İfâl babından Lefif-i Mefruk fellərinin müxtəlif nümunələri

İfâl Lefif-i Mefruk	Mazi	Muzari	Masdar
Vezin	أَفْعَلَ	يُفْعِلُ	إِفْعَالًا
Mevzun	أَوْصَى	يُوصِي	إِيصَاءً
Əsli	أَوْصَيَ	يُوْصِيُ	إِوْصَايٌ

أَوْصَى "birini vəsi təyin etdi" feilinin İfâl Babından Lefif-i Mefruk mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli أَوْصَيَ şəklindədir, i'lâl qaydasına görə lam ul-fiil olan ya hərfi elif hərfinə çevrilmişdir. 

أَوْصَى Feilinin İ'lâli

Vezin	أَفْعَلَ
Əsli	أَوْصَيَ
ya elif oldu	أَوْصَى

يُوصِي Feilinin İ'lâli

Vezin	يُفْعِلُ
Əsli	يُوْصِيُ
vav medd oldu	يُوصِيُ
ya sakin edildi	يُوصِي

Emsile-i Muxtəlifə

مُوصٍ

مُوصًى

لَمْ يُوصِ

لَمَّا يُوصِ

مَا يُوصِي

لاَ يُوصِي

لَنْ يُوصِيَ

لِيُوصِ

لاَ يُوصِ

أَوْصِ

لاَ تُوصِ

مُوصًى

إِيصَاءَةً

إِيصَاءَةً حَسَنَةً

أُوَيْصِيٌّ

إِيصَائِيٌّ

أَحْسَنُ إِيصَاءً

مَا أَحْسَنَ إِيصَائَهُ

أَحْسِنْ بِإِيصَائِهِ

*Bu feildən ism-i alət və mübaliğəli ism-i fail düzəlməz.

Muzari Feilin Əslləri

Əsli

Son Hali

يُوْصِيُ	يُوصِي
لَمْ يُوْصِيْ	لَمْ يُوصِ
لَمَّا يُوْصِيْ	لَمَّا يُوصِ
مَا يُوْصِيُ	مَا يُوصِي
لاَ يُوْصِيُ	لاَ يُوصِي
لَنْ يُوْصِيَ	لَنْ يُوصِيَ
لِيُوْصِيْ	لِيُوصِ
لاَ يُوْصِيُ	لاَ يُوصِ
أَوْصِيْ	أَوْصِ
لاَ تُوْصِيْ	لاَ تُوصِ

Muzari Feillərin Məchulləri

İfâl babından Lefif-i Mefruk olan məlum bir muzari feil məchul edilmək istədikdə, muzaraât hərfi artıq damməli olduğuna görə olduğu kimi qalır və feilinin ayn-ul fiili fətxələnir.

Məchul

Məlum

يُوصَى	يُوصِي
لَمْ يُوصَ	لَمْ يُوصِ
لَمَّا يُوصَ	لَمَّا يُوصِ
مَا يُوصَى	مَا يُوصِي
لاَ يُوصَى	لاَ يُوصِي
لَنْ يُوصَى	لَنْ يُوصِيَ
لِيُوصَ	لِيُوصِ
لاَ يُوصَ	لاَ يُوصِ
لِتُوصَ	أَوْصِ
لاَ تُوصَ	لاَ تُوصِ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. İfâl babından Lefif-i Mefruk bir feilinin əmr siqasını muzari feilinin i'lâl görmüş halından əldə edirik.

أَوْصِ	تُوصِي
أَوْصِيَا	تُوصِيَانِ
أَوْصُوْا	تُوصُوْنَ
أَوْصِي	تُوصِينَ
أَوْصِيَا	تُوصِيَانِ
أَوْصِينَ	تُوصِينَ

Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini i'lâlə uğramış müxatəb muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i hazır prosesini izləyək;

Muzari Feilin Əsli	تُوْصِيُ
İ'lâlli Muzari Feil	تُوصِي
Muzaraât hərfi silindi	وصِي
Sonu səkinləndi	وصِ
Əvvəlinə fətxəli vasıl həmzəsi gəldi	أَوْصِ

İfâl Babından Müştəq Emr-i Hazır Haqqında

Sülasi məzid rübai bablar bölməsində də izah edildiyi kimi, bu babdan gələn emr-i hazır feilləri hər feildə olduğu kimi müxatəb və ya müxatəbə siqalarından yaranır. Daha əvvəl sülasi mücərrəd olan bir feil (salim və ya mutell olması fərq etməz) İfâl babına daxil olarsa, muzari feillərinin əsllərində, muzaraât hərfindən sonra fətxəli bir vasıl həmzəsi olur. Biz əmr feili düzəldərkən əvvəldəki muzaraât hərfini sildiyimizdə bu fətxəli vasıl həmzəsi ortaya çıxır, bu səbəbdən əmr üçün gətirilən vasıl həmzəsinə ehtiyac qalmır və İfâl babının emr-i hazır siqası أَفْعِلْ vəznində olur. Məsələlərdəki kimi İfâl Babından Lefif-i Mefruk bir feil üçün İfâl babının emr-i hazır siqası أَفْعِ vəznindədir.

İ'lâl Prosesi	İfâl babından sahih bir feilinin emr-i hazır çəkimi	İfâl babından lefif-i mefruk bir feilinin emr-i hazır çəkimi
Müfrəd müzekkər müxatəbə bir feil	تُكْرِمُ	تُوصِي
Bu feilinin əsli	تُأَكْرِمُ	تُأَوْصِيُ
Muzaraât hərfi silindi	أَكْرِمُ	أَوْصِيُ
Sonu səkinləndi və emr-i hazır alındı	أَكْرِمْ	أَوْصِ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin i'lâl görmüş hallarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" edatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu ilətli olan muzari feilinin sonundakı ilət hərfi silinir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla, digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir. 

لِيُوصِ	يُوصِي
لِيُوصِيَا	يُوصِيَانِ
لِيُوصُوْا	يُوصُوْنَ
لِتُوصِ	تُوصِي
لِتُوصِيَا	تُوصِيَانِ
لِيُوصِينَ	يُوصِينَ

Göründüyü kimi, emr-i qayıb çəkimlərini i'lâlə uğramış muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i qayıb feildəki dəyişikliyi izləyək;

Müfrəd müzekkər qayıb Əsli	يُوْصِيُ
ya səkin oldu	يُوصِي
emir lam'ı gəldi	لِيُوصِي
sondakı ilət silindi	لِيُوصِ
Son halı	لِيُوصِ

İsm-i Fail

İfâl babından Lefif-i Mefruk bir feilinin ism-i fail siqası مُوعٍ vəznindədir. 

Vezin	مُفْعِلٌ
Əsli Mevzun	مُوْصِيٌ
Vav hərfi səkin olub, ondan əvvəlki hərf damməli olarsa, o zaman hərf-i medd olur	مُوصِيٌ
Lam ul-fiil ya hərfinin önündəki hərf kəsrəli olduqda səkin edilir	مُوصِينْ
İki səkin olduqda ya silinir	مُوصِنْ
Səkin tənvin isə öncəki hərfə birləşir	مُوصٍ

İsm-i Meful

İfâl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siqası مُوعًى şəklindədir. 

Vezin	مُفْعَلٌ
Əsli Mevzun	مُوْصَيٌ
Vav hərfindən əvvəl damməli hərf olduğu üçün hərf-i medd oldu	مُوصَيٌ
Lam ul-fiil ya hərfindən əvvəlki hərf fətxəli olduğundan elifə çevrildi	مُوصَانْ
ya hərfindən çevrilmiş səkin elif silindi, səkin olan tənvin öncəkinin hərəkəsinə tabe oldu	مُوصَنْ
Son halı	مُوصًى

Masdar-ı Qeyri-Mimi

Masdar-ı qeyri-mimi olan إِيصَاءٌ kəlməsinin əsli, sahih feil olan أَكْرَمَ feilinin masdarı kimi إِفْعَالٌ vəznindən, yəni إِكْرَامٌ kimi إِوْصَايٌ şəklində gəlir. إِوْصَايٌ kəlməsində fa ul-fiil olan vav hərfindən əvvəl kəsrəli bir hərf olduğu üçün ya hərfinə çevrilir və kəlməmiz إِيصَايٌ olur. Bundan sonra إِيصَايٌ kəlməsindəki lam ul-fiil ya hərfi isə artıq bir elifdən sonra gəldiyi üçün həmzəyə çevrilir və kəlməmiz إِيصَاءٌ olur.

Vezin	إِفْعَالٌ
Əsli Mevzun	إِوْصَايٌ
Fa ul-fiil vav ya oldu	إِيصَايٌ
Lam ul-fiil ya həmzə oldu	إِيصَاءٌ

Emsile-i Muttaride

أَوْصَوْا	أَوْصَيَا	أَوْصَى
أَوْصَيْنَ	أَوْصَتَا	أَوْصَتْ
أَوْصَيْتُمْ	أَوْصَيْتُمَا	أَوْصَيْتَ
أَوْصَيْتُنَّ	أَوْصَيْتُمَا	أَوْصَيْتِ
أَوْصَيْنَا أَوْصَيْتُ

يُوصُوْنَ	يُوصِيَانِ	يُوصِي
يُوصِينَ	تُوصِيَانِ	تُوصِي
تُوصُوْنَ	تُوصِيَانِ	تُوصِي
تُوصِينَ	تُوصِيَانِ	تُوصِينَ
نُوصِي أُوصِي

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat bölməsində yer alacaqdır.