12. Təəccüb "Şaşırma" Felləri

Bir vəziyyət və ya hal qarşısında şifahi şəkildə təəccüb və ya heyrət ifadə edən fellərə təəccüb felləri deyilir. Sarf biliklərindən də xatırlayacağınız kimi təəccüb felləri təəccüb ül-əvvəl və təəccüb üs-sani olmaqla iki yerə bölünür;

Təəccüb	1.Növ	2.Növ
Vəzin	مَا أَفْعَلَ	أَفْعِلْ بِهِ
Mövzun	مَا أَجْهَلَ	أَجْهِلْ بِهِ

مَا أَفْعَلَ kalıbından sonra gələn isim mənsub olur;

مَا اَسْعَدَ الصَّالِحَ

Saleh olan insan nə xoşbəxtdir!

مَا أَكْرَمَكَ

Nə səxavətlisən!

مَا أَجْمَلَكَ

Nə gözəlsən!

مَا أَعْلَمَ الْمُعَلِّمَ

Müəllim nə qədər biliklidi!

مَا أَجْهَلَ الرَّجُلَ

Nə cahil adam!

أَفْعِلْ بِـ kalıbından sonra zamir və ya isim gətirilir;

أَشْدِدْ بِهِ

Nə qədər şiddətlidir

أَجْهِلْ بِكَ

Nə cahilsən

أَغْفِلْ بِكُمْ

Nə qədər də qəflətdəsiniz

أَحْسِنْ بِهِمَا

İkisi nə gözəldir

أَعْلِمْ بِنِي

Nə qədər bilikliyəm

Yuxarıdakı vəzinlərdən başqa aşağıdakı kalıp da istifadə olunur;

رَجُلٍ	مِنْ	لَهُ	يَا
Nə adam amma
عَالِمٍ	مِنْ	لَهُ	يَا
Nə alim amma
مُعَلِّمَةٍ	مِنْ	لَهَا	يَا
Nə müəllimə amma
أَبْطَالٍ	مِنْ	لَهُمْ	يَا
Nə qəhrəman insanlar belə
سَيَّارَةٍ	مِنْ	لَهَا	يَا
Nə maşın amma

Aşağıdakı kalıplar önlərinə mənsub məsdər alır və mənanı məsdərdən sonra gələn ismə yönəldirlər. Bu mənsub məsdərlər əvvəllərinə hərfi-cər aldıqları halda məksur olurlar;

Vəzinlər	أَفْعِلْ بِهِ	مَا أَفْعَلَ
Nə şiddətli	أَشْدِدْ بِهِ	مَا أَشَدَّ
Nə çox	أَكْثِرْ بِهِ	مَا أَكْثَرَ
Nə az	أَقْلِلْ بِهِ	مَا أَقَلَّ

مَا أَشَدَّ انْفِجَارَ الْقُنْبُلَةِ

Bombanın partlaması nə qədər şiddətli idi!

مَا أَكْثَرَ اصْطِيَادَ الصَّيَّادِ

Ovçunun ovlaması nə qədər çoxdur

مَا أَقَلَّ اجْتِمَاعَ النَّاسِ

İnsanların bir yerə toplanması nə qədər azdır