Tef'il bəbindən Lefif-i Mefrukun müxtəlif nümunələri

Təf'il Ləfif-i Məfruq	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	فَعَّلَ	يُفَعِّلُ	تَفْعِيلاً
Mövzun	وَصَّى	يُوَصِّي	تَوْصِيَةً
Əsli	وَصَّيَ	يُوَصِّيُ	تَوْصِييًا

وَصَّى "tövsiyə etdi" feilinin ləfif-i məfruq olan mazi bir feil olmasıdır. Əsli وَصَّيَ şəklindədir və lam ul-fiil ya hərfi i'lal qaydasından sonra وَصَّى olur. 

وَصَّى Feilinin İ'lali

Vəzn	فَعَّلَ
Əsli	وَصَّيَ
ya əlif oldu	وَصَّى

يُوَصِّي Feilinin İ'lali

Vəzn	يُفَعِّلُ
Əsli	يُوَصِّيُ
ya sakin oldu	يُوَصِّي

Emsile-i Muxtəlifə

مُوَصٍّ

مُوَصًّى

لَمْ يُوَصِّ

لَمَّا يُوَصِّ

مَا يُوَصِّي

لاَ يُوَصِّي

لَنْ يُوَصِّيَ

لِيُوَصِّ

لاَ يُوَصِّ

وَصِّ

لاَ تُوَصِّ

مُوَصًّى

تَوْصِيَةً وَاحِدَةً

تَوْصِيَةً حَسَنَةً

تُوَيْصِيَةٌ

تَوْصِيٌّ

أَحْسَنُ تَوْصِيَةً

مَا أَحْسَنَ تَوْصِيَتَهُ

أَحْسِنْ بِتَوْصِيَتِهِ

Muzari Feillərin Məchulləri

Təf'il babından gələn ləfif-i məfruq olan məlum bir muzari feil məchul edilmək istənildikdə yalnız ayn ul-fiili fətxəli etmək kifayətdir.

Məchul

Məlum

يُوَصَّى	يُوَصِّي
لَمْ يُوَصَّ	لَمْ يُوَصِّ
لَمَّا يُوَصَّ	لَمَّا يُوَصِّ
مَا يُوَصَّى	مَا يُوَصِّي
لاَ يُوَصَّى	لاَ يُوَصِّي
لَنْ يُوَصَّى	لَنْ يُوَصِّيَ
لِيُوَصَّ	لِيُوَصِّ
لاَ يُوَصَّ	لاَ يُوَصِّ
لِتُوَصَّ	وَصِّ
لاَ تُوَصَّ	لاَ تُوَصِّ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq təf'il babının əmr siqasının فَعِّلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn ləfif-i məfruq feilinin emr-i hazır siqası فَعِّ şəklindədir.

وَصِّ	تُوَصِّي
وَصِّيَا	تُوَصِّيَانِ
وَصُّوا	تُوَصُّونَ
وَصِّي	تُوَصِّينَ
وَصِّيَا	تُوَصِّيَانِ
وَصِّينَ	تُوَصِّينَ

Emr-i Hazır Prosesi

Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz	تُوَصِّي
Muzaraət hərfi hazf olundu	وَصِّي
Sonu cəzm olundu	وَصِّ
Əvvəldə hərəkəli hərf olduğu üçün vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur	وَصِّ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i qayıb çəkimlərində qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı, yəni lam ul-emir olan əmr lamı daxil edilir və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsi cəzm edilir, illətli olanın isə illət hərfi hazf olunur, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir əlif gəlir. 

لِيُوَصِّ	يُوَصِّي
لِيُوَصِّيَا	يُوَصِّيَانِ
لِيُوَصُّوا	يُوَصُّونَ
لِتُوَصِّ	تُوَصِّي
لِتُوَصِّيَا	تُوَصِّيَانِ
لِيُوَصِّينَ	يُوَصِّينَ

Emr-i Qayıb Prosesi

Feil	يُوَصِّي	يُوَصِّيَانِ
Əmr lamı daxil oldu	لِيُوَصِّي	لِيُوَصِّيَانِ
sonu cəzm olundu - nun hazf olundu	لِيُوَصِّ	لِيُوَصِّيَا
Son halı	لِيُوَصِّ	لِيُوَصِّيَا

İsm-i Fail

Təf'il babından gələn ləfif-i məfruq bir feilinin ism-i fail siqası مُفَعٍّ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə dammalı bir mim əlavə etməklə də əldə edə bilərik.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُفَعِّ	يُوَصِّي
مُوَصٍّ	مُوَصٍّ

Təf'il babından gələn ləfif-i məfruq bir feilinin ism-i fail siqasında bəzi i'lal qaydaları mövcuddur. Təf'il babının ism-i fail siqası مُفَعِّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُوصٍ sözünün əsli, tıpkı مُفَرِّحٌ feili kimi مُفَعِّلٌ vəznindən مُوَصِّيٌ şəklində gəlir. مُوَصِّيٌ sözündə isə; lam ul-fiil vav və ya ya hərfi dammalı və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُوَصِّيٌ sözümüz مُوَصِّينْ olur. مُوَصِّينْ sözündə, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُوَصِّينْ sözündən sakin ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُوصِّنْ olur. Bundan sonra مُوَصِّنْ sözündəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُوَصٍّ olur.

İsm-i Fail Siqası	مُفَعِّلٌ
Kəlməmiz	مُوَصٍّ
Əsli	مُوَصِّيٌ
ya sakin edildi	مُوَصِّينْ
ya hazf edildi	مُوَصِّنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُوَصٍّ

İsm-i Məf'ul

Təf'il babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul siqası مُفَعًّى şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxələyə bilərik.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُوَصٍّ	يُوَصَّى
مُوَصًّى	مُوَصًّى

Təf'il babından gələn ləfif-i məfruq bir feilinin ism-i məf'ul siqasında bəzi i'lal qaydaları mövcuddur. Təf'il babının ism-i məf'ul siqası مُفَعَّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُوَصًّى sözünün əsli, tıpkı مُفَرَّحٌ feili kimi مُفَعَّلٌ vəznindən مُوَصَّيٌ şəklində gəlir. مُوَصَّيٌ sözündə isə; vav və ya ya hərfləri hərəkələnmiş olub, əvvəlindəki hərf də fətxəli olarsa və o vav və ya ya hərfinin əlif hərfinə çevrilməsinə maneə yoxdursa, o halda o vav və ya ya hərfi əlifə çevrilir və مُوَصَّيٌ sözümüz مُوَصَّانْ olur. مُوَصَّانْ sözündə, lam ul-fiil ya hərfindən muncalib sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُوَصَّانْ sözündən ya hərfindən muncalib sakin əlif hazf edilir və kəlməmiz مُوَصَّنْ olur. Bundan sonra مُوَصَّنْ sözündəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُوَصًّى olur.

İsm-i Məf'ul Siqası	مُفَعَّلٌ
Kəlməmiz	مُوَصًّى
Əsli	مُوَصَّيٌ
ya əlif oldu	مُوَصَّانْ
əlif hazf edildi	مُوَصَّنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُوَصًّى

Masdar-ı Qeyri Mimî

Masdar-ı Qeyri Mimî olan تَوْصِيَةٌ sözünün əsli تَفْرِيحٌ kimi تَفْعِيلٌ vəznindən تَوْصِييٌ şəklində gəlir. Təf'il babından gələn ləfif-i məfruq olan bütün masdarlarda göründüyü kimi, daim feildən gələn ya və vəznin özündəki əlavə ya bir arada olur. Bu iki ya hərfindən biri hazf edilir və yerinə əvəz olaraq tə'nis ta'sı gətirilir və kəlməmiz əgər vəzndəki əlavə ya hərfini hazf etmişiksə تَفْعِلَةٌ vəznində, vav hərfindən muncalib ya hərfini hazf etmişiksə تَفْعِيَةٌ vəznində تَوْصِيَةٌ olur.

Emsile-i Muttaridə

وَصَّوْا	وَصَّيَا	وَصَّى
وَصَّيْنَ	وَصَّتَا	وَصَّتْ
وَصَّيْتُمْ	وَصَّيْتُمَا	وَصَّيْتَ
وَصَّيْتُنَّ	وَصَّيْتُمَا	وَصَّيْتِ
وَصَّيْنَا وَصَّيْتُ

يُوَصُّونَ	يُوَصِّيَانِ	يُوَصِّي
يُوَصِّينَ	تُوَصِّيَانِ	تُوَصِّي
تُوَصُّونَ	تُوَصِّي	تُوَصِّي
تُوَصِّينَ	تُوَصِّيَانِ	تُوَصِّينَ
نُوَصِّي أُوَصِّي

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.