İftial bəbindən Lefif-i Mefrukun müxtəlif nümunələri
| İftial Lefif-i Mefruq | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | إِفْتَعَلَ | يَفْتَعِلُ | إِفْتِعَالاً |
| Mövzun | إِتَّقَى | يَتَّقِي | إِتِّقَاءً |
| Əsli | إِوْتَقَيَ | يَوْتَقِيُ | إِوْتِقَايًا |
| İtbak hərfinin təlif olunması ilə əsli | إِتَّقَيَ | يَتَّقِيُ | إِتِّقَايًا |
إِتَّقَى "özünü qorudu, bir şeydən uzaq durdu, müttəqi oldu, təqvalı oldu" feilinin Lefif-i Mefruq olan mazi bir feil olmasıdır. Əsli إِوْتَقَيَ şəklindədir və faul-feildə vav ilə lamul-feildə ya hərfi i'lal qaydasından sonra إِتَّقَى olur. إِتَّقَى feili əvvəllər sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn və lefif-i mefruq olan, mazi forması وَقَى və muzari forması يَقِي olan feilinin iftial babına daxil olmuş halıdır.
| اِفْتِعَالْ babındakı faul feilinin و və ya ي və ya ث hərflərindən biri olması halında ت hərfinə çevrilir |
| Faul Feil | İ'lalı | İdqam | İftial babı |
| و | اِوْتَقَى | اِتْتَقَى | اِتَّقَى |
| ي | اِيْتَسَرَ | اِتْتَسَرَ | اِتَّسَرَ |
| ث | اِثْتَغَرَ | اِتْتَغَرَ | اِتَّغَرَ |
Yuxarıdakı cədvəl əvvəllər sülasi mezid xümasi olan babların 2-cisi olan iftial babından götürülmüşdür. Bu cədvəldə də göstərildiyi kimi, əgər faul-feil vav, ya və ya peltek sə kimi gələn feil iftial babına daxil olarsa, həmin vav, ya və ya peltek sə olan hərflər tə hərfinə çevrilir. Bu səbəbdən إِوْتَقَيَ olan feilimizdə vav hərfi tə hərfinə çevriləndə, sözümüz إِتْتَقَيَ olur və eyni cinsdən iki hərf yanaşı gəlir. Bu hərflərdən vavdan çevrilmiş sakin tə hərfi ilə iftial babının tə hərfi vacibən idqama girir və feilimizin əsli إِتَّقَيَ olur. Bundan sonra lamul-feildəki ya hərfinin i'lal əməli aparılır və sonda feilimiz إِتَّقَى olur.
إِتَّقَى Feilinin İ'lalı
| Vəzn | إِفْتَعَلَ |
| Əsli | إِوْتَقَيَ |
| vav tə oldu və 2 tə idqam oldu | إِتَّقَيَ |
| ya əlif oldu | إِتَّقَى |
يَتَّقِي Feilinin İ'lalı
| Vəzn | يَفْتَعِلُ |
| Əsli | يَوْتَقِيُ |
| vav tə oldu və 2 tə idqam oldu | يَتَّقِيُ |
| ya sakin edildi | يَتَّقِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُتَّقٍ |
| مُتَّقًى |
| لَمْ يَتَّقِ |
| لَمَّا يَتَّقِ |
| مَا يَتَّقِي |
| لاَ يَتَّقِ |
| لَنْ يَتَّقِيَ |
| لِيَتَّقِ |
| لاَ يَتَّقِ |
| إِتَّقِ |
| لاَ تَتَّقِ |
| مُتَّقًى |
| إِتِّقَاءَةً |
| إِتِّقَاءَةً حَسَنَةً |
| وُتَيْقِيٌّ |
| إِتِّقَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِتِّقَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِتِّقَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِتِّقَائِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İftial babından gələn Lefif-i Mefruq olan məlum bir muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini dammə və aynul-feili də fətxəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُتَّقَى | يَتَّقِي |
| لَمْ يُتَّقَ | لَمْ يَتَّقِ |
| لَمَّا يُتَّقَ | لَمَّا يَتَّقِ |
| مَا يُتَّقَى | مَا يَتَّقِي |
| لاَ يُتَّقَى | لاَ يَتَّقِ |
| لَنْ يُتَّقَى | لَنْ يَتَّقِيَ |
| لِيُتَّقَ | لِيَتَّقِ |
| لاَ يُتَّقَى | لاَ يَتَّقِ |
| لِتُتَّقَ | إِتَّقِ |
| لاَ تُتَّقَ | لاَ تَتَّقِ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalardan əldə edirik. Amma praktik olaraq İftial babının əmr siqasının إِفْتَعِلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Lefif-i Mefruq feilinin hazır əmr siqası إِتَّعِ şəklindədir.
| إِتَّقِ | تَتَّقِي |
| إِتَّقِيَا | تَتَّقِيَانِ |
| إِتَّقُوا | تَتَّقُونَ |
| إِتَّقِي | تَتَّقِينَ |
| إِتَّقِيَا | تَتَّقِيَانِ |
| إِتَّقِينَ | تَتَّقِينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَتَّقِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | تَّقِي |
| Sonu səkinləndi | تَّقِ |
| Baba aid olan kəsrəli vəsil həmsəsi gəldi | إِتَّقِ |
Qeyb Əmri Çəkimləri
Qeyb əmr çəkimlərini qeyib və qeyibə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı "lamul-əmr" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini səkin edirik, sonu illətli olan muzari feildən isə o illəti hazf edirik, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla muzari feillərin nunlarını da düşürük. Cəmi müzəkkər qeyib siqasından nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَتَّقِ | يَتَّقِي |
| لِيَتَّقِيَا | يَتَّقِيَانِ |
| لِيَتَّقُوا | يَتَّقُونَ |
| لِتَتَّقِ | تَتَّقِي |
| لِتَتَّقِيَا | تَتَّقِيَانِ |
| لِيَتَّقِينَ | يَتَّقِينَ |
Qeyb Əmr Prosesi
| Feil | يَتَّقِي | تَتَّقِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَتَّقِي | لِتَتَّقِي |
| sonu səkinləndi | لِيَتَّقِ | لِتَتَّقِ |
| Son halı | لِيَتَّقِ | لِتَتَّقِ |
İsm-i Fail
İftial babından gələn Lefif-i Mefruq feilinin ism-i fail siqası مُتَّعٍ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفْتَعِلٌ | يَتَّقِي |
| مُتَّقٍ | مُتَّقٍ |
İftial babından gələn Lefif-i Mefruq feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i fail siqası مُفْتَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُتَّقٍ sözünün əsli, eynilə مُجْتَمِعٌ feili kimi مُفْتَعِلٌ vəznindən مُتَّقِيٌ şəklində gəlir. مُحْتَوِيٌ sözündə isə; lamul-feil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf tə kəsrəli olarsa, həmin vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına əsasən مُتَّقِيٌ sözümüz مُتَّقِينْ olur. مُتَّقِينْ sözündə, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun yanaşı gəlir və ictima-i sakineyn "iki sakinin yanaşı gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُتَّقِينْ sözündən ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُتَّقِنْ olur. Bundan sonra مُتَّقِنْ sözündəki sakin nun ma qablindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَّقٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُفْتَعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُتَّقٍ |
| Əsli | مُتَّقِيٌ |
| ya sakin edildi | مُتَّقِينْ |
| ya hazf edildi | مُتَّقِنْ |
| tənvin ma qablindəki hərfə tabe oldu | مُتَّقٍ |
İsm-i Məful
İftial babından gələn bütün feillərdə ism-i məful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin aynul-feilini fətxələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُتَّقٍ | يُتَّقَى |
| مُتَّقًى | مُتَّقًى |
İftial babından gələn Lefif-i Mefruq feilinin ism-i məful siqasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i məful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i məful مُتَّقًى sözünün əsli, eynilə مُجْتَمَعٌ feili kimi مُفْتَعَلٌ vəznindən مُتَّقَيٌ şəklində gəlir. مُتَّقَيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub əvvəlindəki hərf tə fətxəli olarsa, həmin vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir qaydasına əsasən مُتَّقَيٌ sözümüz مُتَّقَانْ olur. مُتَّقَانْ sözündə, lamul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun yanaşı gəlir və ictima-i sakineyn "iki sakinin yanaşı gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُتَّقَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُتَّقَنْ olur. Bundan sonra مُتَّقَنْ sözündəki sakin nun ma qablindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَّقًى olur.
| İsm-i Məful Siqası | مُفْتَعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُتَّقًى |
| Əsli | مُتَّقَيٌ |
| ya əlif oldu | مُتَّقَانْ |
| əlif hazf edildi | مُتَّقَنْ |
| tənvin ma qablindəki hərfə tabe oldu | مُتَّقًى |
Məzdar-ı Qeyri Mimî
Məzdar-ı qeyri mimî olan إِتِّقَاءٌ sözünün əsli إِجْتِمَاعٌ kimi إِفْتِعَالٌ vəznindən إِتِّقَايٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِتِّقَايٌ sözümüzdə; vav və ya ya hərfi artıq əlifdən sonra gəlirsə, yüngüllük üçün həmzəyə çevrilir və إِتِّقَايٌ olan sözümüzdəki vav hərfi həmzəyə çevrilir və məzdarımız إِتِّقَاءٌ olur.
Emsile-i Muttaridə
| إِتَّقَوْا | إِتَّقَيَا | إِتَّقَى | ||
| إِتَّقَيْنَ | إِتَّقَتَا | إِتَّقَتْ | ||
| إِتَّقَيْتُمْ | إِتَّقَيْتُمَا | إِتَّقَيْتَ | ||
| إِتَّقَيْتُنَّ | إِتَّقَيْتُمَا | إِتَّقَيْتِ | ||
|
||||
| يَتَّقُونَ | يَتَّقِيَانِ | يَتَّقِي | ||
| يَتَّقِينَ | تَتَّقِيَانِ | تَتَّقِي | ||
| تَتَّقُونَ | تَتَّقِيَانِ | تَتَّقِي | ||
| تَتَّقِينَ | تَتَّقِيَانِ | تَتَّقِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.