İstif'âl babından Lefif-i Makrun fellərinin müxtəlif nümunələri
| İstif'âl Lefif-i Makrun | Mazi | Muzari | Masdar |
| Vezin | إِسْتَفْعَلَ | يَسْتَفْعِلُ | إِسْتِفْعَالاً |
| Mövzun | إِسْتَحْيَا | يَسْتَحْيِي | إِسْتِحْيَاءً |
| Əsli | إِسْتَحْيَيَ | يَسْتَحْيِيُ | إِسْتِحْيَايًا |
إِسْتَحْيَى "bir şeydən utandı, əsiri öldürməyib diri saxladı (Bəqərə 49-da olduğu kimi), xəcalətli və təvazökar oldu, çəkinib uzaqlaşdı, həya etdi" feilinin Lefif-i Makrun olan mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli إِسْتَحْيَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydasından sonra إِسْتَحْيَى olur.
إِسْتَحْيَى Feilinin İ'lâli
| Vezin | إِسْتَفْعَلَ |
| Əsli | إِسْتَحْيَيَ |
| ya elif oldu | إِسْتَحْيَى |
يَسْتَحْيِي Feilinin İ'lâli
| Vezin | يَسْتَفْعِلُ |
| Əsli | يَسْتَحْيِيُ |
| ya sakin oldu | يَسْتَحْيِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُسْتَحْيٍ |
| مُسْتَحْيًا |
| لَمْ يَسْتَحْيِ |
| لَمَّا يَسْتَحْيِ |
| مَا يَسْتَحْيِي |
| لاَ يَسْتَحْيِي |
| لَنْ يَسْتَحْيِيَ |
| لِيَسْتَحْيِ |
| لاَ يَسْتَحْيِ |
| إِسْتَحْيِ |
| لاَ تَسْتَحْيِ |
| مُسْتَحْيًا |
| إِسْتِحْيَاءَةً |
| إِسْتِحْيَاءَةً حَسَنَةً |
| تُحَيٌّ |
| إِسْتِحْيَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِسْتِحْيَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِسْتِحْيَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِسْتِحْيَائِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İstif'âl babından gələn Lefif-i Makrun məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini damməli və ayn ul-fiili də fethalı etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُسْتَحْيَى | يَسْتَحْيِي |
| لَمْ يُسْتَحْيَ | لَمْ يَسْتَحْيِ |
| لَمَّا يُسْتَحْيَ | لَمَّا يَسْتَحْيِ |
| مَا يُسْتَحْيَى | مَا يَسْتَحْيِي |
| لاَ يُسْتَحْيَى | لاَ يَسْتَحْيِي |
| لَنْ يُسْتَحْيَى | لَنْ يَسْتَحْيِيَ |
| لِيُسْتَحْيَ | لِيَسْتَحْيِ |
| لاَ يُسْتَحْيَ | لاَ يَسْتَحْيِ |
| لِتُسْتَحْيَ | إِسْتَحْيِ |
| لاَ تُسْتَحْيَ | لاَ تَسْتَحْيِ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İstif'âl babının əmr siqasının إِسْتَفْعِلْ olduğunu bilmək lazımdır. Bu babdan gələn Lefif-i Makrun feilinin emr-i hazır siqası إِسْتَفْعِ şəklindədir.
| إِسْتَحْيِ | تَسْتَحْيِي |
| إِسْتَحِيَّا | تَسْتَحِيَّانِ |
| إِسْتَحْيُوا | تَسْتَحْيُونَ |
| إِسْتَحْيِي | تَسْتَحْيِينَ |
| إِسْتَحِيَّا | تَسْتَحِيَّانِ |
| إِسْتَحْيِينَ | تَسْتَحْيِينَ |
Emr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَسْتَحْيِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | سْتَحْيِي |
| Sonu cəzm olundu | سْتَحْيِ |
| Baba aid vasıl həmzəsi gəlir | إِسْتَحْيِ |
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" edatı (lam ul-emir) olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini cəzm edirik, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunlarını da düşürük. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَسْتَحْيِ | يَسْتَحْيِي |
| لِيَسْتَحِيَّا | يَسْتَحِيَّانِ |
| لِيَسْتَحْيُوا | يَسْتَحْيُونَ |
| لِتَسْتَحْيِ | تَسْتَحْيِي |
| لِتَسْتَحِيَّا | تَسْتَحِيَّانِ |
| لِيَسْتَحْيِينَ | يَسْتَحْيِينَ |
Emr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَسْتَحْيِي | تَسْتَحْيِي |
| Əmr lamı daxil oldu | لِيَسْتَحْيِي | لِتَسْتَحْيِي |
| sonu cəzm olundu | لِيَسْتَحْيِ | لِتَسْتَحْيِ |
| Son halı | لِيَسْتَحْيِ | لِتَسْتَحْيِ |
İsm-i Fail
İstif'âl babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i fail siqası مُسْتَفْعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə əldə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُسْتَفْعِلٌ | يَسْتَحْيِي |
| مُسْتَحْيٍ | مُسْتَحْيٍ |
İstif'âl babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İstif'âl babının ism-i fail siqası مُسْتَفْعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُسْتَحْيٍ kəlməsinin əsli, مُسْتَغْفِرٌ feili kimi, مُسْتَفْعِلٌ veznindən مُسْتَحْيِيٌ şəklində gəlir. مُسْتَحْيِيٌ kəlməsində isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُسْتَحْيِيٌ kəlməsi مُسْتَحْيِينْ olur. مُسْتَحْيِينْ kəlməsində, sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilməz, buna görə də مُسْتَحْيِينْ kəlməsindən ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُسْتَحْيِنْ olur. Bundan sonra مُسْتَحْيِنْ kəlməsindəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُسْتَحْيٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُسْتَفْعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُسْتَحْيٍ |
| Əsli | مُسْتَحْيِيٌ |
| ya sakin edildi | مُسْتَحْيِينْ |
| ya hazf edildi | مُسْتَحْيِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُسْتَحْيٍ |
İsm-i Meful
İstif'âl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siqası مُسْتَفْعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fethalayaraq əldə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُسْتَحْيٍ | يُسْتَحْيَى |
| مُسْتَحْيًا | مُسْتَحْيًا |
İstif'âl babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i meful siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İstif'âl babının ism-i meful siqası مُسْتَفْعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُسْتَحْيًا kəlməsinin əsli, مُسْتَكْبَرٌ feili kimi, مُسْتَفْعَلٌ veznindən مُسْتَحْيَيٌ şəklində gəlir. مُسْتَحْيَيٌ kəlməsində isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fethalı olarsa, o halda o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُسْتَحْيَيٌ kəlməsi مُسْتَحْيَانْ olur. مُسْتَحْيَانْ kəlməsində, lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilməz, buna görə də مُسْتَحْيَانْ kəlməsindən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُسْتَحْيَنْ olur. Bundan sonra مُسْتَحْيَنْ kəlməsindəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُسْتَحْيًى və ya مُسْتَحْيًا olur.
| İsm-i Meful Siqası | مُسْتَفْعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُسْتَحْيًا |
| Əsli | مُسْتَحْيَيٌ |
| ya elif oldu | مُسْتَحْيَانْ |
| elif hazf edildi | مُسْتَحْيَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُسْتَحْيًا |
Masdar-ı Qeyri Mimî
Masdar-ı Qeyri Mimî olan إِسْتِحْيَاءٌ kəlməsinin əsli إِسْتِخْرَاجٌ kimi إِسْتِفْعَالٌ veznindən إِسْتِحْيَايٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِسْتِحْيَايٌ kəlməsində lâm ul-fiil vav və ya ya hərflərindən əvvəl əlavə bir elif varsa, o vav və ya ya hərfi həmzəyə çevrilir və İSْتِحْيَايٌ kəlməmiz إِسْتِحْيَاءٌ olur.
Emsile-i Muttaride
| إِسْتَحْيَوْا | إِسْتَحَيَّا | إِسْتَحْيَى | ||
| إِسْتَحْيَيْنَ | إِسْتَحْيَتَا | إِسْتَحْيَتْ | ||
| إِسْتَحْيَيْتُمْ | إِسْتَحْيَيْتُمَا | إِسْتَحْيَيْتَ | ||
| إِسْتَحْيَيْتُنَّ | إِسْتَحْيَيْتُمَا | إِسْتَحْيَيْتِ | ||
|
||||
| يَسْتَحْيُونَ | يَسْتَحِيَّا | يَسْتَحْيِي | ||
| يَسْتَحْيِينَ |
تَسْتَحِيَّانِ | تَسْتَحْيِي | ||
| تَسْتَحْيُونَ | تَسْتَحِيَّانِ | تَسْتَحْيِي | ||
| تَسْتَحْيِينَ | تَسْتَحِيَّانِ | تَسْتَحْيِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.