4-cü babdan gələn Lefif-i Mefruk fellərinin müxtəlif nümunələri
| Lefif-i Mefruk 4.Bab | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | فَعِلَ | يَفْعَلُ | فَعْلٌ |
| Mövzun | وَجِيَ | يَوْجَى | وَجْيٌ |
| Əsli | وَجِيَ | يَوْجَيُ |
وَجِيَ "çox yeriməkdən ayağı aşınıb" feilinə Lefif-i Mefruk deyilir və bu feil sülasi mücərrədin 4-cü babından gələn mazi bir feildir. Əslində i'lâl qaydəsi yoxdur.
يَوْجَى Feilinin İ'lâli
| Vezin | يَفْعَلُ |
| Əsli | يَوْجَيُ |
| ya əlif oldu | يَوْجَى |
Muzari feil olan يَوْجَى feilinin əsli, sülasi mücərrədin 4-cü babından gələn və səhih olan يَعْلَمُ feili kimi يَفْعَلُ vəznində يَوْجَيُ şəklində olur. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, onlardan əvvəlki hərf də fətəli olarsa, həmin vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir. Bu qayda nəticəsində يَوْجَيُ olan sözümüz يَوْجَى olur.
Emsile-i Muxtəlifə
| وَجٍ |
| مَوْجِيٌّ |
| لَمْ يَوْجَ |
| لَمَّا يَوْجَ |
| مَا يَوْجَى |
| لاَ يَوْجَى |
| لَنْ يَوْجَى |
| لِيَوْجَ |
| لاَ يَوْجَ |
| إِيجَ |
| لاَ تَوْجَ |
| مَوْجًى |
| مِيجًى |
| وَجْيَةً |
| وِجْيَةً |
| وُجَيٌّ |
| وَجْيِيٌّ |
| وَجَّاءٌ |
| أَوْجَى |
| مَا أَوْجَاهُ |
| أَوْجِ بِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Lefif-i Mefruk olub, sülasi mücərrədin 4-cü babından gələn məlum bir muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini dammə etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün məchul halda hərf-i cərr ilə çəkim edilir. Məlum halında muzaraət hərfi ilə ayn ul-fiil arasında qalan fa ul-fiil vav hərfi, məchul ediləndə damməli olan muzaraət hərfindən sonra gəldiyi üçün hərf-i mədd olur.
| Məchul | Məlum |
| يُوجَى لَهُ | يَوْجَى |
| لَمْ يُوجَ لَهُ | لَمْ يَوْجَ |
| لَمَّا يُوجَ لَهُ | لَمَّا يَوْجَ |
| مَا يُوجَى لَهُ | مَا يَوْجَى |
| لاَ يُوجَى لَهُ | لاَ يَوْجَى |
| لَنْ يُوجَى لَهُ | لَنْ يَوْجَى |
| لِيُوجَ لَهُ | لِيَوْجَ |
| لاَ يُوجَ لَهُ | لاَ يَوْجَ |
| لِيُوجَ لَكَ | إِيجَ |
| لاَ تُوجَ لَكَ | لاَ تَوْجَ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siğələrini müxatəb və müxatəbə siğələrindən əldə edirik. Lefif-i Mefruk olub, sülasi mücərrədin 4-cü babından gələn bir feil üçün hazır əmr siğəsi إِيعَ şəklindədir.
| إِيجَ | تَوْجَى |
| إِيجَيَا | تَوْجَيَانِ |
| إِيجَوْا | تَوْجَوْنَ |
| إِيجَيْ | تَوْجَيْنَ |
| إِيجَيَا | تَوْجَيَانِ |
| إِيجَيْنَ | تَوْجَيْنَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzekkər müxatəb feilimiz | تَوْجَى |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | وْجَى |
| Sonu səkinləndi | وْجَ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِوْجَ |
| səkin vav ya oldu | إِيجَ |
Qeyb Əmr Çəkimləri
Qeyb əmr çəkimlərində qeyib və qeyibə olan muzari feilin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilin hərəkəsi səkinləşdirilir, illetli hərf hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qeyib siğasından nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَوْجَ | يَوْجَى |
| لِيَوْجَيَا | يَوْجَيَانِ |
| لِيَوْجَوْا | يَوْجَوْنَ |
| لِتَوْجَ | تَوْجَى |
| لِتَوْجَيَا | تَوْجَيَانِ |
| لِيَوْجَيْنَ | يَوْجَيْنَ |
Qeyb Əmr Prosesi
| Feil | يَوْجَى | تَوْجَى |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَوْجَى | لِتَوْجَى |
| sonu səkinləndi | لِيَوْجَ | لِتَوْجَ |
| Son vəziyyəti | لِيَوْجَ | لِتَوْجَ |
Sıfət-i Müşəbbəhə
Sülasi mücərrəd feilərin 4-cü babında وَجٍ kimi gələn bir lefif-i Mefruk feilinin sıfət-i müşəbbəhə siğəsində bir sıra i'lâl qaydələri mövcuddur. وَجٍ sözünün əsli فَعِلٌ vəznində وَجِيٌ şəklində olur. Bir kəlmədə olan vav və ya hərfi damməli və ya kəsrəli, ondan əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, həmin vav və ya hərfi yüngüllük üçün səkin edilir və وَجِيٌ sözümüz وَجِينْ olur. Bundan sonra وَجِينْ sözündə səkin ya ilə tənvin üçün olan səkin nun yanaşı gəlir və iki səkinin bir kəlmədə tələffüzü caiz olmadığından səkin ya hazf edilir və səkin nun isə əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur. Bütün bu proseslərdən sonra sözümüz son halını alaraq وَجٍ olur.
| Sıfət-i Müşəbbəhə Vezni | فَعِلٌ |
| Kəliməmizin Əsli | وَجِيٌ |
| ya səkin oldu | وَجِينْ |
| ya hazf edildi, tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | وَجٍ |
İsm-i Məf'ul
Sülasi mücərrəd feilərin 4-cü babında مَوْجِيٌّ kimi gələn bir lefif-i Mefruk feilinin ism-i məf'ul siğəsində bir sıra i'lâl qaydələri mövcuddur. 4-cü babdan gələn bir lefif-i Mefruk feilinin ism-i məf'ul siğəsi, 4-cü babdan gələn səhih feil olan عَلِمَ feilinin ism-i məf'ul siğəsi olan مَفْعُولٌ vəznində مَعْلُومٌ kimi مَوْجُويٌ şəklində olur. Bundan sonra مَوْجُويٌ sözündə birincisi səkin olan vav və ya hərflərindən vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz مَوْجُييٌ olur. Vavdan çevrilmiş səkin ya hərfinin binasını qorumaq üçün əvvəlki damməli vav hərfinin hərəkəsi kəsrələnir. Əgər bu edilməsəydi, "ya səkin olub əvvəlki hərf damməli olduqda o ya vav hərfinə çevrilir" qaydasına görə vavdan çevrilmiş ya hərfi yenidən vav hərfinə çevriləcəkdi, amma bu qarşısı alındı. Vav hərfinin kəsrələnməsindən sonra sözümüz مَوْجِييٌ oldu. Bundan sonra مَوْجِييٌ sözündə birincisi səkin, ikincisi hərəkəli 2 ya hərfi yanaşı gəlir. Burada vacib idqam qaydasına görə birinci hərf ikinciyə idqam olunur və sözümüz مَوْجِيٌّ son halını alır.
| İsm-i Məf'ul Siğəsi | مَفْعُولٌ |
| Kəliməmiz | مَوْجِيٌّ |
| Əsli | مَوْجُويٌ |
| vav ya oldu | مَوْجُييٌ |
| ayn ul-fiil kəsrələndi | مَوْجِييٌ |
| iki ya idqam oldu | مَوْجِيٌّ |
Məzdər-i Mimi, İsm-i Zaman və İsm-i Məkan
Məzdər-i mimi, ism-i zaman və ism-i məkan olan مَوْجًى sözünün əsli مَعْلَمٌ kimi مَفْعَلٌ vəznində مَوْجَيٌ şəklində olur. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, həmin vav və ya hərfi əlifə çeviririk və مَوْجَيٌ olan sözümüz مَوْجَانْ olur. مَوْجَانْ sözündə lam ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş səkin əlif ilə tənvin üçün olan səkin nun yanaşı gəlir və "içtima-i sakineyn" – iki səkinin bir araya gəlməsi – baş verir. Bir kəlmədə yanaşı duran iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مَوْجَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş səkin əlif hazf edilir və kəliməmiz مَوْجَنْ olur. Bundan sonra مَوْجَنْ sözündəki səkin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مَوْجًى olur.
| Vezin | مَفْعَلٌ |
| Əsli | مَوْجَيٌ |
| ya əlif oldu | مَوْجَانْ |
| əlif hazf edildi | مَوْجَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مَوْجًى |
Mübaliğəli ism-i fail olan وَجَّاءٌ sözünün əsli عَلاَّمٌ kimi فَعَّالٌ vəznində وَجَّايٌ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-fiil vav və ya hərflərindən əvvəl bir artıq əlif varsa, bu halda həmin vav və ya hərf həmzəyə çevrilir və bu zaman وَجَّايٌ sözü وَجَّاءٌ olur.
İsm-i təfdil olan أَوْجَى sözünün əsli أَعْلَمُ kimi أَفْعَلُ vəznində أَوْجَيُ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, onlardan əvvəlki hərf də fətəli olarsa, həmin vav və ya hərfi əlifə çeviririk və أَوْجَيُ olan söz أَوْجَى olur.
Fiil-i təəccübü l-əvvəl olan مَا أَوْجَاهُ sözünün əsli مَا أَعْلَمَهُ kimi مَا أَفْعَلَهُ vəznində مَا أَوْجَيَهُ şəklindədir. Lam ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, onlardan əvvəlki hərf də fətəli olarsa, həmin vav və ya hərfi əlifə çeviririk və مَا أَوْجَيَهُ olan söz مَا أَوْجَاهُ olur.
Emsile-i Muttaride
| وَجُوا | وَجِيَا | وَجِيَ | ||
| وَجِينَ | وَجِيَتَا | وَجِيَتْ | ||
| وَجِيتُمْ | وَجِيتُمَا | وَجِيتَ | ||
| وَجِيتُنَّ | وَجِيتُمَا | وَجِيتِ | ||
|
||||
| يَوْجَوْنَ | يَوْجَيَانِ | يَوْجَى | ||
| يَوْجَيْنَ | تَوْجَيَانِ | تَوْجَى | ||
| تَوْجَوْنَ | تَوْجَيَانِ | تَوْجَى | ||
| تَوْجَيْنَ | تَوْجَيَانِ | تَوْجَيْنَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.