İstif'al bəbindən Lefif-i Mefrukun müxtəlif nümunələri
| İstif'âl Lefif-i Makrun | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | إِسْتَفْعَلَ | يَسْتَفْعِلُ | إِسْتِفْعَالاً |
| Mövzun | إِسْتَوْصَى | يَسْتَوْصِي | إِسْتِيصَاءً |
| Əsli | إِسْتَوْصَيَ | يَسْتَوْصِيُ | إِسْتِوْصَايٌ |
إِسْتَوْصَى "birinin xeyrini istədi, ba hərf-i cerri ilə birinin vəsiyyətini öz üzərinə götürdü" feilinin Lefif-i Mefruk olan mazi formasıdır. Əsli إِسْتَوْصَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydasından sonra إِسْتَوْصَى olur.
إِسْتَوْصَى Feilinin İ'lâli
| Vəzn | إِسْتَفْعَلَ |
| Əsli | إِسْتَوْصَيَ |
| ya elif oldu | إِسْتَوْصَى |
يَسْتَوْصِي Feilinin İ'lâli
| Vəzn | يَسْتَفْعِلُ |
| Əsli | يَسْتَوْصِيُ |
| ya sakin oldu | يَسْتَوْصِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُسْتَوْصٍ |
| مُسْتَوْصًى |
| لَمْ يَسْتَوْصِ |
| لَمَّا يَسْتَوْصِ |
| مَا يَسْتَوْصِي |
| لاَ يَسْتَوْصِي |
| لَنْ يَسْتَوْصِيَ |
| لِيَسْتَوْصِ |
| لاَ يَسْتَوْصِ |
| إِسْتَوْصِ |
| لاَ تَسْتَوْصِ |
| مُسْتَوْصًى |
| إِسْتِيصَاءً |
| إِسْتِيصَاءَةً حَسَنَةً |
| تُوَيْصٍ |
| إِسْتِيصَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِسْتِيصَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِسْتِيصَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِسْتِيصَائِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İstif'âl babından gələn Lefif-i Mefruk məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini damməli və ayn ul-fiili də fəthəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُسْتَوْصَى | يَسْتَوْصِي |
| لَمْ يُسْتَوْصَ | لَمْ يَسْتَوْصِ |
| لَمَّا يُسْتَوْصَ | لَمَّا يَسْتَوْصِ |
| مَا يُسْتَوْصَى | مَا يَسْتَوْصِي |
| لاَ يُسْتَوْصَى | لاَ يَسْتَوْصِي |
| لَنْ يُسْتَوْصَى | لَنْ يَسْتَوْصِيَ |
| لِيُسْتَوْصَ | لِيَسْتَوْصِ |
| لاَ يُسْتَوْصَى | لاَ يَسْتَوْصِ |
| لِتُسْتَوْصَ | إِسْتَوْصِ |
| لاَ تُسْتَوْصَ | لاَ تَسْتَوْصِ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siğalarını müxatəb və müxatəbə siğalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İstif'âl babının əmr siğasının إِسْتَفْعِلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Lefif-i Mefruk feilinin hazır əmr siğası إِسْتَفْعِ şəklindədir.
| إِسْتَوْصِ | تَسْتَوْصِي |
| إِسْتَوْصِيَا | تَسْتَوْصِيَانِ |
| إِسْتَوْصُوا | تَسْتَوْصُونَ |
| إِسْتَوْصِي | تَسْتَوْصِينَ |
| إِسْتَوْصِيَا | تَسْتَوْصِيَانِ |
| إِسْتَوْصِينَ | تَسْتَوْصِينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَسْتَوْصِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | سْتَوْصِي |
| Sonu cəzm olundu | سْتَوْصِ |
| Baba aid vasıl həmzəsi gəlir | إِسْتَوْصِ |
Qeyb Əmri Çəkimləri
Qeyb əmr çəkimlərində qeyb və qeybə olan muzari feilin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilin hərəkəsi cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qeyb siğasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَسْتَوْصِ | يَسْتَوْصِي |
| لِيَسْتَوْصِيَا | يَسْتَوْصِيَانِ |
| لِيَسْتَوْصُوا | يَسْتَوْصُونَ |
| لِتَسْتَوْصِ | تَسْتَوْصِي |
| لِتَسْتَوْصِيَا | تَسْتَوْصِيَانِ |
| لِيَسْتَوْصِينَ | يَسْتَوْصِينَ |
Qeyb Əmr Prosesi
| Feil | يَسْتَوْصِي | تَسْتَوْصِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَسْتَوْصِي | لِتَسْتَوْصِي |
| Sonu cəzm olundu | لِيَسْتَوْصِ | لِتَسْتَوْصِ |
| Son halı | لِيَسْتَوْصِ | لِتَسْتَوْصِ |
İsm-i Fail
İstif'âl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail siğası مُسْتَفْعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə etməklə əldə edilir.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُسْتَفْعِلٌ | يَسْتَوْصِي |
| مُسْتَوْصٍ | مُسْتَوْصٍ |
İstif'âl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail siğasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İstif'âl babının ism-i fail siğası مُسْتَفْعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُسْتَوْصٍ sözünün əsli, مُسْتَغْفِرٌ feilində olduğu kimi, مُسْتَفْعِلٌ vəznindən مُسْتَوْصِيٌ şəklində gəlir. مُسْتَوْصِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُسْتَوْصِيٌ sözümüz مُسْتَوْصِينْ olur. مُسْتَوْصِينْ sözündə, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُسْتَوْصِينْ sözündən ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُسْتَوْصِنْ olur. Bundan sonra مُسْتَوْصِنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُسْتَوْصٍ olur.
| İsm-i Fail Siğası | مُسْتَفْعِلٌ |
| Sözümüz | مُسْتَوْصٍ |
| Əsli | مُسْتَوْصِيٌ |
| ya sakin edildi | مُسْتَوْصِينْ |
| ya hazf edildi | مُسْتَوْصِنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُسْتَوْصٍ |
İsm-i Məf'ul
İstif'âl babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul siğası مُسْتَفْعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edilir və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fəthələmək olar.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُسْتَوْصٍ | يُسْتَوْصَى |
| مُسْتَوْصًى | مُسْتَوْصًى |
İstif'âl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i məf'ul siğasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İstif'âl babının ism-i məf'ul siğası مُسْتَفْعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُسْتَوْصًى sözünün əsli, مُسْتَكْبَرٌ feilində olduğu kimi, مُسْتَفْعَلٌ vəznindən مُسْتَوْصَيٌ şəklində gəlir. مُسْتَوْصَيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fəthəli olarsa, o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُسْتَوْصَيٌ sözümüz مُسْتَوْصَانْ olur. مُسْتَوْصَانْ sözündə, lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُسْتَوْصَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və sözümüz مُسْتَوْصَنْ olur. Bundan sonra مُسْتَوْصَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُسْتَوْصًى və ya مُسْتَحْيًا olur.
| İsm-i Məf'ul Siğası | مُسْتَفْعَلٌ |
| Sözümüz | مُسْتَوْصًى |
| Əsli | مُسْتَوْصَيٌ |
| ya elif oldu | مُسْتَوْصَانْ |
| elif hazf edildi | مُسْتَوْصَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُسْتَوْصُى |
Məzdar-ı Qeyri Mimî
Məzdar-ı Qeyri Mimî olan إِسْتِيصَاءٌ sözünün əsli إِسْتِخْرَاجٌ kimi إِسْتِفْعَالٌ vəznindən إِسْتِوْصَايٌ şəklində gəlir. Sakin olan fa ul-fiil vav hərfindən əvvəl kəsrəli bir hərf olduğu üçün vav hərfi ya hərfinə çevrilir və sözümüz إِسْتِيصَايٌ olur. Bundan sonra إِسْتِيصَايٌ sözündə lâm ul-fiil vav və ya ya hərflərindən əvvəl əlavə bir elif varsa, o vav və ya ya hərfi həmzəyə çevrilir və إِسْتِيصَايٌ olan sözümüz إِسْتِيصَاءٌ olur.
| Vəzn | إِسْتِفْعَالٌ |
| Əsli mövzun | إِسْتِوْصَايٌ |
| vav ya oldu | إِسْتِيصَايٌ |
| ya həmzə oldu | إِسْتِيصَاءٌ |
Emsile-i Muttaridə
| إِسْتَوْصَوْا | إِسْتَوْصَيَا | إِسْتَوْصَى | ||
| إِسْتَوْصَيْنَ | إِسْتَوْصَتَا | إِسْتَوْصَتْ | ||
| إِسْتَوْصَيْتُمْ | إِسْتَوْصَيْتُمَا | إِسْتَوْصَيْتَ | ||
| إِسْتَوْصَيْتُنَّ | إِسْتَوْصَيْتُمَا | إِسْتَوْصَيْتِ | ||
|
||||
| يَسْتَوْصُونَ | يَسْتَوْصِيَانِ | يَسْتَوْصِي | ||
| يَسْتَوْصِينَ |
تَسْتَوْصِيَانِ | تَسْتَوْصِي | ||
| تَسْتَوْصُونَ | تَسْتَوْصِيَانِ | تَسْتَوْصِي | ||
| تَسْتَوْصِينَ | تَسْتَوْصِيَانِ | تَسْتَوْصِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.