5. Babdan gələn sülasi mücərrəd mudaaf fel və müxtəlif nümunələri
| 5. Bab Sülasi Mücerred Mudaâf | Mazi | Muzari | Məsdər |
| Vəzn | فَعُلَ | يَفْعُلُ | فَعْلٌ |
| Mövzun | لَبَّ | بَلُبُّ | لَبٌّ |
| Əsli | لَبُبَ | يَلْبُبُ |
لَبَّ "yaşadı, qaldı, iqamət etdi" feilinin Ərəbcə Sülasi Mücerred Mudaâf babından olan mazi bir feil olduğunu görürük. Əsli لَبُبُ şəklindədir, idqam qaydasına əsasən ayn ul-fiil olan birinci ba, lam ul-fiil olan ikinci ba hərfinə birləşmişdir.
Emsile-i Muxtelife
| لَبٌّ |
| مَلْبُوبٌ |
| لَمْ يَلُبَُِّ |
| لَمَّا يَلُبَُِّ |
| مَا يَلُبُّ |
| لاَ يَلُبُّ |
| لَنْ يَلُبَّ |
| لِيَلُبَُِّ |
| لاَ يَلُبَُِّ |
| لُبَُِّ |
| لاَ تَلُبَُِّ |
| مَلَبٌّ |
| لَبَّةً |
| لِبَّةً |
| لُبَيْبٌ |
| لَبِّيٌّ |
| لَبَّابٌ |
| أَلَبُّ |
| مَا أَلَبَّهُ |
| أَلْبِبْ بِهِ |
Muzari Feilin Əslləri
| Əsli | Son Hali |
| يَلْبُبُ | يَلُبُّ |
| لَمْ يَلْبُبْ | لَمْ يَلُبَُِّ |
| لَمَّا يَلْبُبْ | لَمَّا يَلُبَُِّ |
| مَا يَلْبُبُ | مَا يَلُبُّ |
| لاَ يَلْبُبُ | لاَ يَلُبُّ |
| لَنْ يَلْبُبَ | لَنْ يَلُبَّ |
| لِيَلْبُبْ | لِيَلُبَُِّ |
| لاَ يَلْبُبْ | لاَ يَلُبَُِّ |
| أُلْبُبْ | لُبَُِّ |
| لاَ تَلْبُبْ | لاَ تَلُبَُِّ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Sülasi Mücerred Mudaâf olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfi dammələnir, ayn ul-fiil isə fəthələnir. Feilimiz lazım feil olduğu üçün ba hərf-i cərrini istifadə edirik.
| Məchul | Məlum |
| يُلَبُّ بِهِ | يَلُبُّ |
| لَمْ يُلَبَِّ بِهِ | لَمْ يَلُبَُِّ |
| لَمَّا يُلَبَِّ بِهِ | لَمَّا يَلُبَُِّ |
| مَا يُلَبُّ بِهِ | مَا يَلُبُّ |
| لاَ يُلَبُّ بِهِ | لاَ يَلُبُّ |
| لَنْ يُلَبَّ بِهِ | لَنْ يَلُبَّ |
| لِيُلَبَِّ بِهِ | لِيَلُبَُِّ |
| لاَ يُلَبَِّ بِهِ | لاَ يَلُبَُِّ |
| لِيُلَبَِّ بِكَ | لُبَُِّ |
| لاَ تُلَبَِّ بِكَ | لاَ تَلُبَُِّ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır siqalarını müxatab və müxataba siqalarından əldə edirik. Beşinci babdan gələn Sülasi Mücerred Mudaâf feilinin əmr siqasını muzari feilinin idqamlı və idqamsız halından əldə edə bilərik.
İdqamsız emr-i hazır;
| أُلْبُبْ | تَلْبُبُ |
| أُلْبُبَا | تَلْبُبَانِ |
| أُلْبُبُوا | تَلْبُبُونَ |
| أُلْبُبِي | تَلْبُبِينَ |
| أُلْبُبَا | تَلْبُبَانِ |
| أُلْبُبْنَ | تَلْبُبْنَ |
İdqamlı emr-i hazır;
| لُبَُِّ | تَلُبُّ |
| لُبَّا | تَلُبَّانِ |
| لُبُّوا | تَلُبُّونَ |
| لُبِّي | تَلُبِّينَ |
| لُبَّا | تَلُبَّانِ |
| أُلْبُبْنَ | تَلْبُبْنَ |
Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini idqama uğramış müxatab muzari feildən düzəltdik. İndi emr-i hazır prosesinə baxaq.
İdqamlı emr-i hazır prosesi;
| Əsl muzari feil | تَلْبُبُ |
| 1-ci ba hərfinin dammə hərəkəsi əvvəlki hərfə keçdi | تَلُبْبُ |
| Sakin qalan 1-ci ba, 2-ci ba hərfinə idqam olundu və hərəkəsi dammə oldu | تَلُبُّ |
| Muzaraət hərfi atıldı, sonu sakin oldu və geriyə emr-i hazır qaldı | لُبّ |
| Qalan emr-i hazırda muzari feilinin ayn ul-fiili dammə olduğu üçün dammə, vasıl üçün kəsrə və yüngüllük üçün fəthə ilə hərəkələnmişdir | لُبَُِّ |
İdqamsız emr-i hazır prosesi;
| Muzari Feilin Əsli | تَلْبُبُ |
| Muzaraət hərfi silindi | لْبُبُ |
| Sonu səkinləndi | لْبُبْ |
| Vasıl həmzəsi gəldi | أُلْبُبْ |
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feilinin idqamlı formalarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" edatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu əlifli olan muzari feilinin son hərfi hazf edilir, cəmi müənnəs nunu xaricindəki muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir.
İdqamlı emr-i qayıb prosesi;
| لِيَلُبَُِّ | يَلُبُّ |
| لِيَلُبَّا | يَلُبَّانِ |
| لِيَلُبُّوا | يَلُبُّونَ |
| لِتَلُبَُِّ | تَلُبُّ |
| لِتَلُبَّا | تَلُبَّانِ |
| لِيَلْبُبْنَ | يَلْبُبْنَ |
Göründüyü kimi, emr-i qayıb çəkimlərini idqama uğramış qayıb muzari feildən düzəltdik. Cəmi müənnəs qayıbə siqasında idqamsız şəkildə çəkim edilir. Cədvəldəki müfrəd müzəkkər və müfrəd müənnəs siqalarda son hərf səkinləndiyi üçün emr-i hazırda da qeyd olunduğu kimi bu feilinin muzari formasında ayn ul-fiil dammə olduğu üçün dammə, yüngüllük üçün fəthə və vasıl zamanı kəsrə ilə hərəkələnir qaydasına əsasən kəsrə ilə hərəkələnmişdir. Hər üç hərəkənin istifadəsi caizdir.
| Müfrəd müzəkkər qayıb | يَلُبُّ |
| Lam ul-emir əlavə olundu | لِيَلُبُّ |
| Sonu səkinləndi | لِيَلُبّ |
| Muzari feilinin ayn ul-fiili dammə olduğu üçün dammə, yüngüllük üçün fəthə, vasıl üçün də kəsrə ilə hərəkələnmişdir | لِيَلُبَُِّ |
İdqamsız emr-i qayıb prosesi;
| Muzari Feil | يَلْبُبُ |
| Emir lamı əlavə olundu | لِيَلْبُبُ |
| Sonu səkinləndi | لِيَلْبُبُ |
Sıfət-i Müşəbbəhə
Sülasi mücerredlərin 5-ci babından gələn Sülasi Mücerred Mudaâf feilinin sıfət-i müşəbbəhə siqası təxminən 12 vəzində gəlir. Bu vəzinlərdən ən çox tanış olduğumuz فَعِيلٌ fə'ilun vəzinidir. Amma qeyd olunan feilimiz فَعْلٌ vəzinində gəlmişdir. Bu o demək deyil ki, digər vəzinlərdə gələ bilməz. Məsələn, digər vəzinlərdən biri də فُعَالٌ fu'âlun vəzinidir, bu vəzində لُبَابٌ lubabun şəklində gəlməsində heç bir problem yoxdur. Sadəcə bəzi feillər bəzi bablarla sanki daha çox işlənir, amma bu bizi çaşdırmasın.
| Sıfət-i müşəbbəhə vəzini | فَعْلٌ | فَعَالٌ | فَعِلٌ |
| Sıfət-i müşəbbəhə mövzunu | لَبٌّ | لَبَابٌ | لَبِبٌ |
İsm-i Məf'ul
Sülasi mücerred bablardan gələn bütün feillərdə ümumiyyətlə ism-i məf'ul siqası مَفْعُولٌ şəklində olur.
| Vəzn | مَفْعُولٌ |
| Mövzun | مَلْبُوبٌ |
Emsile-i Muttaride
| لَبُّوا | لَبَّا | لَبَّ | ||
| لَبَبْنَ | لَبَّتَا | لَبَّتْ | ||
| لَبَبْتُمْ | لَبَبْتُمَا | لَبَبْتَ | ||
| لَبَبْتُنَّ | لَبَبْتُمَا | لَبَبْتِ | ||
|
||||
| يَلُبُّونَ | يَلُبَّانِ | يَلُبُّ | ||
| يَلْبُبْنَ | تَلُبَّانِ | تَلُبُّ | ||
| تَلُبُّونَ | تَلُبَّانِ | تَلُبُّ | ||
| تَلْبُبْنَ | تَلُبَّانِ | تَلُبِّينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.