1. Muzari Feli Cəzm Edən Ədatlar

Bir muzari feli cezm edən ədatlar 4 dənədir;

Cəhd-i mutlaq	لَمْ
Cəhd-i Müstağraq	لَمَّا
Əmr lâm'ı	لِ
Nəhy lâm'ı	لاَ

لَمْ

Bu ədət səhih muzari felin son hərfini cezm edir və illətli muzari felin son hərfini hazf edir və muzari felin mənasını inkar edərək keçmiş zamana aid edir. Adından da göründüyü kimi, qəti bir inkar bildirir.

لَمْ يَقْرَأْ زَيْدٌ الْجَرِيدَةَ

Zeyd qəzeti oxumadı

*Cezm olunan muzari feldən sonra əlif-lamlı bir isim gələrsə, bu halda cezmli muzari fel kəsrə ilə oxunaraq keçilir;

لَمْ يَعْمَلِ الْعُمَّالُ الْيَوْمَ

İşçilər bu gün işləmədilər

لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ

Doğmadı və doğulmadı

فَتَحَ زَيْدٌ الْكِتَالَ وَ لَمْ يَقْرَأْ

Zeyd kitabı açdı amma oxumadı

ذَهَبَ زَيْدٌ إِلَى الْمَدْرَسَةِ وَ لَمْ يَرْجِعْ

Zeyd məktəbə getdi amma qayıtmadı

لَمْ يَحْزَنْ

Üzülmədi (mz)

لَمْ تَحْزَنْ

Üzülmədi (ms)

Yuxarıdakı cezm olunan muzari fellər qətiyyət bildirir və inkar qəti olaraq baş vermişdir.

لَمَّا

Bu ədət səhih muzari felin son hərfini cezm edir və illətli muzari felin son hərfini hazf edir və muzari felin mənasını inkar edərək keçmiş zamana aid edir. Adından da göründüyü kimi, hələ qəti olmayan bir inkar bildirir.

لَمَّا يَقْرَأْ زَيْدٌ الْجَرِيدَةَ

Zeyd qəzeti hələ oxumayıb

لَمَّا يَعْمَلِ الْعُمَّالُ الْيَوْمَ

İşçilər bu gün hələ işləməyiblər

لَمَّا يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ

Hələ doğulmayıb və doğulmayıb

فَتَحَ زَيْدٌ الْكِتَالَ وَ لَمَّا يَقْرَأْ

Zeyd kitabı açdı amma hələ oxumayıb

ذَهَبَ زَيْدٌ إِلَى الْمَدْرَسَةِ وَ لَمَّا يَرْجِعْ

Zeyd məktəbə getdi amma hələ qayıtmayıb

لَمَّا يَحْزَنْ

Hələ üzülməyib (mz)

لَمَّا تَحْزَنْ

Hələ üzülməyib (ms)

Yuxarıdakı cezm olunan muzari fellər qətiyyət bildirmir və inkar qəti olaraq baş verməmişdir, hələ edilməyən əməl üçün bir ehtimal var. Məsələn, bir dostumuzu bir yerdə gözləyərkən, onun gəlib-gəlmədiyini soruşan birinə "daha gəlməyib, hələ gəlməyib" və ya "yoldadır" kimi cavab verə bilərik. Əməl baş verməyib, amma baş vermək üzrədir və ya baş verməsi ehtimal daxilindədir.

لِ

3-cü tək şəxsə, yəni müzekkər və müənnəs qayıb və ya qayibə şəkillərinin əvvəlinə gələn bu ədət səhih muzari felin son hərfini cezm edir və illətli muzari felin son hərfini hazf edir və muzari felin mənasını 3-cü tək şəxsə əmr mənasına çevirir;

لِيَقْرَأْ زَيْدٌ الْجَرِيدَةَ

Zeyd qəzeti oxusun

لِيَعْمَلِ الْعُمَّالُ الْيَوْمَ

İşçilər bu gün işləsinlər

لِيَلِدْ وَ لِيُولَدْ

Doğulsun və doğurulsun

فَتَحَ زَيْدٌ الْكِتَالَ وَ لِيَقْرَأْ

Zeyd kitabı açdı amma oxusun

ذَهَبَ زَيْدٌ إِلَى الْمَدْرَسَةِ وَ لِيَرْجِعْ

Zeyd məktəbə getdi amma qayıtsın

لِيَحْزَنْ

Üzülsün (mz)

لِتَحْزَنْ

Üzülsün (ms)

لَا

2-ci və 3-cü tək şəxslərə, yəni müzekkər və müənnəs müxatəb və ya müxatəbə və qayıb və qayibə şəkillərinin əvvəlinə gələn və nəhy lâm'ı olan bu ədət səhih muzari felin son hərfini cezm edir və illətli muzari felin son hərfini hazf edir və muzari felin mənasını 2-ci və 3-cü tək şəxsə inkar əmr mənasına çevirir. Bu inkar əmrindən başa düşülən, birinin bir işi etməməsini istəməkdir. Bu ədətə lâ un-nâhiye, yəni nəhy lâm'ı deyilir.

*Nəfy-i istiqbal lâ'sı ilə qarışdırılmamalıdır. Bilindiyi kimi, nəfy-i istiqbal lâ'sı muzari felin son hərəkəsini dəyişmir, nəhy lâm'ı isə 3-cü tək şəxs müzekkər və müənnəs qayibə şəkillərinin əvvəlinə gəlir. Nəhy-i qayib deyərkən qayib sözündən 3-cü tək şəxsləri, nəhy-i hazır deyərkən hazır sözündən 2-ci şəxsləri başa düşək. 

لَا يَقْرَأْ زَيْدٌ الْجَرِيدَةَ

Zeyd qəzeti oxumasın

لَا يَعْمَلِ الْعُمَّالُ الْيَوْمَ

İşçilər bu gün işləməsinlər

لَا تَلِدْ وَ لَا تُولَدْ

Doğulmasın və doğurulmasın

فَتَحَ زَيْدٌ الْكِتَالَ وَ لَا يَقْرَأْ

Zeyd kitabı açdı amma oxumasın

ذَهَبَ زَيْدٌ إِلَى الْمَدْرَسَةِ وَ لَا يَرْجِعْ

Zeyd məktəbə getdi amma qayıtmasın

لاَ يَحْزَنْ

Üzülməsin

لاَ تَحْزَنْ

Üzülmə

لَمْ لَمَّا لِ لاَ	لَمْ لَمَّا لِ لاَ	لَمْ لَمَّا لِ لاَ	3-cü tək şəxslər müzekkər
لَمْ لَمَّا لِ لاَ	لَمْ لَمَّا لِ لاَ	لَمْ لَمَّا لِ لاَ	3-cü tək şəxslər müənnəs
لَمْ لَمَّا - لاَ	لَمْ لَمَّا - لاَ	لَمْ لَمَّا - لاَ	2-ci tək şəxslər müzekkər
لَمْ لَمَّا - لاَ	لَمْ لَمَّا - لاَ	لَمْ لَمَّا - لاَ	2-ci tək şəxslər müənnəs
لَمْ لَمَّا لَمْ لَمَّا			1-ci tək və 1-ci cəm şəxslər