Tefe'ûl babından Lefif-i Makrun fellərinin müxtəlif nümunələri
| Təfə'ul Ləfif-i Məqrun | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | تَفَعَّلَ | يَتَفَعَّلُ | تَفَعُّلاً |
| Mövzun | تَطَوَّى | يَتَطَوَّى | تَطَوِّيًا |
| Əsl | تَطَوَّيَ | يَتَطَوَّيُ | تَطَوُّيًا |
تَطَوَّى "büküldü, əhatə olundu, daxil etdi" feilinin Ləfif-i Məqrun olan mazi formasıdır. Əsl forması تَطَوَّيَ şəklindədir və lam əl-feil ya hərfi i'lal qaydasından sonra تَطَوَّى olur.
تَطَوَّى feilinin İ'lalı
| Vəzn | تَفَعَّلَ |
| Əsl | تَطَوَّيَ |
| ya əlif oldu | تَطَوَّى |
يَتَصَدَّى feilinin İ'lalı
| Vəzn | يَتَفَعَّلُ |
| Əsl | يَتَطَوَّيُ |
| ya əlif oldu | يَتَطَوَّى |
Müxtəlif Əmsilə
| مُتَطَوٍّ |
| مُتَطَوًّى |
| لَمْ يَتَطَوَّ |
| لَمَّا يَتَطَوَّ |
| مَا يَتَطَوَّى |
| لاَ يَتَطَوَّى |
| لَنْ يَتَطَوَّى |
| لِيَتَطَوَّ |
| لاَ يَتَطَوَّ |
| تَطَوَّ |
| لاَ تَتَطَوَّ |
| مُتَطَوًّى |
| تَطَوِّيَةً |
| تَطَوِّيَةً حَسَنَةً |
| تُطَيٌّ |
| تَطَوِّيٌّ |
| أَشَدُّ تَطَوِّيًا |
| مَا أَشَدَّ تَطَوِّيَهُ |
| أَشْدِدْ بِتَطَوِّيهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Təfə'ul babından gələn Ləfif-i Məqrun məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini damməli etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün hərf-i cərr ilə məchul etdik. Onsuz da bu feil adətən lam hərf-i cərr ilə işlədilib keçişli edilir.
| Məchul | Məlum |
| يُتَطَوَّى لَهُ | يَتَطَوَّى |
| لَمْ يُتَطَوَّ لَهُ | لَمْ يَتَطَوَّ |
| لَمَّا يُتَطَوَّ لَهُ | لَمَّا يَتَطَوَّ |
| مَا يُتَطَوَّى لَهُ | مَا يَتَطَوَّى |
| لاَ يُتَطَوَّى لَهُ | لاَ يَتَطَوَّى |
| لَنْ يُتَطَوَّى لَهُ | لَنْ يَتَطَوَّى |
| لِيُتَطَوَّ | لِيَتَطَوَّ |
| لاَ يُتَطَوَّ لَهُ | لاَ يَتَطَوَّ |
| لِيُتَطَوَّ لَكَ | تَطَوَّ |
| لاَ يُتَطَوَّ لَكَ | لاَ تَتَطَوَّ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr şəkillərini müxatəb və müxatəbə şəkillərindən əldə edirik. Amma praktik olaraq Təfə'ul babının əmr şəkli تَفَعَّلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Ləfif-i Məqrun feilinin hazır əmr şəkli تَفَعَّ şəklindədir.
| تَطَوَّ | تَتَطَوَّى |
| تَطَوَّيَا | تَتَطَوَّيَانِ |
| تَطَوَّوْا | تَتَطَوَّوْنَ |
| تَطَوَّيْ | تَتَطَوَّينَ |
| تَطَوَّيَا | تَتَطَوَّيَانِ |
| تَطَوَّيْنَ | تَتَطَوَّينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَتَطَوَّى |
| Muzaraət hərfi ixtisar edildi | تَطَوَّى |
| Sonu cəzm olundu | تَطَوَّ |
| Əvvəldə hərəkəli hərf olduğuna görə vəsıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur | تَطَوَّ |
Qeyb Əmri Çəkimləri
Qeyb əmr şəkillərini qeyib və qeyibə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" edatı (lam əl-əmr) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, cəmi müənnəs nunundan başqa muzari feillərin nunları da ixtisar edilir. Cəmi müzəkkər qeyib formasında nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَتَطَوَّ | يَتَطَوَّى |
| لِيَتَطَوَّيَا | يَتَطَوَّيَانِ |
| لِيَتَطَوَّوْا | يَتَطَوَّوْنَ |
| لِتَتَطَوَّ | تَتَطَوَّى |
| لِتَتَطَوَّيَا | تَتَطَوَّيَانِ |
| لِيَتَطَوَّيْنَ | يَتَطَوَّيْنَ |
Qeyb Əmri Prosesi
| Feil | يَتَطَوَّى | تَتَطَوَّى |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَتَطَوَّى | لِتَتَطَوَّى |
| sonu cəzm olundu | لِيَتَطَوَّ | لِتَتَطَوَّ |
| Son halı | لِيَتَطَوَّ | لِتَتَطَوَّ |
İsm-i Fail
Təfə'ul babından gələn Ləfif-i Məqrun feilinin ism-i fail şəkli مُتَفَعِّلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə edib və ayn əl-feilini fəthalayaraq əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُتَفَعِّلٌ | يَتَطَوَّى |
| مُتَطَوٍّ | مُتَطَوٍّ |
Təfə'ul babından gələn Ləfif-i Məqrun feilinin ism-i fail formasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. Təfə'ul babının ism-i fail şəkli مُتَفَعِّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُتَطَوٍّ sözünün əsli, مُتَكَلِّمٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَعِّلٌ vəznindən مُتَطَوِّيٌ şəklində gəlir. مُتَطَوِّيٌ sözündə isə; lam əl-feil vav və ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, həmin vav və ya hərfi sakin etmək qaydasına görə مُتَطَوِّيٌ sözümüz مُتَطَوِّينْ olur. مُتَطَوِّينْ sözündə, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana iki sakin hərf tələffüz oluna bilmədiyindən مُتَطَوِّينْ sözündən ya hərfi ixtisar olunur və sözümüz مُتَطَوِّنْ olur. Bundan sonra مُتَطَوِّنْ sözündəki sakin nun, əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَطَوٍّ olur.
| İsm-i Fail Şəkli | مُتَفَعِّلٌ |
| Sözümüz | مُتَطَوٍّ |
| Əsl | مُتَطَوِّيٌ |
| ya sakin edildi | مُتَطَوِّينْ |
| ya ixtisar olundu | مُتَطَوِّنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُتَطَوٍّ |
İsm-i Məf'ul
Təfə'ul babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul şəkli مُتَفَعَّلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirərək əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn əl-feilini fəthalaya bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُتَطَوٍّ | يُتَطَوَّى |
| مُتَطَوًّى | مُتَطَوًّى |
Təfə'ul babından gələn Ləfif-i Məqrun feilinin ism-i məf'ul formasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. Təfə'ul babının ism-i məf'ul şəkli مُتَفَعَّلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُتَطَوًّى sözünün əsli, مُتَكَلَّمٌ feilində olduğu kimi, مُتَفَعَّلٌ vəznindən مُتَطَوَّيٌ şəklində gəlir. مُتَطَوَّيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fəthalı olarsa, həmin vav və ya hərfi əlifə çevirmək qaydasına görə مُتَطَوَّيٌ sözümüz مُتَطَوَّانْ olur. مُتَطَوَّانْ sözündə, lam əl-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana iki sakin hərf tələffüz oluna bilmədiyindən مُتَطَوَّانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ixtisar olunur və sözümüz مُتَطَوَّنْ olur. Bundan sonra مُتَطَوَّنْ sözündəki sakin nun, əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُتَطَوًّى olur.
| İsm-i Məf'ul Şəkli | مُتَفَعَّلٌ |
| Sözümüz | مُتَطَوًّى |
| Əsl | مُتَطَوًّيٌ |
| ya əlif oldu | مُتَطَوًّانْ |
| əlif ixtisar olundu | مُتَطَوًّنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُتَطَوًّى |
Qeyri-Mimi Məzdər
Qeyri-mimi məzdər olan تَطَوِّيٌ sözünün əsli تَكَلُّمٌ kimi تَفَعُّلٌ vəznindən تَطَوُّيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra تَطَوُّيٌ sözündə lam əl-feil vav və ya hərflərinin əvvəlində damməli bir hərf varsa, həmin hərfin dammə hərəkəsi yüngüllük üçün kəsrəyə çevrilir və تَطَوُّيٌ sözümüz تَطَوِّيٌ olur. Bundan sonra lam əl-feil vav və ya hərfləri damməli və ya kəsrəli olarsa və özlərindən əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o vav və ya hərfi yüngüllük üçün sakin edirik və تَطَوِّيٌ sözündəki ya hərfi sakin edilir və sözümüz تَطَوِّينْ olur. Bundan sonra sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə iki sakin olaraq qalır, lakin sarf baxımından belə iki sakin hərfin olduğu bir söz tələffüz oluna bilməz, ona görə də ya hərfi ixtisar olunur və sözümüz تَطَوِّنْ olur. Bundan sonra da tənvin üçün olan sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz bütün i'lal əməliyyatlarından sonra تَطَوٍّ olur.
| Qeyri-mimi Məzdər | تَطَوٍّ |
| Əsl | تَطَوُّيٌ |
| Ayn əl-feil kəsrələndi | تَطَوِّيٌ |
| Ya sakin oldu | تَطَوِّينْ |
| Ya ixtisar olundu | تَطَوِّنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | تَطَوٍّ |
Müttərid Əmsilə
| تَطَوَّوْا | تَطَوَّيَا | تَطَوَّى | ||
| تَطَوَّيْنَ | تَطَوَّتَا | تَطَوَّتْ | ||
| تَطَوَّيْتُمْ | تَطَوَّيْتُمَا | تَطَوَّيْتَ | ||
| تَطَوَّيْتُنَّ | تَطَوَّيْتُمَا | تَطَوَّيْتِ | ||
|
||||
| يَتَطَوَّوْنَ | يَتَطَوَّيَانِ | يَتَطَوَّى | ||
| يَتَطَوَّيْنَ | تَتَطَوَّيَانِ | تَتَطَوَّى | ||
| تَتَطَوَّوْنَ | تَتَطَوَّيَانِ | تَتَطَوَّى | ||
| تَتَطَوَّيْنَ | تَتَطَوَّيَانِ | تَتَطَوَّيْنَ | ||
|
||||
Bu feilə aid bütün şəkillər təsrifat bölməsində veriləcəkdir.