4. Babdan gələn sülasi mücərrəd mudaaf fel və müxtəlif nümunələri

4. Bab Sülasi Mücerred Mudaâf	Mazi	Muzari	Məsdər
Vəzn	فَعِلَ	يَفْعَلُ	فَعْلٌ
Mövzun	عَضَّ	يَعَضُّ	عَضٌّ
Əsli	عَضِضَ	يَعْضَضُ

عَضَّ "dişlədi" feilinin Sülasi Mücerred Mudaâf olan mazi bir feil formasıdır. Əsli عَضِضَ şəklindədir, idqam qaydasına görə ayn ul-fiil olan birinci dad, lam ul-fiil olan ikinci dad hərfinə birləşmişdir.

Emsile-i Muxtəlifə

عَاضٌّ

مَعْضُوضٌ

لَمْ يَعَضَِّ

لَمَّا يَعَضَِّ

مَا يَعَضُّ

لاَ يَعَضُّ

لَنْ يَعَضَّ

لِيَعَضَِّ

لاَ يَعَضَِّ

عَضَِّ

لاَ تَعَضَِّ

مَعَضٌّ

مِعَضٌّ

عَضَّةً

عِضَّةً

عُضَيْضٌ

عَضِّيٌّ

عَضَّاضٌ

أَعَضُّ

مَا أَعَضَّهُ

أَعْضِضْ بِهِ

Muzari Feilin Əslləri

Əsli

Son Hali

يَعْضَضُ	يَعَضُّ
لَمْ يَعْضَضْ	لَمْ يَعَضَِّ
لَمَّا يَعْضَضْ	لَمَّا يَعَضَِّ
مَا يَعْضَضُ	مَا يَعَضُّ
لاَ يَعْضَضُ	لاَ يَعَضُّ
لَنْ يَعْضَضَ	لَنْ يَعَضَّ
لِيَعْضَضْ	لِيَعَضَِّ
لاَ يَعْضَضْ	لاَ يَعَضَِّ
إِعْضَضْ	عَضَِّ
لاَ تَعْضَضْ	لاَ تَعَضَِّ

Muzari Feillərin Məchulləri

Sülasi Mücerred Mudaâf olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə muzaraət hərfi dammələnir

Məchul

Məlum

يُعَضُّ	يَعَضُّ
لَمْ يُعَضَِّ	لَمْ يَعَضَِّ
لَمَّا يُعَضَِّ	لَمَّا يَعَضَِّ
مَا يُعَضُّ	مَا يَعَضُّ
لاَ يُعَضُّ	لاَ يَعَضُّ
لَنْ يُعَضَّ	لَنْ يَعَضَّ
لِيُعَضَِّ	لِيَعَضَِّ
لاَ يُعَضَِّ	لاَ يَعَضَِّ
لِتُعَضَِّ	عَضَِّ
لاَ تُعَضَِّ	لاَ تَعَضَِّ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Dördüncü babdan gələn Sülasi Mücerred Mudaâf bir feilinin əmr siqasını muzari feilinin idqamlı və idqamsız halından əldə edə bilərik.

İdqamsız emr-i hazır;

إِعْضَضْ	تَعْضَضُ
إِعْضَضَا	تَعْضَضَانِ
إِعْضَضُوا	تَعْضَضُونَ
إِعْضَضِي	تَعْضَضِينَ
إِعْضَضَا	تَعْضَضَانِ
إِعْضَضْنَ	تَعْضَضْنَ

İdqamlı emr-i hazır;

عَضَِّ	تَعَضُّ
عَضَّا	تَعَضَّانِ
عَضُّوا	تَعَضُّونَ
عَضِّي	تَعَضِّينَ
عَضَّا	تَعَضَّانِ
إِعْضَضْنَ	تَعْضَضْنَ

Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini idqama uğramış müxatəb muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i hazır prosesinə baxaq.

İdqamlı emr-i hazır prosesi;

Əsl muzari feil	تَعْضَضُ
1-ci dad hərfinin fətəhəsi əvvəlki hərfə keçdi	تَعَضْضُ
Sakin qalan 1-ci dad, 2-ci dad hərfinə idqam edildi və hərəkəsi dammə oldu	تَعَضُّ
Muzaraət hərfi atıldı, sonu sakin oldu və geriyə emr-i hazır qaldı	عَضّ
Qalan emr-i hazırda muzari feilinin ayn ul-fiili fətəhə olduğu üçün fətəhə, vasıl üçün isə kəsrə ilə hərəkələnmişdir	عَضَِّ

İdqamsız emr-i hazır prosesi;

Muzari Feilin Əsli	تَعْضَضُ
Muzaraət hərfi silindi	عْضَضُ
Sonu səkinləndi	عْضَضْ
Vasıl həmzəsi gəldi	إِعْضَضْ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin idqam görmüş hallarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" edatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu illet hərfli olan muzari feilinin son hərfi hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.

İdqamlı emr-i qayıb prosesi;

لِيَعَضَِّ	يَعَضُّ
لِيَعَضَّا	يَعَضَّانِ
لِيَعَضُّوا	يَعَضُّونَ
لِتَعَضَِّ	تَعَضُّ
لِتَعَضَّا	تَعَضَّانِ
لِيَعْضَضْنَ	يَعْضَضْنَ

Göründüyü kimi, emr-i qayıb çəkimlərini idqama uğramış qayıb muzari feillərdən düzəltdik. Cəmi müənnəs qayıbə siqasında idqamsız şəkildə çəkim edilir. Cədvəldəki müfrəd müzekkər və müfrəd müənnəs siqalarda son hərf səkinləndiyi üçün emr-i hazırda da göstərildiyi kimi bu feilinin muzari formasında ayn ul-fiil fətəhə olduğu üçün fətəhə, vasıl üçün isə kəsrə istifadə oluna bilər. İndi emr-i qayıb feildəki dəyişikliyə baxaq;

Müfrəd müzekkər qayıb	يَعَضُّ
Lam ul-emir əlavə olundu	لِيَعَضُّ
Sonu səkinləndi	لِيَعَضّ
Muzari feilinin ayn ul-fiili fətəhə olduğu üçün fətəhə, vasıl üçün isə kəsrə ilə hərəkələnmişdir	لِيَعَضَِّ

İdqamsız emr-i qayıb prosesi;

Muzari Feil	يَعْضَضُ
Əmr lâmı əlavə olundu	لِيَعْضَضُ
Sonu səkinləndi	لِيَعْضَضْ

İsm-i Fail

Sülasi mücerredlərin 4-cü babından gələn Sülasi Mücerred Mudaâf bir feilinin ism-i fail siqası فَاعْلٌ vəznindədir.

İsm-i Fail vəzni	فَاعِلُ
Əsli	عَاضِضٌ
Birinci dad sakin oldu	عَاضْضٌ
İki dad idqam oldu	عَاضٌّ

İsm-i Meful

Sülasi mücerred bablardan gələn bütün feillərdə ümumilikdə ism-i meful siqası مَفْعُولٌ şəklində olur.

Vəzn	مَفْعُولٌ
Mövzun	مَعْضُوضٌ

Emsile-i Muttaride

عَضُّوا	عَضَّا	عَضَّ
عَضِضْنَ	عَضَّتَا	عَضَّتْ
عَضِضْتُمْ	عَضِضْتُمَا	عَضِضْتَ
عَضِضْتُنَّ	عَضِضْتُمَا	عَضِضْتِ
عَضِضْنَا عَضِضْتُ

يَعَضُّونَ	يَعَضَّانِ	يَعَضُّ
يَعْضَضْنَ	تَعَضَّانِ	تَعَضُّ
تَعَضُّونَ	تَعَضَّانِ	تَعَضُّ
تَعْضَضْنَ	تَعَضَّانِ	تَعَضِّينَ
نَعَضُّ أَعَضُّ

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.