2-ci babdan gələn Lefif-i Mefruk fellərinin müxtəlif nümunələri
| Ləfif-i Məfruq 2.Bab | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | فَعَلَ | يَفْعِلُ | فِعَالَةً |
| Mevzun | وَقَى | يَقِي | وِقَايَةً |
| Əsli | وَقَيَ | يَوْقِيُ |
وَقَى "qorudu" feilinin Ləfif-i Məfruq olub sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn mazi bir feil olduğu bildirilir. Əsli وَقَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydasına görə وَقَى olur.
وَقَى Feilinin İ'lâli
| Vəzn | فَعَلَ |
| Əsli | وَقَيَ |
| ya əlif oldu | وَقَى |
Mazi feil olan وَقَى feilinin əsli, eynilə 2-ci babdan gələn və səhih bir feil olan ضَرَبَ feili kimi فَعَلَ vəznində وَقَيَ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, özündən əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir. Bu qaydaya əsasən وَقَيَ olan sözümüz وَقَى olur.
يَقِي Feilinin İ'lâli
| Vəzn | يَفْعِلُ |
| Əsli | يَوْقِيُ |
| vav hazf olundu | يَقِيُ |
| ya sakin edildi | يَقِي |
Muzari feil olan يَقِي feilinin əsli, eynilə 2-ci babdan gələn və səhih bir feil olan يَضْرِبُ feili kimi يَفْعِلُ vəznində يَوْقِيُ şəklində gəlir. Fa ul-fiil olan vav hərfi muzaraət hərfi ilə məksur bir hərf arasında qalarsa hazf edilir və يَوْقِيُ olan feilimiz يَقِيُ olur. Bundan sonra qaydaya görə vav və ya hərfləri damməli və ya kəsrəli olub, əvvəlki hərf də kəsrəli və ya damməli olarsa, o vav və ya hərfi yüngüllük üçün sakin edirlər. Bu qaydaya əsasən يَقِيُ olan sözümüz يَقِي olur.
Emsile-i Muxtəlifə
| وَاقٍ |
| مَوْقِيٌّ |
| لَمْ يَقِ |
| لَمَّا يَقِ |
| مَا يَقِي |
| لاَ يَقِي |
| لَنْ يَقِيَ |
| لِيَقِ |
| لاَ يَقِ |
| قِ |
| لاَ تَقِ |
| مَوْقًى |
| مِيقًى |
| رَقْيَةً |
| رِقْيَةً |
| وُقَيَّةً |
| وِقَاوِيٌّ |
| وَقَّاءٌ |
| أَوْقَى |
| مَا أَوْقَاهُ |
| أَوْقِ بِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Ləfif-i Məfruq olub sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini dammə və ayn ul-fiili də fətəli etmək kifayətdir. Muzaraət hərfi dammələndikdə, əvvəl hazf olunan fa ul-fiil vav hərfi geri qayıdır.
| Məchul | Məlum |
| يُوقَى | يَقِي |
| لَمْ يُوقَ | لَمْ يَقِ |
| لَمَّا يُوقَ | لَمَّا يَقِ |
| مَا يُوقَى | مَا يَقِي |
| لاَ يُوقَى | لاَ يَقِي |
| لَنْ يُوقَى | لَنْ يَقِيَ |
| لِيُوقَ | لِيَقِ |
| لاَ يُوقَ | لاَ يَقِ |
| لِتُوقَ | قِ |
| لاَ تُوقَ | لاَ تَقِ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Ləfif-i Məfruq olub sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn bir feil üçün emr-i hazır siqası عِ şəklindədir.
| قِ | تَقِي |
| قِيَا | تَقِيَانِ |
| قُوا | تَقُونَ |
| قِي | تَقِينَ |
| قِيَا | تَقِيَانِ |
| قِينَ | تَقِينَ |
Emr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَقِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | قِي |
| Sonu cəzm edildi | قِ |
| Vasıl Həmzəsinə ehtiyac yoxdur | قِ |
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb çəkimlərində qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" ədatı (lam ul-əmir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, illetli hərf hazf edilir, cəmi müənnəs nunundan başqa muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَقِ | يَقِي |
| لِيَقِيَا | يَقِيَانِ |
| لِيَقُوا | يَقُونَ |
| لِتَقِ | تَقِي |
| لِتَقِيَا | تَقِيَانِ |
| لِيَقِينَ | يَقِينَ |
Emr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَقِي | تَقِي |
| Emir lamı əlavə olundu | لِيَقِي | لِتَقِي |
| sonu cəzm edildi | لِيَقِ | لِتَقِ |
| Son halı | لِيَقِ | لِتَقِ |
İsm-i Fail
Ləfif-i Məfruq olub sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn bir feil üçün ism-i fail siqası فَاعٍ vəznindədir. Sülasi mücərrəd feillərin 2-ci babında وَاقٍ kimi gələn bir ləfif-i Məfruq feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. 2-ci babdan gələn bir ləfif-i Məkrun feilinin ism-i fail siqası, 2-ci babdan gələn səhih feil olan ضَرَبَ feilinin ism-i fail siqası olan فَاعِلٌ vəznində ضَارِبٌ kimi وَاقِيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra qaydaya görə lâm ul-fiil vav və ya hərfi damməli və ya kəsrəli olub, əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya hərfi yüngüllük üçün sakin edirlər və وَاقِيٌ olan sözümüz وَاقِينْ olur. Beləliklə, sakin ya və tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə içtima-i sakineyn əmələ gətirir. Bir sözdə yan-yana iki sakin hərfin tələffüzü caiz olmadığından, sakin ya hazf edilir və sözümüz وَاقِنْ olur. Bundan sonra وَاقِنْ sözündə tənvin üçün olan sakin nun hərfi əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və bu əməliyyatlardan sonra sözümüz وَاقٍ olaraq son halını alır.
| İsm-i Fail Siqası | فَاعِلٌ |
| Sözümüz | وَاقٍ |
| Əsli | وَاقِيٌ |
| ya sakin edildi | وَاقِينْ |
| ya hazf edildi | وَاقِنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | وَاقٍ |
İsm-i Meful
Sülasi mücərrəd feillərin 2-ci babında مَوْقِيٌّ kimi gələn bir ləfif-i Məfruq feilinin ism-i meful siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. 2-ci babdan gələn bir ləfif-i Məfruq feilinin ism-i meful siqası 2-ci babdan gələn səhih feil olan ضَرَبَ feilinin ism-i meful siqası olan مَفْعُولٌ vəznində مَضْرُوبٌ kimi مَوْقُويٌ şəklində gəlir. Bundan sonra مَوْقُويٌ sözündə birincisi sakin olmaqla yanaşı olan vav və ya hərflərindən vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz مَوْقُييٌ olur. Vav hərfindən çevrilən sakin ya hərfinin binasını qorumaq üçün əvvəlki damməli vav hərfinin hərəkəsi kəsrələnir. Əgər bu əməliyyat edilməsəydi, "ya sakin olub əvvəlki hərf damməli olduqda o ya hərfi vav hərfinə çevrilir" qaydasına görə vavdan dönən ya hərfi yenidən vav hərfinə dönəcəkdi, lakin bu qarşısı alındı. Vav hərfinin kəsrələnməsindən sonra sözümüz مَوْقِييٌ oldu. Bundan sonra مَوْقِييٌ sözündə birincisi sakin, ikincisi hərəkəli iki ya hərfi yanaşı gəlmişdir. Burada vacib idqam qaydasına görə birinci hərf ikinci hərfə idqam olunur və sözümüz مَوْقِيٌّ olaraq son halını alır.
| İsm-i Meful Siqası | مَفْعُولٌ |
| Sözümüz | مَوْقِيٌّ |
| Əsli | مَوْقُويٌ |
| vav ya oldu | مَوْقُييٌ |
| ayn ul-fiil kəsrələndi | مَوْقِييٌ |
| iki ya idqam oldu | مَوْقِيٌّ |
Masdar-ı Mimi, İsm-i Zaman və İsm-i Məkân
Masdar-ı Mimi, ism-i zaman və ism-i məkan olan مَوْقًى sözünün əsli, مَضْرَبٌ kimi مَفْعَلٌ vəznindən مَوْقَيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o halda o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مَوْقَيٌ olan sözümüz مَوْقَانْ olur. مَوْقَانْ sözündə lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından, مَوْقَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مَوْقَنْ olur. Bundan sonra مَوْقَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مَوْقًى olur.
| Vəzn | مَفْعَلٌ |
| Əsli | مَوْقَيٌ |
| ya əlif oldu | مَوْقَانْ |
| əlif hazf edildi | مَوْقَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مَوْقًى |
İsm-i Alət
İsm-i alət olan مِيقًى sözünün əsli مِضْرَبٌ kimi مِفْعَلٌ vəznindən مِوْقَيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra sakin vav hərfindən əvvəl kəsrəli bir hərf gəlirsə, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir və nəticədə مِوْقَيٌ olan sözümüz مِيقَيٌ olur. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o halda o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مِيقَيٌ olan sözümüz مِيقَانْ olur. مِيقَانْ sözündə lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından, مِيقَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مِيقَنْ olur. Bundan sonra مِيقَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مِيقًى olur.
| Vəzn | مِفْعَلٌ |
| Əsli | مِوْقَيٌ |
| vav ya oldu | مِيقَيٌ |
| ya əlif oldu | مِيقَانْ |
| əlif hazf edildi | مِيقَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مِيقًى |
Mübaliğəli ism-i fail olan وَقَّاءٌ sözünün əsli ضَرَّابٌ kimi فَعَّالٌ vəznində وَقَّايٌ şəklindədir. Qaydaya görə lâm ul-fiil vav və ya hərflərindən əvvəl bir artıq əlif varsa, o halda bu vav və ya hərf həmzəyə çevrilir, bu halda وَقَّايٌ sözü وَقَّاءٌ olur.
İsm-i təfdil olan أَوْقَى sözünün əsli أَضْرَبُ kimi أَفْعَلُ vəznində أَوْقَيُ şəklindədir. Qaydaya görə lâm ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, özündən əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və أَوْقَيُ olan sözümüz أَوْقَى olur.
Fiil-i təəccübü l-əvvəl olan مَا أَوْقَاهُ sözünün əsli مَا أَضْرَبَهُ kimi مَا أَفْعَلَهُ vəznində مَا أَوْقَيَهُ şəklindədir. Lâm ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, özündən əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مَا أَوْقَيَهُ olan sözümüz مَا أَوْقَاهُ olur.
Emsile-i Muttaridə
| وَقَوْا | وَقَيَا | وَقَى | ||
| وَقَيْنَ | وَقَتَا | وَقَتْ | ||
| وَقَيْتُمْ | وَقَيْتُمَا | وَقَيْتَ | ||
| وَقَيْتُنَّ | وَقَيْتُمَا | وَقَيْتِ | ||
|
||||
| يَقُونَ | يَقِيَانِ | يَقِي | ||
| يَقِينَ | تَقِيَانِ | تَقِي | ||
| تَقُونَ | تَقِيَانِ | تَقِي | ||
| تَقِينَ | تَقِيَانِ | تَقِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.