Tefe'ul bəbindən Lefif-i Mefrukun müxtəlif nümunələri
| Tefe'ûl Lefif-i Mefruk | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | تَفَعَّلَ | يَتَفَعَّلُ | تَفَعُّلاً |
| Mövzun | تَوَلَّى | يَتَوَلَّى | تَوَلِّيًا |
| Əsli | تَوَلَّيَ | يَتَوَلَّيُ | تَوَلُّيًا |
تَوَلَّى "bir şeydən üz çevirdi, 'an' hərf-i cərr ilə bir işi tərk etdi" feilinə Lefif-i Mefruk olan mazi bir feil deyilir. Əsli تَوَلَّيَ şəklindədir və lam-ul-feil ya hərfi i'lâl qaydasından sonra تَوَلَّى olur.
تَوَلَّى Feilinin İ'lâli
| Vəzn | تَفَعَّلَ |
| Əsli | تَوَلَّيَ |
| ya əlif oldu | تَوَلَّى |
يَتَوَلَّى Feilinin İ'lâli
| Vəzn | يَتَفَعَّلُ |
| Əsli | يَتَوَلَّيُ |
| ya əlif oldu | يَتَوَلَّى |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُتَوَلٍّ |
| مُتَوَلًّى |
| لَمْ يَتَوَلَّ |
| لَمَّا يَتَوَلَّ |
| مَا يَتَوَلَّى |
| لاَ يَتَوَلَّى |
| لَنْ يَتَوَلَّى |
| لِيَتَوَلَّى |
| لاَ يَتَوَلَّ |
| تَوَلَّ |
| لاَ تَتَوَلَّ |
| مُتَوَلًّى |
| تَطَوِّيَةً |
| تَوَلِّيَةً |
| تَوَلِّيَةً شَدِيدَةً |
| تُوَيْلٍ |
| تَوَلِّيٌ |
| أَشَدُّ تَوَلِّيَا |
| مَا أَشَدَّ تَوَلِّيَهُ |
| أَشْدِدْ بِتَوَلِّيهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Tefe'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk məlum bir muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini damməli etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğuna görə hərf-i cərr ilə məchul etdik.
| Məchul | Məlum |
| يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | يَتَوَلَّى |
| لَمْ يُتَوَلَّ عَلَيْهِ | لَمْ يَتَوَلَّ |
| لَمَّا يُتَوَلَّ عَلَيْهِ | لَمَّا يَتَوَلَّ |
| مَا يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | مَا يَتَوَلَّى |
| لاَ يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | لاَ يَتَوَلَّى |
| لَنْ يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | لَنْ يَتَوَلَّى |
| لِيُتَوَلَّ عَلَيْهِ | لِيَتَوَلَّى |
| لاَ يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | لاَ يَتَوَلَّ |
| لِيُتَوَلَّ عَلَيْكَ | تَوَلَّ |
| لاَ يُتَوَلَّى عَلَيْهِ | لاَ تَتَوَلَّ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır şəkillərini müxatəb və müxatəbə şəkillərindən əldə edirik. Amma praktik olaraq Tefe'ûl babının əmr şəkli تَفَعَّلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Lefif-i Mefruk feilinin emr-i hazır şəkli تَفَعَّ şəklindədir.
| تَوَلَّ | تَتَوَلَّى |
| تَوَلَّيَا | تَتَوَلَّيَانِ |
| تَوَلَّوْا | تَتَوَلَّوْنَ |
| تَوَلَّيْ | تَتَوَلَّيْنَ |
| تَوَلَّيَا | تَتَوَلَّيَانِ |
| تَوَلَّيْنَ | تَتَوَلَّيْنَ |
Emr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَتَوَلَّى |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | تَوَلَّى |
| Sonu cəzm olundu | تَوَلَّ |
| Əvvəldə hərəkəli hərf olduğundan vasl həmzəsinə ehtiyac yoxdur | تَوَلَّ |
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb şəkillərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsi cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu xaricindəki muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb şəklində nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَتَوَلَّ | يَتَوَلَّى |
| لِيَتَوَلَّيَا | يَتَوَلَّيَانِ |
| لِيَتَوَلَّوْا | يَتَوَلَّوْنَ |
| لِتَتَوَلَّ | تَتَوَلَّى |
| لِتَتَوَلَّيَا | تَتَوَلَّيَانِ |
| لِيَتَوَلَّيْنَ | يَتَوَلَّيْنَ |
Emr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَتَوَلَّى | تَتَوَلَّى |
| Əmir lamı daxil oldu | لِيَتَوَلَّى | لِتَتَوَلَّى |
| Sonu cəzm olundu | لِيَتَوَلَّ | لِتَتَوَلَّ |
| Son halı | لِيَتَوَلَّ | لِتَتَوَلَّ |
İsm-i Fail
Tefe'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail şəkli مُتَفَعِّلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə edib və ayn-ul-feilini fəthələyərək əldə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُتَفَعِّلٌ | يَتَوَلَّى |
| مُتَوَلٍّ | مُتَوَلٍّ |
Tefe'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i fail şəklində bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Tefe'ûl babının ism-i fail şəkli مُتَفَعِّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُتَوَلٍّ sözünün əsli, مُتَكَلِّمٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَعِّلٌ vəznindən مُتَوَلِّيٌ şəklində gəlir. مُتَوَلِّيٌ sözündə isə; lam-ul-feil vav və ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, bu halda o vav və ya hərfi sakin edilir qaydasına əsasən مُتَوَلِّيٌ sözümüz مُتَوَلِّينْ olur. مُتَوَلِّينْ sözündə, sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُتَوَلِّينْ sözündən ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُتَوَلِّنْ olur. Bundan sonra مُتَوَلِّنْ sözündəki sakin nun ma qabldəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَوَلٍّ olur.
| İsm-i Fail Şəkli | مُتَفَعِّلٌ |
| Sözümüz | مُتَوَلٍّ |
| Əsli | مُتَوَلِّيٌ |
| ya sakin edildi | مُتَوَلِّينْ |
| ya hazf edildi | مُتَوَلِّنْ |
| tenvin ma qablinə tabe oldu | مُتَوَلٍّ |
İsm-i Meful
Tefe'ûl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful şəkli مُتَفَعَّلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirərək əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn-ul-feilini fəthələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُتَوَلٍّ | يُتَوَلَّى |
| مُتَوَلًّى | مُتَوَلًّى |
Tefe'ûl babından gələn Lefif-i Mefruk feilinin ism-i meful şəklində bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Tefe'ûl babının ism-i meful şəkli مُتَفَعَّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُتَوَلًّى sözünün əsli, مُتَكَلَّمٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَعَّلٌ vəznindən مُتَوَلَّيٌ şəklində gəlir. مُتَوَلَّيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fəthəli olarsa, bu halda o vav və ya hərfi əlifə çevirilir qaydasına əsasən مُتَوَلَّيٌ sözümüz مُتَوَلَّانْ olur. مُتَوَلَّانْ sözündə lam-ul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُتَوَلَّانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مُتَوَلَّنْ olur. Bundan sonra مُتَوَلَّنْ sözündəki sakin nun ma qabldəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَوَلًّى olur.
| İsm-i Meful Şəkli | مُتَفَعَّلٌ |
| Sözümüz | مُتَوَلًّى |
| Əsli | مُتَوَلَّيٌ |
| ya əlif oldu | مُتَوَلَّانْ |
| əlif hazf edildi | مُتَوَلَّنْ |
| tenvin ma qablinə tabe oldu | مُتَوَلًّى |
Masdar-ı Qeyri Mimî
Masdar-ı Qeyri Mimî olan تَوَلِّيٌ sözünün əsli تَكَلُّمٌ kimi تَفَعُّلٌ vəznindən تَوَلُّيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra تَوَلُّيٌ sözündə lam-ul-feil vav və ya hərflərinin əvvəlində damməli bir hərf varsa, o hərfin dammə hərəkəsi yüngüllük üçün kəsrəyə çevrilir və تَوَلُّيٌ sözümüz تَوَلِّيٌ olur. Bundan sonra lam-ul-feil vav və ya hərfləri damməli və ya kəsrəli olarsa və onlardan əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o vav və ya hərfi yüngüllük üçün sakin edilir və تَوَلِّيٌ sözündəki ya hərfi sakin edilir və sözümüz تَوَلِّينْ olur. Bundan sonra sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada iki sakin olaraq qalır, lakin sarf elminə görə belə iki sakinli söz tələffüz oluna bilmədiyindən ya hərfi hazf edilir və sözümüz تَوَلِّنْ olur. Bundan sonra da tenvin üçün olan sakin nun ma qablinin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz bütün i'lâl əməliyyatlarından sonra تَوَلِّنْ olur.
| Masdar-ı Qeyri Mimî | تَوَلٍّ |
| Əsli | تَوَلُّيٌ |
| Ayn-ul-feil kəsrələndi | تَوَلِّيٌ |
| Ya sakin oldu | تَوَلِّينْ |
| Ya hazf edildi | تَوَلِّنْ |
| tenvin ma qablinə tabe oldu | تَوَلٍّ |
Emsile-i Muttaride
| تَوَلَّوْا | تَوَلَّيَا | تَوَلَّى | ||
| تَوَلَّيْنَ | تَوَلَّتَا | تَوَلَّتْ | ||
| تَوَلَّيْتُمْ | تَوَلَّيْتُمَا | تَوَلَّيْتَ | ||
| تَوَلَّيْتُنَّ | تَوَلَّيْتُمَا | تَوَلَّيْتِ | ||
|
||||
| يَتَوَلَّوْنَ | يَتَوَلَّيَانِ | يَتَوَلَّى | ||
| يَتَوَلَّيْنَ | تَتَوَلَّيَانِ | تَتَوَلَّى | ||
| تَتَوَلَّوْنَ | تَتَوَلَّيَانِ | تَتَوَلَّى | ||
| تَتَوَلَّيْنَ | تَتَوَلَّيَانِ | تَتَوَلَّيْنَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.