Tefâ'ul bəbindən Lefif-i Mefrukun müxtəlif nümunələri

Tefâ'ûl Lefif-i Mefruk	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	تَفَاعَلَ	يَتَفَاعَلُ	تَفَاعُلاً
Mövzun	تَوَاصَى	يَتَوَاصَى	تَوَاصِيًا
Əsli	تَوَاصَيَ	يَتَوَاصَيُ	تَوَاصُيًا

تَوَاصَى "bir-birlərinə tövsiyə etdilər" feilidir və Lefif-i Mefruk olan mazi bir feil sayılır. Əsli تَوَاصَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydalarından sonra تَوَاصَى olur. 

تَوَاصَى Feilinin İ'lâli

Vəzn	تَفَاعَلَ
Əsli	تَوَاصَيَ
ya elif oldu	تَوَاصَى

يَتَوَاصَى Feilinin İ'lâli

Vəzn	يَتَفَاعَلُ
Əsli	يَتَوَاصَيُ
ya elif oldu	يَتَوَاصَى

Müxtəlif nümunələr

مُتَوَاصٍ

مُتَوَاصًى

لَمْ يَتَوَاصَ

لَمَّا يَتَوَاصَ

مَا يَتَوَاصَى

لاَ يَتَوَاصَى

لَنْ يَتَوَاصَى

لِيَتَوَاصَ

لاَ يَتَوَاصَ

تَوَاصَ

لاَ تَتَوَاصَ

مُتَوَاصًى

تَوَاصِيَةً

تَوَاصِيَةً حَسَنَةً

تُوَيْصٍ

تَوَاصِيٌّ

أَحْسَنُ تَوَاصِيًا

مَا أَحْسَنَ تَوَاصِيَهُ

أَحْسِنْ بِتَوَاصِيهِ

Muzari Feillərin Məchulları

Tefâ'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk olan məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini damməli etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün məchul halında hərf-i cerr istifadə olunur.

Məchul

Məlum

يُتَوَاصَى بِهِ	يَتَوَاصَى
لَمْ يُتَوَاصَ بِهِ	لَمْ يَتَوَاصَ
لَمَّا يُتَوَاصَ بِهِ	لَمَّا يَتَوَاصَ
مَا يُتَوَاصَى بِهِ	مَا يَتَوَاصَى
لاَ يُتَوَاصَى بِهِ	لاَ يَتَوَاصَى
لَنْ يُتَوَاصَى بِهِ	لَنْ يَتَوَاصَى
لِيُتَوَاصَ بِهِ	لِيَتَوَاصَ
لاَ يُتَوَاصَ بِهِ	لاَ يَتَوَاصَ
لِيُتَوَاصَ بِكَ	تَوَاصَ
لاَ تُتَوَاصَ بِكَ	لاَ تَتَوَاصَ

Hazır Əmr Çəkimləri

Hazır əmr şəkillərini müxatəb və müxatəbə şəkillərindən əldə edirik. Amma praktik olaraq Tefâ'ûl babının əmr şəkli تَفَاعَلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Lefif-i Mefruk feilinin hazır əmr şəkli تَفَاعَ şəklindədir.

تَوَاصَ	تَتَوَاصَى
تَوَاصَيَا	تَتَوَاصَيَا
تَوَاصَوْا	تَتَوَاصَوْنَ
تَوَاصَيْ	تَتَوَاصَيْنَ
تَوَاصَيَا	تَتَوَاصَيَانِ
تَوَاصَيْنَ	تَتَوَاصَيْنَ

Hazır Əmr Prosesi

Müfrəd müzekkər müxatəb feilimiz	تَتَوَاصَى
Muzaraət hərfi ixtisar olundu	تَوَاصَى
Sonu cəzm olundu	تَوَاصَ
Əvvəldə hərəkəli hərf olduğuna görə vasl həmzəsinə ehtiyac yoxdur	تَوَاصَ

Qeyb Əmri Çəkimləri

Qeyb əmr şəkillərini qeyb və qeybə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli "lâm" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da atılır. Cəmi müzekkər qeyb şəkilindən nun düşəndə yerinə bir elif gəlir. 

لِيَتَوَاصَ	يَتَوَاصَى
لِيَتَوَاصَيَا	يَتَوَاصَيَانِ
لِيَتَوَاصَوْا	يَتَوَاصَوْنَ
لِتَتَوَاصَ	تَتَوَاصَى
لِتَتَوَاصَيَا	تَتَوَاصَيَانِ
لِيَتَوَاصَيْنَ	يَتَوَاصَيْنَ

Qeyb Əmri Prosesi

Feil	يَتَوَاصَى	تَتَوَاصَى
Əmr lamı əlavə olundu	لِيَتَوَاصَى	لِتَتَوَاصَى
sonu cəzm olundu	لِيَتَوَاصَ	لِتَتَوَاصَ
Son halı	لِيَتَوَاصَ	لِتَتَوَاصَ

İsm-i Fail

Tefâ'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail şəkli مُتَفَاعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə edib və ayn ul-fiilini kəsrələyərək əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُتَفَاعِلٌ	يَتَوَاصَى
مُتَوَاصٍ	مُتَوَاصٍ

Tefâ'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail formasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Tefâ'ûl babının ism-i fail şəkli مُتَفَاعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُتَوَاصٍ sözünün əsli, مُتَبَاعِدٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَاعِلٌ vəznindən مُتَوَاصِيٌ şəklində gəlir. مُتَوَاصِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya hərfi damməli və əvvəldəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda vav və ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُتَوَاصِيٌ sözümüz مُتَوَاصِينْ olur. مُتَوَاصِينْ sözündə, sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin hərfin tələffüzü mümkün olmadığından مُتَوَاصِينْ sözündən ya hərfi ixtisar olunur və sözümüz مُتَوَاصِنْ olur. Bundan sonra مُتَوَاصِنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَوَاصٍ olur.

İsm-i Fail Forması	مُتَفَاعِلٌ
Sözümüz	مُتَوَاصٍ
Əsli	مُتَوَاصِيٌ
ya sakin edildi	مُتَوَاصِينْ
ya ixtisar olundu	مُتَوَاصِنْ
tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُتَوَاصٍ

İsm-i Meful

Tefâ'ûl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful forması مُتَفَاعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirərək əldə etmək olar və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fethələyə bilərik.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُتَوَاصٍ	يُتَوَاصَى
مُتَوَاصًى	مُتَوَاصًى

Tefâ'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i meful formasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Tefâ'ûl babının ism-i meful forması مُتَفَاعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُتَوَاصًى sözünün əsli, مُتَبَاعَدٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَاعَلٌ vəznindən مُتَوَاصَيٌ şəklində gəlir. مُتَوَاصَيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fethəli olarsa, o halda vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُتَوَاصَيٌ sözümüz مُتَوَاصَانْ olur. مُتَوَاصَانْ sözündə, lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin hərfin tələffüzü mümkün olmadığından مُتَوَاصَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi ixtisar olunur və sözümüz مُتَوَاصَنْ olur. Bundan sonra مُتَوَاصَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَوَاصًى olur.

İsm-i Meful Forması	مُتَفَاعَلٌ
Sözümüz	مُتَوَاصًى
Əsli	مُتَوَاصَيٌ
ya elif oldu	مُتَوَاصَانْ
elif ixtisar olundu	مُتَوَاصَنْ
tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُتَوَاصًى

Qeyri-Mim Masdar

Qeyri-mim masdar olan تَوَاصِيًا sözünün əsli تَبَاعُدٌ kimi تَفَاعُلٌ vəznindən تَوَاصُيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra تَوَاصُيٌ sözündə lâm ul-fiil vav və ya hərflərinin əvvəlində damməli bir hərf varsa, o hərfin dammə hərəkəsi yüngüllük üçün kəsrəyə çevrilir və تَوَاصُيٌ sözümüz تَوَاصِيٌ olur. Bundan sonra lâm ul-fiil vav və ya hərfləri damməli və ya kəsrəli olarsa və onlardan əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o vav və ya hərfi yüngüllük üçün sakin edilir və تَوَاصِيٌ sözündəki ya hərfi sakin edilir və sözümüz تَوَاصِينْ olur. Bundan sonra sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə iki sakin olaraq qalır, lakin sarf elminə görə belə iki sakin hərfin olduğu bir söz tələffüz edilə bilməz, ona görə də ya hərfi ixtisar olunur və sözümüz تَوَاصِنْ olur. Bundan sonra da tenvin üçün olan sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz bütün i'lâl əməliyyatlarından sonra تَوَاصٍ olur.

Qeyri-Mim Masdar	تَوَاصٍ
Əsli	تَوَاصُيٌ
Ayn ul-fiil kəsrələndi	تَوَاصِيٌ
Ya sakin oldu	تَوَاصِينْ
Ya ixtisar olundu	تَوَاصِنْ
tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu	تَوَاصٍ

Qarışıq Nümunələr

تَوَاصَوْا	تَوَاصَيَا	تَوَاصَى
تَوَاصَيْنَ	تَوَاصَتَا	تَوَاصَتْ
تَوَاصَيْتُمْ	تَوَاصَيْتُمَا	تَوَاصَيْتَ
تَوَاصَيْتُنَّ	تَوَاصَيْتُمَا	تَوَاصَيْتِ
تَوَاصَيْنَا تَوَاصَيْتُ

يَتَوَاصَوْنَ	يَتَوَاصَيَانِ	يَتَوَاصَى
يَتَوَاصَيْنَ	تَتَوَاصَيَانِ	تَتَوَاصَى
تَتَوَاصَوْنَ	تَتَوَاصَيَانِ	تَتَوَاصَى
تَتَوَاصَيْنَ	تَتَوَاصَيَانِ	تَتَوَاصَيْنَ
نَتَوَاصَى أَتَوَاصَى

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat bölməsində yer alacaqdır.