazandırır

رَأَيْتُ رَجُلاً بَاكِيًا

Ağlayan bir kişi gördüm

*Atf ul-beyan irab baxımından metbusuna tabedir

أَبُو الْقَاسِمِ مُحَمَّدٌ

Məhəmməd Qasimin atasıdır

*Atf ul-beyan, yuxarıda izah edildiyi kimi bedel-i mutabıq kimi də istifadə oluna bilər

*Azərbaycan türkcəsində "yəni" mənasını verən və izah hərfi olan أَيْ "ey" ifadəsindən sonra gələn isim də atf ul-beyandır.

أَكَلْتُ لَحْمًا أَيْ كُفْتَةً مَشْوِيَّةً

Ət yedim, yəni kabab küftə