Digər Bedel Növləri

Bedel, mövzunun ilk dərsində də izah olunduğu kimi, mübdəlun minh ilə arasındakı əlaqəyə görə 3 hissədə araşdırılır;

Bedel-i Mutabık

Bedel-i Ba'z

Bedel-i İştimâl

Ümumilikdə bu 3 bedel mübdəlun minhindən bir çox baxımdan fərqlənir. Bedel olan ifadə, mübdəlun minhə qarşı yanılma, unutma, səhv, tam düzgünlük və ya təfsilat bildirə bilər. Bu mövzulara görə bedeli bedel-i mübayin və bedel-i təfsil olaraq iki hissədə araşdıra bilərik. Əslində əsasda yuxarıdakı cədvəldəki istənilən birindəki yanılma, unutma, səhv, tam düzgünlük və ya təfsilat mənaları bedel olan ifadədə aşkar olur.

1. Bedel-i Mübayin
Bedel-i Galat	Bedel-i Nisyan	Bedel-i İdrab

2. Bedel-i Tafsil

Bedel-i Mübayin: Belə bir bedel olan ifadə, mübdəlun minh-dən tamamilə asılı deyil. Səhvə düşmək, unutmaq və yanılmaq üzrə 3 şəkildə bedel-i mübayin olur. 

a. Bedel-i Galat: Adından da göründüyü kimi, səhvən deyilən bedeldir. Sonradan başqa bir ifadə ilə düzü deyilir.

جَاءَ زَيْدٌ عَمْرٌو

Amr gəldi, Zeyd dedim (səhvən)

Bedel-i galatda adətən بَلْ ətif hərfi ilə əlaqə qurularaq qrammatik baxımdan daha uyğun tələffüz olunur;

جَاءَ زَيْدٌ بَلْ عَمْرٌو

Zeyd dedim amma (əksinə) Amr gəldi

b. Bedel-i Nisyan: Adından da göründüyü kimi, unudulub deyildikdən sonra düzü qeyd edilərək düzəldilən bedel növüdür.

ذَهَبَ زَيْدٌ إِلَى الْمَدْرَسَةِ الْبَيْتِ

Zeyd məktəbə (unutmuşam) evə getdi

c. Bedel-i Idrab: Bu bedel növündə isə bedel ilə mübdəlun minh bir bütövdür. Əvvəlcə mübdəlun minh deyilir, amma bu ifadəyə əlavə etmək istədikdə bedel də deyilir. Belə bedellərə bedel-i ıdrab deyilir. Ətif hərfi olmadan bedeli artıra bilərik.

إِفْتَحِ الْبَابَ النَّافِذَةَ

Qapını, pəncərəni aç

أَكَلْتُ خُبْزًا لَحْمًا

Çörək, ət yedim

-İsim ismə bedel olduğu kimi, feil feilə də bedel ola bilər;

قُمْتُ صَلَّيْتُ

Qalxdım namaz qıldım

Bu nümunədə صَلَّيْتُ feil-i قُمْتُ feilinə bedeldir. 

وَ مَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابَ

Bunu kim edərsə, günahını görər, əzabı da artar Furqan 28-29

أَكَلْتُ شَرِبْتُ

Yedim içdim

2. Bedel-i Tafsil: Özündən əvvəl qısa şəkildə deyiləni ətif hərfi ilə açıqlayan bedel növüdür. Ətif hərfi ilə bedeli artırmaq mümkündür.

آمِنْ بِاللهِ مَلاَئِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ كُتُبِهِ

Allaha, mələklərinə, elçilərinə inan!

إِحْفَظْ عَفَافَ وَطَنَكَ وَ عَلَمَكَ

Namusun, (namusdan bedel olaraq) vətənini və bayrağını qoru!