11. Görmə və Dəyişdirmə Felləri

Görüş "qəlb" və dəyişmə "təhvill" feiləri deyilən feilər qarşılarına aldıqları isimləri nəsb edirlər, buna görə də mənsubatlardandırlar. 

أَفْعَالُ الْقُلُوبِ

Görüş "Qəlb" Feilləri

Görüş feiləri adından da göründüyü kimi, failin fikrini ifadə edən hərəkətlərdir. İsim cümləsinin əvvəlinə gələrək mübtəda və xəbəri nəsb edirlər;

Sadə bir isim cümləsi;

صَعْبٌ	اَلسُّؤَالُ
Xəbər	Mübtəda
Sual çətindir

Əvvəlinə görüş "qəlb" feili gələn bir isim cümləsi;

صَعْبًا	السُّؤَالَ	زَيْدٌ	ظَنَّ
2. Məful	1. Məful	Fail	Q. Feili
Zeyd sualı çətin sandı

Yuxarıdakı cədvəldə daha əvvəl sadə bir isim cümləsinin əvvəlinə görüş "qəlb" feili və feil işlədən bir fail gəldikdə, mübtəda həmin görüş "qəlb" feilinin 1-ci məfulu, xəbər isə 2-ci məfulu olur. 

Görüş "qəlb" feiləri məna baxımından iki yerə ayrılırlar. 1-ci hissədə adətən görmək, bilmək və ya tapmaq kimi mənalar ifadə olunur, 2-ci hissədə isə daha çox bir şeyi sanmaq, zənn etmək, elə olduğuna inanmaq mənaları ifadə olunur. 

1-ci hissədəki müxtəlif görüş "qəlb" feiləri və misal

Bild	عَلِمَ
Bild	دَرَى
Gördü	رَأَى
Tapdı	وَجَدَ
Tapdı	أَلْفَى

عَلِمَ زَيْدٌ الْمًَسْئَلَةَ سَهْلَةً

Zeyd məsələnin asan olduğunu bildi

دَرَى زَيْدٌ الْبَيْتَ كَبِيرًا

Zeyd evin böyük olduğunu bildi (anladı)

رَأَى زَيْدٌ عُمْرًا طَوِيلاً

Zeyd ömrün uzunluğunu gördü

وَجَدَ زّيْدٌ الْعِلْمَ نَافِعًا

Zeyd elmi faydalı tapdı

أَلْفَى زَيْدٌ الْإِنْسَانَ مَحْسُونًا

Zeyd insanı gözəlliyi ilə tapdı

Misallardakı bilmək, tapmaq, görmək feiləri zehni olaraq baş verir, əslində bu feilərin hər nə qədər fiziki mənası olsa da, görüş "qəlb" feiləri baxımından insanın bir şeyi olduğu kimi görməsi və onu təsvir etməsi əsas götürülür. 

2-ci hissədəki müxtəlif görüş "qəlb" feiləri və misal

zənn etdi	ظَنَّ
sandı	حَسِبَ
varsaydı	زَعَمَ
saydı	عَدَّ
farz etdi	خَالَ

ظَنَّ زَيْدٌ الْمًَسْئَلَةَ سَهْلَةً

Zeyd məsələnin asan olduğunu zənn etdi

حَسِبَ زَيْدٌ الْبَيْتَ كَبِيرًا

Zeyd evi böyük sandı

زَعَمَ زَيْدٌ عُمْرًا طَوِيلاً

Zeyd ömrü uzun hesab etdi (varsaydı)

عَدَّ زّيْدٌ الْعِلْمَ نَافِعًا

Zeyd elmi faydalı saydı (hesab etdi)

خَالَ زَيْدٌ الْإِنْسَانَ مَحْسُونًا

Zeyd insanı gözəl olaraq farz etdi

أَفْعَالُ التَّحْوِيلِ

Dəyişmə "Təhvill" Feilləri

Dəyişmə feiləri adından da göründüyü kimi, failin fikrində və ya davranışında dəyişiklik ifadə edən hərəkətlərdir. Bu feilər fail ilə birlikdə bir və ya daha çox ismi özlərinə məful kimi götürürlər.

etdi	جَعَلَ
halına saldı	صَيَّرَ
rədd etdi	رَدَّ
özünə etdi	إِتَّخَذَ
tərk etdi	تَرَكَ

جَعَلَ زَيْدٌ الْمًَسْئَلَةَ سَهْلَةً

Zeyd məsələni asan hala gətirdi (asanlaşdırdı)

صَبَّرَ زَيْدٌ الْبَيْتَ كَبِيرًا

Zeyd evi böyük hala gətirdi (böyütdü)

رَدَّ زَيْدٌ عُمْرًا طَوِيلاً

Zeyd ömrün uzun olmasını rədd etdi

إِتَّخَذَ زّيْدٌ الْعِلْمَ نَافِعًا

Zeyd elmi faydalı olaraq özünə etdi (şüar etdi)

تَرَكَ زَيْدٌ الْأَمْرَ نَاقِصًا

Zeyd işi natamam qoydu

إِتَّخَذَ الله إِبْرِاهِيمَ خَلِيلاً

Allah İbrahimi (ə.s.) dost etdi

جَعَلَ الله الْأَرْضَ فِرَاشًا

Allah yer üzünü döşək etdi