2. Babdan gələn sülasi mücərrəd mudaaf fel və müxtəlif nümunələri

2. Bab Sülasi Mücerred Mudaâf	Mazi	Muzari	Masdar
Vezin	فَعَلَ	يَفْعِلُ	فِعَالًا
Mevzun	فَرَّ	يَفِرُّ	فِرَارًا
Əsli	فَرَرَ	يَفْرِرُ

فَرَّ "qaçdı, firar etdi" feil Sülasi Mücerred Mudaâf olan mazi bir feildir. Əsli فَرَرَ şəklindədir, İdğam səbəbilə ayn ul-fiil olan birinci ra, lâm ul-fiil olan ikinci ra hərfinə birləşdirilmişdir.

Emsile-i Muxtelife

فَارٌّ

مَفْرُورٌ

لَمْ يَفَرَِّ

لَمَّا يَفِرَِّ

مَا يَفِرُّ

لاَ يَفِرُّ

لَنْ يَفِرَّ

لِيَفِرَِّ

لاَ يَفِرَِّ

فِرَِّ

لاَ تَفِرَِّ

مَفَرٌّ

مَفِرٌّ

فَرَّةً

فِرَّةً

فُرَيْرٌ

فِرَارِيٌّ

فَرَّارٌ

أَفَرُّ

مَا أَفَرَّهُ

أَفْرِرْ بِهِ

Muzari Feilin Əslləri

Əsli

Son Hali

يَفْرِرُ	يَفِرُّ
لَمْ يَفْرِرْ	لَمْ يَفَرَِّ
لَمَّا يَفْرِرْ	لَمَّا يَفِرَِّ
مَا يَفْرِرُ	مَا يَفِرُّ
لاَ يَفْرِرُ	لاَ يَفِرُّ
لَنْ يَفْرِرَ	لَنْ يَفِرَّ
لِيَفْرِرْ	لِيَفِرَِّ
لاَ يَفْرِرْ	لاَ يَفِرَِّ
إِفْرِرْ	فِرَِّ
لاَ تَفْرِرْ	لاَ تَفِرَِّ

Muzari Feillərin Məchulləri

Sülasi Mücerred Mudaâf olan bir məlum bir muzari feil məchul edilmək istədikdə, muzaraət hərfi dammələnir, feilın ayn ul-fiili fətha ilə hərəkələnir. Bu feil lazım feil olduğu üçün feilın məna baxımından uyğun olaraq ilâ hərfi-cərr istifadə olunur.

Məchul

Məlum

يُفَرُّ إِلَيْهِ	يَفِرُّ
لَمْ يُفَرَِّ إِلَيْهِ	لَمْ يَفَرَِّ
لَمَّا يُفَرَِّ إِلَيْهِ	لَمَّا يَفِرَِّ
مَا يُفَرُّ إِلَيْهِ	مَا يَفِرُّ
لاَ يُفَرُّ إِلَيْهِ	لاَ يَفِرُّ
لَنْ يُفَرَّ إِلَيْهِ	لَنْ يَفِرَّ
لِيُفَرَِّ إِلَيْهِ	لِيَفِرَِّ
لاَ يُفَرَِّ إِلَيْهِ	لاَ يَفِرَِّ
لِيُفَرَِّ لَكَ	فِرَِّ
لاَ يُفَرَِّ لَكَ	لاَ تَفِرَِّ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siğalarını müxatab və müxataba siğalarından əldə edirik. İkinci babdan gələn Sülasi Mücerred Mudaâf bir feilinin əmr siğasını muzari feilinin idğamlı və idğamsız halından əldə edə bilərik.

İdğamsız emr-i hazır;

إِفْرِرْ	تَفْرِرُ
إِفْرِرَا	تَفْرِرَانِ
إِفْرِرُوا	تَفْرِرُونَ
إِفْرِرِي	تَفْرِرِينَ
إِفْرِرَا	تَفْرِرَانِ
إِفْرِرْنَ	تَفْرِرْنَ

İdğamlı emr-i hazır;

فِرَِّ	تَفِرُّ
فِرَّا	تَفِرَّانِ
فِرُّوا	تَفِرُّونَ
فِرِّي	تَفِرِّينَ
فِرَّا	تَفِرَّانِ
إِفْرِرْنَ	تَفْرِرْنَ

Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini idğama uğramış müxatab muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i hazır prosesini görək.

İdğamlı emr-i hazır prosesi;

Əsli muzari feil	تَفْرِرُ
1-ci ra hərfinin kəsrə hərəkəsi əvvəlki hərfə keçdi	تَفِرْرُ
sakit qalan 1-ci ra, 2-ci ra hərfinə idğam edildi və hərəkəsi dammə oldu	تَفِرُّ
Muzaraət hərfi atıldı, sonu sakit oldu və geriyə emr-i hazır qaldı	فِرّ
Qalan emr-i hazırda muzari feilinin ayn ul-fiili kəsrə olduğu üçün kəsrə, yüngüllük üçün fətha ilə hərəkələndi	فِرَِّ

İdğamsız emr-i hazır prosesi;

Muzari Feilin Əsli	تَفْرِرُ
Muzaraət hərfi silindi	فْرِرُ
Sonu səkinləndi	فْرِرْ
Vasıl həmzəsi gəldi	إِفْرِرْ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin idğam görmüş hallarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" edatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu illet hərfli olan muzari feilinin son hərfi hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla, digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siğasında nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.

İdğamlı emr-i qayıb prosesi;

لِيَفِرَِّ	يَفِرُّ
لِيَفِرَّا	يَفِرَّانِ
لِيَفِرُّوا	يَفِرُّونَ
لِتَفِرَِّ	تَفِرُّ
لِتَفِرَّا	تَفِرَّانِ
لِيَفْرِرْنَ	يَفْرِرْنَ

Göründüyü kimi, emr-i qayıb çəkimlərini idğama uğramış qayıb muzari feillərdən düzəltdik. Cəmi müənnəs qayıbə siğasında idğamsız şəkildə çəkim edilir. Cədvəldəki müfrəd müzekkər və müfrəd müənnəs siğalarda son hərf səkinləndiyi üçün emr-i hazırda da qeyd olunduğu kimi bu feilinin muzari formasında ayn ul-fiil kəsrə olduğu üçün kəsrə, yüngüllük üçün fətha istifadə oluna bilər. İndi emr-i qayıb feilindəki dəyişikliyi görək;

Müfrəd müzekkər qayıb	يَفِرُّ
Lam ul-emir əlavə olundu	لِيَفِرُّ
Sonu səkinləndi	لِيَفِرّ
muzari feilinin ayn ul-fiili kəsrə olduğu üçün kəsrə, yüngüllük üçün fətha ilə hərəkələndi	لِيَفِرَِّ

İdğamsız emr-i qayıb prosesi;

Muzari Feil	يَفْرِرُ
Əmr lamı əlavə olundu	لِيَفْرِرُ
sonu səkinləndi	لِيَفْرِرْ

İsm-i Fail

Sülasi mücerredlərin 2-ci babından gələn Sülasi Mücerred Mudaâf bir feilinin ism-i fail siğası فَاعْلٌ vəznindədir.

İsm-i Fail vəzni	فَاعِلُ
Əsli	فَارِرٌ
Birinci ra sakit oldu	فَارْرٌ
İki ra idğam oldu	فَارٌّ

İsm-i Meful

Sülasi mücerred bablardan gələn bütün feillərdə ümumiyyətlə ism-i meful siğası مَفْعُولٌ şəklindədir.

Vəzn	مَفْعُولٌ
Mevzun	مَفْرُورٌ

Emsile-i Muttaride

فَرُّوا	فَرَّا	فَرَّ
فَرَرْنَ	فَرَّتَا	فَرَّتْ
فَرَرْتُمْ	فَرَرْتُمَا	فَرَرْتَ
فَرَرْتُنَّ	فَرَرْتُمَا	فَرَرْتِ
فَرَرْنَا فَرَرْتُ

يَفِرُّونَ	يَفِرَّانِ	يَفِرُّ
يَفْرِرْنَ	تَفِرَّانِ	تَفِرُّ
تَفِرُّونَ	تَفِرَّانِ	تَفِرُّ
تَفْرِرْنَ	تَفِرَّانِ	تَفِرِّينَ
نَفِرُّ أَفِرُّ

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.